Kolorektal adenokarsinom, kolon ve rektum mukozasının glandüler epitelinden köken alan en sık kolorektal malignitedir. Dünya genelinde 3. en sık kanser ve 2. en sık kansere bağlı ölüm nedenidir. Olguların %95'inden fazlasını oluşturur. Adenom-karsinom sekansı iyi tanımlanmıştır ve APC, KRAS, TP53 mutasyonları sıralı birikim gösterir. Tanı anında %20 olguda uzak metastaz mevcuttur. BT kolonografi ve kontrastlı BT evreleme için birincil görüntüleme yöntemleridir.
Yaş Aralığı
40-85
En Sık Yaş
65
Cinsiyet
Erkek baskin
Prevalans
Sık
Kolorektal adenokarsinom klasik adenom-karsinom sekansını izler: normal mukoza → aberran kript odağı → adenom → displazi → invaziv karsinom. Bu süreç ortalama 10-15 yıl alır ve APC tümör süpresörü inaktivasyonu ile başlar (kromozom 5q kaybı), ardından KRAS onkogen aktivasyonu, 18q kaybı (SMAD4/DCC) ve son olarak TP53 inaktivasyonu gelir. Tümör barsak duvarını transmural olarak infiltre eder — mukozadan serozaya ilerleyerek perikolik yağ dokusu ve komşu organlara invaze olabilir. Annüler büyüme paterni lümeni daraltarak klasik 'elma çekirdeği' (apple-core) görünümünü oluşturur — bu BT ve baryumlu grafide en tanısal bulgudur. Tümörün neovaskülarizasyonu düzensiz ve sızdırgandır (VEGF bağımlı) — kontrastlı BT'de heterojen kontrastlanma ve perikolik vasküler konjesyon bu neoanjiyogenezi yansıtır. Lenfatik yayılım perikolik, mezokolik ve paraaortik lenf nodlarına sıralı olarak gerçekleşir. Hematojen yayılım en sık karaciğere (portal ven yoluyla), ardından akciğere olur.
Annüler lümen daralması ile omuzlanmış kenarlar — tümörün barsak duvarını çepeçevre sararak lümeni daraltması sonucu oluşur. BT kolonografi ve kontrastlı BT'de en tanısal bulgudur. Proksimal dilatasyon eşlik edebilir. Bu görünüm kolorektal adenokarsinomun imza bulgusudur ve yüksek spesifisiteyle maligniteyi düşündürür.
Annüler lümen daralması ile omuzlanmış (shouldered) kenarlar — klasik elma çekirdeği görünümü. Tümör barsak duvarını çepeçevre sararak lümeni daraltır. Proksimalde dilatasyon ve fekal staz eşlik edebilir.
Rapor Cumlesi
___ segmentinde yaklaşık ___ cm uzunluğunda annüler duvar kalınlaşması ve lümen daralması izlenmekte olup omuzlanmış kenarlar ile 'apple-core' görünümü mevcuttur; kolorektal adenokarsinom öncelikle düşünülmelidir.
Fokal asimetrik duvar kalınlaşması (>5 mm, genellikle >10 mm) ile yumuşak doku kitlesi. Kalınlaşma eksantrik veya polipoid olabilir. Heteropjen kontrastlanma gösteren solid komponent nekrotik hipodans alanlar içerebilir.
Rapor Cumlesi
___ segmentinde yaklaşık ___ mm kalınlığında asimetrik duvar kalınlaşması ve heterojen kontrastlanma gösteren yumuşak doku kitlesi izlenmektedir.
Perikolik yağ dokusunda dansite artışı (fat stranding) — tümörün serozayı aşarak perikolik yağa invazyon göstergesi (T3 evre). Perikolik vasküler konjesyon (comb sign benzeri) eşlik edebilir.
Rapor Cumlesi
Tümöre komşu perikolik yağ dokusunda dansite artışı izlenmekte olup serosal penetrasyon (T3 evre) düşünülmektedir.
Perikolik, mezokolik veya paraaortik lenf nodlarında büyüme (kısa aks >10 mm). Yuvarlak morfoloji, santral nekroz veya heterojen kontrastlanma patolojik lenf nodunu düşündürür.
Rapor Cumlesi
Tümöre komşu perikolik/mezokolik alanda kısa aksı ___ mm'ye ulaşan patolojik lenfadenopatiler izlenmektedir.
Karaciğerde hipodens lezyonlar — portal venöz fazda periferik rim kontrastlanma (target sign) gösterebilir. Kolorektal metastazlar en sık karaciğere yayılır (%70-80 hematojen metastaz).
Rapor Cumlesi
Karaciğerde birçok segmentte periferik rim kontrastlanma gösteren hipodens lezyonlar izlenmekte olup metastatik hastalıkla uyumludur.
DWI'da belirgin difüzyon kısıtlaması (yüksek sinyal) ve ADC haritasında düşük sinyal. Tümör hücre yoğunluğunu ve malignite derecesini yansıtır. Rektal karsinom evrelemesinde özellikle değerlidir.
Rapor Cumlesi
Rektal/kolon duvar kalınlaşmasında belirgin difüzyon kısıtlaması izlenmekte olup yüksek hücre dansiteli malign süreçle uyumludur.
