Kolorektal lenfoma, gastrointestinal sistemin primer veya sekonder non-Hodgkin lenfomalarını (NHL) kapsar. GİS lenfomalarının yaklaşık %10-20'si kolon veya rektumda yerleşir ve çekum en sık tutulan bölgedir. Primer kolorektal lenfoma en sık diffüz büyük B-hücreli lenfoma (DLBCL) ve MALT lenfomadır. Anevrizmal dilatasyon (lumen genişlemesi) kolorektal lenfomanın karakteristik bulgusudur ve adenokarsinomun striktür oluşturmasından farklıdır — çünkü lenfoma muskularis propria'yı infiltre ederek autonomik sinir pleksusunu tahrip eder ve peristaltik fonksiyon kaybına neden olur. Homojen duvar kalınlaşması, minimal obstrüksiyon ve peritoneal/mezenterik lenfadenopati ile birlikte değerlendirildiğinde tanı güçlenir. İmmünsüprese hastalarda (HIV, transplant sonrası) kolorektal lenfoma riski belirgin artmıştır.
Yaş Aralığı
40-75
En Sık Yaş
60
Cinsiyet
Erkek baskin
Prevalans
Nadir Değil
Kolorektal lenfoma, mukoza ilişkili lenfoid doku (MALT) veya barsak duvarı içindeki lenfoid folliküllerden köken alır. Kolon duvarında diffüz lenfoid infiltrasyon, tüm duvar katmanlarını tutar ve muskularis propria'yı infiltre eder. Autonomik sinir pleksusunun (Auerbach ve Meissner pleksusları) lenfomatöz infiltrasyonu peristaltik fonksiyonu bozar ve anevrizmal dilatasyon (lumen genişlemesi) oluşturur — bu, adenokarsinomun desmoplastik reaksiyon ile striktür oluşturmasından temel farkıdır. Lenfoid hücrelerin homojen infiltrasyonu düzgün, konsantrik duvar kalınlaşması üretir; desmoplastik reaksiyon ve fibroz minimal olduğundan obstrüksiyon nadirdir. BT'de homojen, düşük-orta yoğunlukta kontrastlanma, lenfoid dokunun uniform sellüler yapısını yansıtır — nekroz yüksek dereceli tiplerde görülebilir ancak adenokarsinom kadar yaygın değildir. FDG PET'te yüksek tutulum, lenfoid hücrelerin yüksek metabolik aktivitesinden kaynaklanır.
Lenfomanın barsak duvarını infiltre ederek myenterik pleksusu (Auerbach pleksusu) tahrip etmesi sonucu peristaltik fonksiyon kaybı oluşur ve barsak segmenti genişler (anevrizmal dilatasyon). Bu bulgu adenokarsinomun striktür oluşturmasından temel ayırıcıdır — adenokarsinom desmoplastik reaksiyon ile lümeni daraltırken, lenfoma lümeni genişletir.
Portal venöz fazda kolon/rektum duvarında sirkümferansiyal, homojen, düşük-orta yoğunlukta kontrastlanan duvar kalınlaşması izlenir. Duvar kalınlığı genellikle 1-3 cm arasındadır. Lümen genellikle korunmuş veya genişlemiştir (anevrizmal dilatasyon) — obstrüksiyon ve proksimal dilatasyon nadir. Kalınlaşmış duvar homojen yapıda olup belirgin nekroz veya ülserasyon içermez. Çevre yağ dokusunda infiltrasyon minimal olabilir.
Rapor Cumlesi
Kolon/rektumda sirkümferansiyal homojen duvar kalınlaşması ve anevrizmal dilatasyon izlenmekte olup kolorektal lenfoma ön planda düşünülmelidir.
Mezenterik lenfadenopati sıklıkla kolorektal lenfomaya eşlik eder. Büyümüş lenf nodları mezenterik damarları sararak 'sandwich işareti' oluşturur — üst ve alt mezenterik arter/ven dalları konglomere lenf nodları arasında sıkışmış görünür. LAP genellikle homojen, düşük-orta dansitede ve düzgün sınırlıdır. Nekrotik lenf nodları yüksek dereceli lenfomada görülebilir.
