Duktal karsinoma in situ (DCIS), meme duktuslarının epitelyal hücrelerinden kaynaklanan, bazal membranı aşmamış non-invaziv malign bir neoplazmdır. Tüm meme kanserlerinin %20-25'ini oluşturur ve tarama mamografisinin yaygınlaşmasıyla sıklığı belirgin artmıştır. DCIS mamografide en sık kalsifikasyon şeklinde ortaya çıkar — özellikle pleomorfik (ince düzensiz) ve ince lineer/dallanmalı kalsifikasyonlar yüksek dereceli DCIS'i düşündürür. Segmental veya lineer dağılım gösteren kalsifikasyonlar duktus boyunca yayılımı yansıtır. Kitle oluşumu nadir olmakla birlikte özellikle yüksek dereceli ve komedo nekroz içeren DCIS'te görülebilir. MR'da non-mass kontrastlanma (segmental/lineer/duktal) DCIS tanısında en hassas bulgudur — mamografide gizli DCIS'in %25-40'ını MR saptayabilir. DCIS tedavi edilmezse %25-50 oranında invaziv karsinoma ilerleme riski taşır. BI-RADS sınıflamasında şüpheli kalsifikasyonlar BI-RADS 4-5 kategorisine girer ve stereotaktik biyopsi gerektirir.
Yaş Aralığı
40-70
En Sık Yaş
55
Cinsiyet
Kadin baskin
Prevalans
Sık
DCIS, meme terminal duktal lobüler ünitesinin epitelyal hücrelerinin neoplastik proliferasyonudur. Neoplastik hücreler duktus lümenini doldurur ancak bazal membranı ve miyoepitelyal hücre tabakasını aşmaz — bu özellik DCIS'i invaziv karsinomdan ayıran temel histopatolojik kriterdir. Yüksek dereceli DCIS'te santral komedo nekroz gelişir — nekrotik hücre artıkları distrofik kalsifikasyona uğrar ve mamografide karakteristik ince pleomorfik veya ince lineer/dallanmalı kalsifikasyonlar olarak görülür. Bu kalsifikasyonlar duktus lümeninin şeklini yansıtır — lineer kalsifikasyonlar kanal boyunca uzanımı, dallanmalı kalsifikasyonlar kanal bifurkasyonlarını gösterir. Segmental dağılım, DCIS'in tek bir duktus segmentinden başlayıp dal kanallarına yayılmasını yansıtır — bu patern mamografide tipik olarak bir üçgen şeklinde, apeksi meme başına dönük olarak izlenir. Düşük dereceli DCIS'te psammomatöz veya amorf kalsifikasyonlar görülebilir — bunlar daha az spesifiktir. MR'da DCIS tümör neoanjiyogenezine bağlı kontrastlanma gösterir; ancak invaziv tümörlerden farklı olarak genellikle kitle oluşturmadan non-mass enhancement paterni verir — bu, neoplastik hücrelerin duktus boyunca yayılmasını ve mikrodamar oluşumunu yansıtır.
Duktus lümeninin şeklini yansıtan ince lineer ve dallanmalı kalsifikasyonlar — nekrotik tümör debrisin distrofik kalsifikasyonu sonucu oluşur. Yüksek dereceli DCIS'in en spesifik mamografik bulgusu olup BI-RADS 5 kategorisine girer. 'Casting' terimi kalsifikasyonların duktus 'kalıbı' şeklini almasını ifade eder.
Boyut ve şekil bakımından düzensiz, granüler veya heterojen kalsifikasyonlar. Genellikle segmental veya lineer dağılım gösterir. Yüksek dereceli DCIS ile güçlü korelasyonu vardır. Kalsifikasyonlar 0.5 mm'den küçüktür ve birbirinden farklı şekillere sahiptir.
Rapor Cumlesi
Sol meme üst dış kadranda segmental dağılım gösteren ince pleomorfik kalsifikasyonlar izlenmekte olup DCIS (duktal karsinoma in situ) düşündürmektedir; stereotaktik biyopsi önerilir (BI-RADS 4B).
İnce (<0.5 mm), lineer ve dallanmalı şekilde kalsifikasyonlar. Duktus lümeninin şeklini taklit eder — 'casting type' kalsifikasyon olarak da bilinir. DCIS'in en yüksek prediktif değere sahip kalsifikasyon tipidir. Dallanma, kanalın bifurkasyonlarını yansıtır.