T2A'da orta-yüksek sinyalli kitle. Tümör normal barsak duvarından kolayca ayırt edilir. Mezorektal fasya ile ilişki (CRM — sirkümferensiyel rezeksiyon marjı) rektal kanserde kritik evreleme bulgusudur.
Rapor Cumlesi
Rektal lümende T2A'da orta sinyalli kitle izlenmekte olup mezorektal fasya ile mesafe ___ mm olarak ölçülmüştür.
FDG-PET'te belirgin hipermetabolik tutulum (SUVmax genellikle >5). Primer tümör, bölgesel ve uzak metastazların tespitinde yüksek sensitivite. Tedavi yanıtı değerlendirmesinde değerli.
Rapor Cumlesi
___ segmentinde SUVmax ___ değerinde hipermetabolik tutulum gösteren kolon/rektum kitlesi izlenmektedir.
Kriterler
En sık alt tip (%85-90). Glandüler diferansiyasyon gösterir. Well, moderate veya poorly differentiated olabilir.
Ayirt Edici Ozellikler
BT'de klasik apple-core veya polipoid kitle görünümü. FDG-PET'te yüksek tutulum. Standart kemoterapi rejimlerine (FOLFOX, FOLFIRI) yanıt verir.
Kriterler
Tümörün >%50'si ekstrasellüler müsin içerir. Olguların %10-15'ini oluşturur. MSI-H ile ilişkili olabilir.
Ayirt Edici Ozellikler
BT'de düşük dansiteli (müsinöz) kitle — müsin su dansitesine yakın olduğundan hipodans görülür. PET-BT'de yanlış negatif olabilir (düşük hücre dansitesi). Kötü prognoz. Peritoneal karsinomatozis riski artmış.
Kriterler
Tümör hücrelerinin >%50'si taşlı yüzük morfolojisi gösterir (intrasellüler müsin çekirdeği perifere iter). Olguların <%1'i. En agresif alt tip.
Ayirt Edici Ozellikler
Diffüz infiltratif büyüme (linitis plastica benzeri). Peritoneal karsinomatozis sık. Genç yaşta görülebilir. Prognoz çok kötü.
Kriterler
Solid büyüme paterni, belirgin lenfositik infiltrasyon. MSI-H ile güçlü ilişki. Poorly differentiated görünümüne rağmen iyi prognoz.
Ayirt Edici Ozellikler
Sağ kolon lokalizasyonu sık. İmmünoterapi (pembrolizumab) adayı. BT'de büyük, iyi sınırlı kitle olarak görülebilir.
Ayirt Edici Ozellik
Lenfoma genellikle daha uzun segment tutulumu, homojen duvar kalınlaşması, obstrüksiyona neden olmayan (anörizmal dilatasyon) ve daha yaygın lenfadenopati gösterir. Adenokarsinom obstrüktif apple-core görünümü ile karakterizedir.
Ayirt Edici Ozellik
Divertikülit simetrik/konsantrik duvar kalınlaşması, perikolik enflamatuar değişiklikler ve divertiküller gösterir. Adenokarsinom asimetrik, fokal kalınlaşma ile lümen daralması ve omuzlanmış kenarlar gösterir. Divertikülitte lenfadenopati genellikle reaktiftir.
Ayirt Edici Ozellik
Crohn hastalığı skip lezyonları, mezenterik tarafta duvar kalınlaşması (asimetrik), fistül/sinüs traktları ve comb sign gösterir. Adenokarsinom fokal kitle/annüler daralma ile karakterize olup skip lezyon göstermez. Klinik öykü ve kolonoskopi ayırıcıdır.
Ayirt Edici Ozellik
Villöz adenom polipoid, frajil mukozal yüzeyli, müsin salgılayan kitle olarak görülür. Barsak duvarı intakttır (invazyon yok). Adenokarsinom transmural invazyon, perikolik fat stranding ve lenfadenopati gösterir.
Ayirt Edici Ozellik
GIST submukozal kökenli, ekzofitik büyüme gösteren, iyi sınırlı kitle olarak görülür. Lümen daraltmaz, mukozal yüzey genellikle intakttır. Adenokarsinom mukozal kökenli, lümen daraltan, omuzlanmış kenarlı kitledir.
Aciliyet
urgentYonetim
surgicalBiyopsi
GerekliTakip
3-monthKolorektal adenokarsinomda tedavinin temelini cerrahi rezeksiyon oluşturur. Kolonoskopik biyopsi tanıyı doğrular. TNM evrelemesi (AJCC 8. edisyon) tedavi planını yönlendirir. Evre I-III'te küratif cerrahi (kolektomi + mezokolik eksizyon), rektal kanserde total mezorektal eksizyon (TME) uygulanır. Evre II-III'te adjuvan kemoterapi (FOLFOX), rektal kanserde neoadjuvan kemoradyoterapi (nCRT) standart tedavidir. Evre IV'te RAS/BRAF mutasyon durumu ve MSI durumu hedefli tedavi seçimini belirler (cetuximab, bevacizumab, pembrolizumab). Postoperatif takip: CEA + BT 3 aylık, kolonoskopi 1. yılda, ardından 3 yılda bir. 5 yıllık sağkalım evre I'de %90, evre IV'te %15'tir.
En sık görülen GİS malignitesidir. Erken evrede cerrahi küratiftir. TNM evrelemesi tedavi planını belirler. Karaciğer metastazı en sık uzak yayılım yeridir.