Rapor Cumlesi
Mezenterde konglomere lenfadenopati izlenmekte olup mezenterik damarları çevreleyen 'sandwich işareti' oluşturmaktadır; bu bulgu lenfoma ile yüksek oranda uyumludur.
Arteriyel fazda kalınlaşmış barsak duvarı düşük-orta yoğunlukta kontrastlanma gösterir. Lenfoid dokunun neovaskülaritesi adenokarsinoma veya GIST'e kıyasla daha azdır. Kontrastlanma homojendir ve belirgin heterojenite veya nekroz genellikle izlenmez (yüksek dereceli lenfomalar hariç). Target işareti (hedef işareti) görülebilir — mukozal hiperemik kontrastlanma, submukozal ödemli hipodans hat ve serozal kontrastlanma katmanları.
Rapor Cumlesi
Kalınlaşmış barsak duvarında arteriyel fazda düşük-orta yoğunlukta homojen kontrastlanma izlenmekte olup lenfoproliferatif hastalık ile uyumludur.
FDG PET-BT'de kolorektal lenfoma belirgin FDG tutulumu gösterir. DLBCL ve Burkitt lenfomada SUVmax genellikle >10-15 ile çok yüksek tutulum izlenir. MALT lenfomada tutulum daha düşük olabilir (SUVmax 3-8). PET-BT hastalığın yaygınlığını (evre) belirlemede ve tedavi yanıtını değerlendirmede (Deauville kriterleri) kritik rol oynar. Mezenterik ve retroperitoneal LAP'ın da FDG tutulumu göstermesi sistemik hastalığı doğrular.
Rapor Cumlesi
PET-BT'de kolon/rektum duvar kalınlaşmasında ve eşlik eden mezenterik lenfadenopatide yoğun FDG tutulumu izlenmekte olup lenfoma ile yüksek oranda uyumludur.
T2 ağırlıklı görüntülerde kalınlaşmış barsak duvarı orta-yüksek hiperintens sinyal gösterir. Sinyal homojendir ve lenfoid dokunun uniform sellüler yapısını yansıtır. Nekroz alanları yüksek dereceli lenfomada görülebilir ve belirgin T2 hiperintensite gösterir. MR, özellikle rektal lenfomada lokal evreleme ve çevre yapılarla ilişkiyi değerlendirmede BT'den üstündür.
Rapor Cumlesi
T2 ağırlıklı görüntülerde barsak duvarında homojen hiperintens sirkümferansiyal kalınlaşma izlenmekte olup lenfoproliferatif infiltrasyon ile uyumludur.
DWI'da kalınlaşmış barsak duvarında belirgin difüzyon kısıtlanması izlenir — yüksek b-değerinde hiperintens sinyal, ADC haritasında düşük sinyal (düşük ADC değerleri). Lenfomanın yüksek sellülaritesi belirgin difüzyon kısıtlanması üretir ve bu bulgu lenfomayı adenokarsinomdan daha güvenilir şekilde ayırt edebilir. ADC değerleri genellikle <0.8-1.0 × 10⁻³ mm²/s aralığındadır.
Rapor Cumlesi
DWI'da barsak duvarı kalınlaşmasında belirgin difüzyon kısıtlanması ve düşük ADC değerleri izlenmekte olup yüksek sellülariteli lenfoma ile uyumludur.
Kriterler
En sık kolorektal lenfoma alt tipi (%50-60). Hızlı büyüme, agresif seyir. Büyük kitle oluşturma eğilimi, nekroz içerebilir. PET-BT'de çok yüksek FDG tutulumu (SUVmax >10-15).
Ayirt Edici Ozellikler
Büyük (>5 cm) fokal kitle veya segmental duvar kalınlaşması. Nekroz ve ülserasyon daha sık. Perforasyon riski mevcut (%5-10). DWI'da çok belirgin difüzyon kısıtlanması. R-CHOP kemoterapisine yüksek yanıt oranı.
Kriterler
Düşük dereceli B-hücreli lenfoma. Yavaş büyüme, indolent seyir. Lokal hastalık olma olasılığı daha yüksek. PET-BT'de düşük-orta FDG tutulumu (SUVmax 3-8).
