Ampuller adenom, Vater ampullasından köken alan benign neoplazmdır ve ampuller adenokarsinomun prekürsör lezyonudur (adenom-karsinom sekansı). Sporadik veya familyal adenomatöz polipozis (FAP) ilişkili olabilir — FAP hastalarında ampuller adenom prevalansı %50-90'dır. Genellikle asemptomatik olup insidental saptanır; büyük adenomlarda intermittent sarılık veya pankreatit gelişebilir. Endoskopik papillektomi küçük adenomlar (<2 cm, yüksek dereceli displazi yok) için küratif tedavidir. Malign transformasyon riski boyut ve villöz komponent varlığı ile artar — >2 cm veya villöz histoloji olan adenomlarda %30-40 malignite riski mevcuttur.
Yaş Aralığı
40-75
En Sık Yaş
55
Cinsiyet
Esit
Prevalans
Nadir
Ampuller adenom, Vater ampullasındaki intestinal veya pankreatobiliyer tip mukozal epitelden köken alan benign neoplastik proliferasyondur. Sporadik olgularda APC gen mutasyonu veya beta-katenin yolağı aktivasyonu rol oynar; FAP'ta ise APC germ-line mutasyonu ampuller adenom gelişimini tetikler. Adenom-karsinom sekansı kolorektal kanserdeki mekanizma ile paraleldir — normal epitel → adenom (düşük dereceli displazi) → yüksek dereceli displazi → invaziv karsinom. Histolojik olarak tübüler, villöz veya tübülovillöz tip olabilir — villöz komponent arttıkça malign transformasyon riski yükselir. Görüntülemede küçük ampuller adenom genellikle görüntülenemez; büyük adenomlar ise ampullada polipoid kitle olarak kontrastlanır ve hafif biliyer/pankreatik kanal dilatasyonuna neden olabilir. Adenomun papiller büyüme paterni duodenum lumenine protrüzyon oluşturur — endoskopide patognomoniktir.
Ampuller bölgede küçük, homojen kontrastlanan polipoid lezyon — invazyon bulgusu ve belirgin kanal dilatasyonu olmaksızın. Endoskopik değerlendirme ve biyopsi tanı için zorunludur.
Portal venöz fazda ampuller bölgede küçük (<2 cm), homojen kontrastlanan polipoid lezyon. Lezyon duodenum lumenine protrüde olabilir. CBD ve pankreatik kanalda hafif dilatasyon eşlik edebilir ancak belirgin double duct sign beklenmez. Periampuller yağ planları korunmuştur — invazyon bulgusu yoktur. Pankreas başı normal boyut ve yapıdadır.
Rapor Cumlesi
Ampuller bölgede küçük homojen kontrastlanan polipoid lezyon izlenmekte olup, ampuller adenom ile uyumlu olabilir; endoskopik değerlendirme önerilir.
T2 ağırlıklı görüntülerde ampuller bölgede orta sinyal intensitesinde polipoid lezyon. MRCP'de CBD ve pankreatik kanal alt ucunda hafif dilatasyon olabilir — ancak abrupt sonlanma (meniscus sign) genellikle belirgin değildir. Villöz adenomlarda mukozal yüzeyde papiller yapı T2'de daha heterojen görünüm oluşturabilir. Perilezional ödem veya invazyon bulgusu yoktur.
Rapor Cumlesi
T2 ağırlıklı serilerde ampuller bölgede orta sinyal intensitesinde polipoid lezyon izlenmektedir.
US'de CBD'de hafif dilatasyon (6-8 mm) saptanır ancak CBD içinde taş görüntülenmez. Ampuller bölge duodenal gaz nedeniyle genellikle doğrudan değerlendirilemez. Safra kesesi normaldir veya hafif distandüdür. İntrahepatik safra kanallarında minimal dilatasyon eşlik edebilir. Pankreatik kanal dilatasyonu transabdominal US'de zor gösterilebilir.
Rapor Cumlesi
CBD'de hafif dilatasyon izlenmekte olup taş saptanmamıştır; ampuller bölge BT/MR veya EUS ile değerlendirilmelidir.
Arteriyel fazda ampuller bölgede mukozal kontrastlanma — adenom neovaskülarizasyonunu yansıtır. Normal ampulla mukozası da arteriyel fazda kontrastlanabilir ancak adenomda kontrastlanma daha belirgindir ve fokal kalınlaşma/polipoid çıkıntı eşlik eder. Oral kontrastlı BT'de duodenum lumenindeki kontrast ile ampullada dolma defekti saptanabilir. Su ile oral kontrast (negative oral contrast) protokolü ampuller lezyonların tespitini artırır.
Rapor Cumlesi
Arteriyel fazda ampuller bölgede fokal mukozal kontrastlanma ve hafif polipoid kalınlaşma izlenmektedir.
DWI'da ampuller adenom hafif veya hiç difüzyon kısıtlaması göstermez — ADC değerleri adenokarsinomdan belirgin yüksektir (genellikle >1.4 × 10⁻³ mm²/s). Bu fark malign-benign ayırımında en yararlı MR parametresidir. Büyük villöz adenomlarda hafif difüzyon kısıtlaması görülebilir — bu durumda yüksek dereceli displazi veya fokal karsinom komponenti düşünülmelidir.
Rapor Cumlesi
DWI'da ampuller lezyonda belirgin difüzyon kısıtlaması izlenmemekte olup, benign adenomla uyumlu ADC değerleri saptanmıştır.
Kriterler
Tübüler glandüler yapı >%75; en düşük malignite riski
Ayirt Edici Ozellikler
Homojen kontrastlanma, düzgün yüzey, küçük boyut
Kriterler
Villöz komponent >%75; en yüksek malignite riski (%30-40)
Ayirt Edici Ozellikler
Papiller yüzey, daha büyük boyut, hafif heterojen kontrastlanma
Kriterler
Tübüler ve villöz komponent %25-75 arası; ara malignite riski
Ayirt Edici Ozellikler
Mikst kontrastlanma paterni, orta boyut
Ayirt Edici Ozellik
Adenokarsinom daha büyük, heterojen kontrastlanan ve invazyon bulguları gösteren kitle oluşturur + DWI'da belirgin difüzyon kısıtlaması; adenom küçük, homojen ve invazyon bulgusu yoktur
Ayirt Edici Ozellik
Taş ekojen yapı + posterior akustik gölge gösterir; adenom solid polipoid lezyon olup akustik gölge yoktur
Ayirt Edici Ozellik
Safra kesesi polipi safra kesesi lumeninde yer alır; ampuller adenom duodenum lumeninde Vater ampullasında lokalizedir
Aciliyet
routineYonetim
surgicalBiyopsi
GerekliTakip
6-monthAmpuller adenom endoskopik papillektomi ile tedavi edilebilir (<2 cm, düşük dereceli displazi). >2 cm, villöz histoloji veya yüksek dereceli displazi varlığında cerrahi rezeksiyon (Whipple) düşünülür. FAP hastalarında düzenli tarama ve profilaktik papillektomi önerilir. Papillektomi sonrası nüks oranı %10-30'dur — endoskopik takip gereklidir.
Ampuller adenom, adenom-karsinom sekansinin prekürsörüdür ve %30-40 malign transformasyon riski tasidigından endoskopik papillektomi ile rezeksiyon onerilir. FAP hastalarinda sistematik papilla taramasi yapilmalidir. Tam rezeksiyon sonrasi nüks icin endoskopik takip gereklidir.