Crohn hastalığı, gastrointestinal sistemin herhangi bir bölümünü tutabilen kronik transmural granülomatöz enflamatuar barsak hastalığıdır. Kolorektal tutulum olguların %30-50'sinde görülür. Karakteristik bulguları skip lezyonlar (segmenter tutulum), transmural enflamasyon, fistül ve striktür formasyonudur. En sık 15-35 yaş arasında başlar. BT enterografi ve MR enterografi tanı ve takipte birincil görüntüleme yöntemleridir. Terminal ileum en sık tutulan bölgedir, ancak izole kolon tutulumu da görülebilir.
Yaş Aralığı
15-50
En Sık Yaş
30
Cinsiyet
Esit
Prevalans
Nadir Değil
Crohn hastalığı genetik yatkınlık (NOD2/CARD15 mutasyonu en güçlü risk faktörü) zemininde çevresel tetikleyiciler (barsak mikrobiyomu değişiklikleri, sigara) ile başlayan uygunsuz immün yanıttan kaynaklanır. Enflamasyon transmuraldır — mukozadan serozaya tüm katmanları tutar. Bu transmural enflamasyon Crohn'un komplikasyonlarının temelini oluşturur: fistül (enflamasyonun duvar dışına uzanması), apse (fistül traktlarında enfeksiyon), striktür (kronik enflamasyonun fibrozisle sonuçlanması) ve perforasyon. BT'de transmural enflamasyon duvar kalınlaşması, mukozal kontrastlanma artışı (aktif enflamasyon) ve perienterik fat stranding olarak görülür. Comb sign (vasa recta genişlemesi) aktif mezenterik enflamasyonun ve hiperemi nin BT karşılığıdır — genişlemiş düz damarlar tarak dişlerine benzer. Skip lezyonlar hastalığın segmenter doğasını yansıtır ve ülseratif kolitten ayırt edicidir.
Normal barsak segmentleri arasında segmenter duvar kalınlaşması (skip lezyonlar) ile enflamatuar segmentin mezenterik tarafında genişlemiş vasa recta (comb sign) birlikteliği Crohn hastalığının imza bulgusudur. Skip lezyonlar hastalığın segmenter doğasını, comb sign aktif transmural enflamasyonu yansıtır.
Normal barsak segmentleri arasında segmenter duvar kalınlaşması (>4 mm). Skip lezyonlar Crohn'un patognomonik bulgusudur ve ülseratif kolitin sürekli tutulumundan ayırt edicidir.
Rapor Cumlesi
Normal barsak segmentleri arasında skip lezyon patterninde segmenter duvar kalınlaşması izlenmekte olup Crohn hastalığı ile uyumludur.
Enflamatuar barsak segmentinin mezenterik tarafında genişlemiş vasa recta — tarak dişi görünümü. Aktif mezenterik enflamasyon ve hiperemi göstergesidir.
Rapor Cumlesi
Enflamatuar barsak segmentinin mezenterik tarafında comb sign (tarak işareti) izlenmekte olup aktif enflamasyon düşündürmektedir.
Enflamatuar barsak segmentinden kaynaklanan fistül traktları — enteroenterik, enterokutanöz, enterovezikal veya perianal olabilir. Sinüs traktları kör sonlanan traktlardır. BT'de kontrastlanan lineer traktlar olarak görülür.
Rapor Cumlesi
Enflamatuar barsak segmentinden kaynaklanan ___ tipinde fistül traktı izlenmektedir.
T2A'da duvar ödemi — submukozal ödem hiperintens tabaka olarak görülür (stratifikasyon). Aktif enflamasyonun MR göstergesidir. MR enterografi BT'den radyasyon avantajı nedeniyle genç hastalarda tercih edilir.
Rapor Cumlesi
Enflamatuar barsak segmentinde T2A'da submukozal ödem ve mural stratifikasyon izlenmekte olup aktif Crohn hastalığı ile uyumludur.
Mezenterik yağ proliferasyonu — enflamatuar barsak segmentinin mezenterik tarafında yağ birikimi (creeping fat). Kronik Crohn hastalığının karakteristik bulgusudur.