Rapor Cumlesi
Meme üst dış kadranda lineer dağılım gösteren ince lineer ve dallanmalı kalsifikasyonlar izlenmekte olup yüksek dereceli DCIS ile uyumludur; stereotaktik biyopsi önerilir (BI-RADS 5).
Kalsifikasyonların tek bir duktus segmentine uyan üçgensel veya kama şeklinde dağılımı. Apeks meme başına, taban göğüs duvarına yöneliktir. Bu dağılım paterni DCIS'in duktus boyunca yayılımının mamografik karşılığıdır ve lezyonun gerçek yaygınlığını yansıtır.
Rapor Cumlesi
Kalsifikasyonlar tek bir duktus segmentine uyan segmental dağılım göstermekte olup bu patern DCIS (duktal karsinoma in situ) ile uyumludur.
Kontrastlı meme MR'da kitle oluşturmadan segmental, lineer veya duktal paternde kontrastlanma (non-mass enhancement — NME). İnternal kontrastlanma paterni klamp (clumped) veya heterojendir. Kontrastlanma kinetik eğrisi genellikle Tip I (persistan) veya Tip II (plato) gösterir — Tip III (washout) daha az sıktır.
Rapor Cumlesi
Kontrastlı meme MR'da sol memede segmental dağılım gösteren klamp (clumped) paternde non-mass kontrastlanma izlenmekte olup DCIS düşündürmektedir; MR-kılavuzlu biyopsi veya ikinci bakış US önerilir.
DWI'da yüksek sinyal, ADC haritasında düşük sinyal (difüzyon kısıtlaması). Yüksek dereceli DCIS'te selülarite artışına bağlı su molekülü hareketinin kısıtlanmasını yansıtır. ADC değeri genellikle <1.3 x 10⁻³ mm²/s. Düşük dereceli DCIS'te difüzyon kısıtlaması daha az belirgindir.
Rapor Cumlesi
Kalsifikasyon alanına karşılık gelen bölgede difüzyon kısıtlaması izlenmekte olup yüksek dereceli DCIS ile uyumludur.
Ultrasonografide DCIS genellikle belirgin bulgu vermez. Ancak yüksek dereceli veya yaygın DCIS'te duktus dilatasyonu, intraduktal hipoekoik solid lezyon, mikrokalsifikasyonlar (parlak ekojen noktalar) veya yapısal distorsiyon görülebilir. US mamografiye tamamlayıcıdır ve primer tarama modalitesi değildir.
Rapor Cumlesi
Mamografide saptanan kalsifikasyon alanına karşılık gelen bölgede ultrasonografide intraduktal hipoekoik lezyon izlenmekte olup DCIS ile uyumlu olabilir; korelasyon için stereotaktik biyopsi önerilir.
Küçük, belirsiz formda, toz benzeri kalsifikasyonlar. Spesifisiteleri pleomorfik ve lineer kalsifikasyonlara göre daha düşüktür. Düşük/orta dereceli DCIS ile ilişkili olabilir. Gruplu veya segmental dağılım gösterirse şüphe artar. Magnifikasyon mamografisi ile detaylı morfolojik değerlendirme gerektirir.
Rapor Cumlesi
Gruplu dağılım gösteren amorf kalsifikasyonlar izlenmekte olup düşük dereceli DCIS ekarte edilemez; magnifikasyon mamografisi ve klinik korelasyon önerilir (BI-RADS 4A).
Kriterler
Büyük, pleomorfik hücreler, yüksek mitotik aktivite, santral komedo nekroz. Nükleer grade 3. En agresif tip olup invaziv karsinoma ilerleme riski en yüksektir.
Ayirt Edici Ozellikler
Mamografide ince lineer/dallanmalı veya ince pleomorfik kalsifikasyonlar tipik. Segmental veya lineer dağılım. MR'da belirgin kontrastlanma ve Tip II-III kinetik eğri. Kalsifikasyonlar daha yoğun ve geniş alana yayılmış olabilir. Komedo nekroz BT'de düşük dansite merkez olarak görülebilir.