Ayirt Edici Ozellikler
Daha ince ve homojen duvar kalınlaşması. Nekroz nadir. Yüksek dereceli transformasyon riski mevcut (Richter transformasyonu). Lokal tedavi (cerrahi/radyoterapi) yeterli olabilir. Kolon MALT kronik inflamasyon zemininde gelişebilir.
Kriterler
Multipl polipoid lezyonlar şeklinde prezente olur — 'lenfomatöz polipozis' paterni. Familyal adenomatöz polipozis (FAP) taklitçisi olabilir. İleri yaş, erkek predominans.
Ayirt Edici Ozellikler
Çok sayıda (>50) polipoid lezyon tüm kolon boyunca dağılmış. Her polip düşük-orta kontrastlanma gösterir. Mezenterik LAP eşlik eder. Waldeyer halkası ve ince barsak tutulumu sık. Prognoz kötü; ibrutinib bazlı tedavi rejimlerine yanıt verebilir.
Kriterler
Çok agresif yüksek dereceli B-hücreli lenfoma. Çocuk ve genç erişkinlerde daha sık. İleoçekal bölge en sık tutulan bölge. Ki-67 neredeyse %100. HIV ilişkili olabilir.
Ayirt Edici Ozellikler
Hızlı büyüyen büyük kitle, belirgin nekroz. PET-BT'de en yüksek FDG tutulumu (SUVmax >15-20). DWI'da çok düşük ADC değerleri. Acil kemoterapi gerektirir (tümör lizis sendromu riski). İntususepsiyon kolorektal Burkitt lenfomada görülebilir.
Ayirt Edici Ozellik
Adenokarsinom striktür oluşturur ve proksimal obstrüksiyona neden olur (elma çekirdeği defekti); lenfoma anevrizmal dilatasyon gösterir, obstrüksiyon nadirdir. Adenokarsinom heterojen kontrastlanma ve mukozal irregülarite gösterir; lenfoma homojen kalınlaşma gösterir.
Ayirt Edici Ozellik
GIST ekzofitik kitle olarak büyür ve heterojen kontrastlanma gösterir; lenfoma sirkümferansiyal duvar kalınlaşması oluşturur. GIST soliterdir; lenfoma multifokal olabilir ve LAP eşlik eder. GIST'te c-KIT pozitifliği tanısaldır.
Ayirt Edici Ozellik
Crohn hastalığı skip lezyonlar, fistüller, striktürler ve proliferatif mezenterik yağ (creeping fat) gösterir; lenfoma daha uniform kalınlaşma ve LAP gösterir. Crohn'da duvar kalınlaşması genellikle <1.5 cm; lenfomada >1.5-3 cm olabilir.
Ayirt Edici Ozellik
Metastaz genellikle bilinen primer malignite zemininde olup fokal kitle şeklinde prezente olur; lenfoma sirkümferansiyal kalınlaşma gösterir. Metastaz genellikle mezenterik LAP göstermez (peritoneal implantlar daha tipik); lenfomada bulky LAP karakteristiktir.
Aciliyet
urgentYonetim
medicalBiyopsi
GerekliTakip
specialist-referralKolorektal lenfoma tanısında kolonoskopik biyopsi veya cerrahi biyopsi gereklidir — histopatolojik alt tip tayini tedavi planlaması için zorunludur. DLBCL'de R-CHOP kemoterapisi standart tedavidir; cerrahi genellikle gerekmez (kemoterapi yanıtı çok yüksek). MALT lenfomada lokal tedavi yeterli olabilir. Burkitt lenfomada acil kemoterapi gerekir (tümör lizis sendromu profilaksisi zorunlu). PET-BT evreleme ve tedavi yanıtı değerlendirmesi için standarttır (Deauville kriterleri). Komplikasyonlar: perforasyon (%5-10, özellikle kemoterapi sırasında), kanama, intususepsiyon. Primer kolorektal lenfoma tanımı için Dawson kriterleri kullanılır (yüzeyel LAP yok, mediasten normal, lökosit normal, primer barsak tutulumu).
Kemoterapiye iyi yanıt verir, cerrahi genellikle gerekmez. Biyopsi ile tanı konulur. PET-BT evreleme ve tedavi yanıtı değerlendirmesi için kullanılır.