Rapor Cumlesi
Enflamatuar barsak segmentinin mezenterik tarafında creeping fat bulgusu izlenmekte olup kronik Crohn hastalığı ile uyumludur.
DWI'da aktif enflamatuar barsak segmentinde difüzyon kısıtlaması. Aktif enflamasyonu fibrotik striktürden ayırt etmede değerlidir. ADC değeri aktif enflamasyonda düşer.
Rapor Cumlesi
Kalınlaşmış barsak segmentinde DWI'da difüzyon kısıtlaması izlenmekte olup aktif enflamasyon düşündürmektedir.
Kriterler
Montreal B1. Striktür veya fistül yok. Duvar kalınlaşması ve enflamasyon ön planda.
Ayirt Edici Ozellikler
BT'de duvar kalınlaşması, fat stranding, comb sign. Medikal tedaviye yanıt iyi. MR'da T2 hiperintensite ve DWI pozitifliği aktif enflamasyonu doğrular.
Kriterler
Montreal B2. Luminal daralma ve proksimal dilatasyon. Fistül yok.
Ayirt Edici Ozellikler
BT'de lümen daralması, proksimal dilatasyon (obstrüksiyon). MR'da T2 düşük sinyal fibrotik striktürü, T2 yüksek sinyal + DWI pozitifliği aktif enflamatuar striktürü düşündürür. Tedavi aktif vs fibrotik ayrımına göre belirlenir.
Kriterler
Montreal B3. Fistül, sinüs traktı veya apse mevcut. En agresif fenotip.
Ayirt Edici Ozellikler
BT/MR'da fistül traktları, perienterik apseler, serbest sıvı. Anti-TNF tedavi (infliksimab) ve/veya cerrahi gerektirir. Perianal fistüller MR ile en iyi değerlendirilir.
Ayirt Edici Ozellik
Ülseratif kolit sürekli (skip lezyon yok), rektumdan proksimale uzanan, simetrik mukozal tutulum gösterir. Crohn segmenter, asimetrik, transmural tutulum ve fistül gösterir.
Ayirt Edici Ozellik
İskemik kolit vasküler watershed bölgelerini (splenik fleksura) tutar, ani başlangıçlı, yaşlı hastalarda sık. Crohn genç hastalarda, terminal ileum tutulumu ve fistül ile karakterize.
Ayirt Edici Ozellik
Adenokarsinom fokal kitle/annüler daralma, omuzlanmış kenarlar ve lenfadenopati gösterir. Crohn uzun segment tutulumu, skip lezyonlar ve enflamatuar değişiklikler gösterir.
Ayirt Edici Ozellik
Lenfoma anörizmal dilatasyon, homojen duvar kalınlaşması ve lümen genişlemesi gösterir. Crohn lümen daralması (striktür), fistül ve comb sign gösterir.
Aciliyet
urgentYonetim
medicalBiyopsi
GerekliTakip
6-monthCrohn hastalığında tedavi hastalık fenotipine ve aktivitesine göre belirlenir. Aktif enflamatuar hastalıkta 5-ASA (hafif), kortikosteroid (orta), anti-TNF (infliksimab, adalimumab — orta-ağır), vedolizumab veya ustekinumab kullanılır. Striktüran hastalıkta aktif enflamatuar striktür → medikal tedavi, fibrotik striktür → endoskopik balon dilatasyon veya cerrahi rezeksiyon. Penetran hastalıkta perienterik apse → perkütan drenaj + antibiyotik, fistül → anti-TNF + cerrahi. Perianal fistüllerde MR kılavuzluğunda seton yerleştirme + anti-TNF standart tedavidir. Takip: BT/MR enterografi 6-12 aylık aralıklarla aktivite değerlendirmesi, fekal kalprotektin ve CRP ile laboratuvar izlem.
Kronik, tekrarlayan seyirli bir hastalıktır. İmmünsüpresif tedavi gerektirir. Komplikasyonlar (striktür, fistül, apse) cerrahi gerektirebilir. Uzun süreli kolitte kolorektal kanser riski artar.