Kriterler
Orta boy hücreler, orta mitotik aktivite, fokal nekroz olabilir veya olmayabilir. Nükleer grade 2. Düşük ve yüksek derece arasında biyolojik davranış gösterir.
Ayirt Edici Ozellikler
Kalsifikasyon morfolojisi değişken — amorf veya ince pleomorfik olabilir. MR bulguları yüksek dereceye göre daha az belirgin olabilir. Mamografide gruplu veya segmental dağılım.
Kriterler
Küçük, uniform hücreler, düşük mitotik aktivite, nekroz genellikle yok. Nükleer grade 1. En yavaş ilerleyen tip — yıllık invaziv karsinoma ilerleme riski ~%1.
Ayirt Edici Ozellikler
Mamografide amorf veya psammomatöz kalsifikasyonlar — klinik olarak benign kalsifikasyonlardan ayırt etmek zor olabilir. MR'da kontrastlanma minimal olabilir veya hiç görülmeyebilir. Düşük selülarite nedeniyle DWI'da difüzyon kısıtlaması beklenmeyebilir.
Kriterler
Meme başı derisinde Paget hücreleri (intraepidermal malign hücreler) ile birlikte retroareolar bölgede DCIS. Meme başında egzematöz değişiklik, erozyon veya ülserasyon klinik bulgularıdır.
Ayirt Edici Ozellikler
MR'da meme başı ve retroareolar bölgede anormal kontrastlanma. Mamografide retroareolar kalsifikasyonlar veya meme başı retraksiyonu. US'ta retroareolar hipoekoik lezyon. Meme başı derisinde kalınlaşma ve kontrastlanma MR'da Paget hastalığını düşündürür.
Ayirt Edici Ozellik
İnvaziv duktal karsinom kitle oluşturur (spiküle veya düzensiz sınırlı) — DCIS'te kitle genellikle yoktur ve tanı kalsifikasyonlara dayanır. IDC'de yapısal distorsiyon belirgindir.
Ayirt Edici Ozellik
LCIS mamografide genellikle görünmezdir — kalsifikasyon ve kitle oluşturmaz. DCIS ise kalsifikasyon ile kendini gösterir. LCIS bilateral risk belirteci iken DCIS lokal premalign lezyondur.
Ayirt Edici Ozellik
Fibroadenom kaba ('popcorn' tipi) kalsifikasyon gösterir — bu kalsifikasyonlar büyük, yuvarlak ve homojendir. DCIS kalsifikasyonları ince, pleomorfik ve lineer/dallanmalı olup morfolojik olarak belirgin farklıdır. Fibroadenom kitle oluşturur, DCIS genellikle oluşturmaz.
Ayirt Edici Ozellik
Yağ nekrozu rim kalsifikasyonu (yumurta kabuğu tipi, ince periferal) veya yağ kistine bağlı negatif dansite merkez gösterir — kalsifikasyonlar kaba ve periferal. DCIS kalsifikasyonları ince, intraduktal ve segmental dağılımlıdır. Yağ nekrozu travma/cerrahi öyküsü ile ilişkilidir.
Aciliyet
urgentYonetim
surgicalBiyopsi
GerekliTakip
specialist-referralDCIS premalign bir lezyon olup tedavi edilmezse %25-50 invaziv karsinoma ilerleme riski taşır. Şüpheli kalsifikasyonlarda stereotaktik vakum-yardımlı biyopsi altın standarttır. Biyopsi sonucu DCIS ise geniş lokal eksizyon (breast-conserving surgery + radyoterapi) veya mastektomi uygulanır. Cerrahi sonrası sentinel lenf nodu biyopsisi yüksek dereceli veya yaygın DCIS'te önerilir — upgrade (biyopside DCIS, cerrahide invaziv karsinom) oranı %15-25'tir. MR cerrahi planlama için yaygınlık değerlendirmesinde önerilir. Hormonal reseptör pozitif DCIS'te adjuvan tamoksifen veya aromataz inhibitörü rekürrens riskini azaltır.
DCIS pre-invaziv bir lezyondur ve erken tedavi ile mükemmel prognoza sahiptir. Tedavi seçenekleri lumpektomi + radyoterapi veya mastektomidir. Yüksek gradlı DCIS daha yüksek invaziv karsinom riski taşır. Sentinel lenf nodu biyopsisi büyük DCIS lezyonlarında düşünülmelidir.