Pnömobilia, safra kanalı sistemi içinde hava varlığıdır. En sık iyatrojenik nedenlere bağlıdır — ERCP sonrası sfinkterotomi, biliyo-enterik anastomoz (Whipple, hepatikojejunostomi) veya biliyer stent yerleştirme. Patolojik nedenler arasında biliyo-enterik fistül (özellikle kolesisto-duodenal fistül → gallstone ileus), amfizematöz kolesistit ve safra yolu enfeksiyonları (gaz oluşturan bakteriler) yer alır. BT'de en iyi görüntülenir — hava non-dependent pozisyonda (anterior/santral) safra kanalları içinde birikir. Portal venöz gaz ile ayırıcı tanı kritiktir — pnömobilia santral, portal gaz periferik dağılım gösterir.
Yaş Aralığı
30-85
En Sık Yaş
60
Cinsiyet
Esit
Prevalans
Nadir Değil
Pnömobilia, normalde steril ve havasız olan safra kanalı sistemi içine hava girmesiyle oluşur. Oddi sfinkteri normalde duodenal içeriğin (gaz dahil) safra kanalına geçişini engeller. Pnömobilianın üç temel mekanizması vardır: (1) İyatrojenik — sfinkterotomi veya stent sfinkter bariyerini kaldırır ve duodenal gaz serbest geçer; biliyo-enterik anastomoz (Roux-en-Y) doğrudan barsak-safra kanalı bağlantısı oluşturur. (2) Patolojik fistül — koledokolitiazis veya peptik ülserin safra kesesi/CBD duvarını erode ederek barsak ile fistül oluşturması; gaz fistül yoluyla safra kanalına geçer. (3) Enfeksiyon — gaz oluşturan bakteriler (Clostridium, E.coli) safra kanalı içinde gaz üretir. Görüntülemede hava en düşük dansiteli yapıdır ve yerçekiminin tersi yönünde birikir — supin pozisyonda anterior/santral intrahepatik kanallarda birikir. Portal venöz gazda ise hava portal ven dalları boyunca kan akımıyla perifere taşınır ve karaciğerin periferik 2 cm'sinde birikir — bu dağılım farkı kritik ayırıcı tanı kriteridir.
Pnömobilide hava santral intrahepatik kanallarda birikir (yerçekimi etkisi); portal venöz gazda hava periferik 2 cm'de birikir (kan akımı etkisi) — bu dağılım farkı hayati ayırıcı tanı kriteridir çünkü portal venöz gaz intestinal iskemi/nekroz gibi acil durumları işaret edebilir.
Kontrastsız BT'de intrahepatik safra kanalları içinde santral/anterior lokalizasyonlu hava — supin pozisyonda hava non-dependent alanda (anterior) birikir ve safra kanallarının anatomik dağılımını takip eder. Hava genellikle sol lob ve sağ lob anterior segmentlerde daha belirgindir. Portal ven dalları içindeki havadan farklı olarak, pnömobilia hava kümelerinin safra kanalı seyrini izlemesi ile tanınır. Ekstrahepatik CBD içinde de hava görülebilir.
Rapor Cumlesi
İntrahepatik safra kanallarında santral dağılımlı hava izlenmekte olup, pnömobilia ile uyumludur.
Portal venöz fazda pnömobilia ile birlikte safra kesesi-duodenum arası fistül traktı ve intestinal lümende ektopik büyük safra taşı (genellikle ileum terminalde) — Rigler triadı (gallstone ileus). Safra kesesi duvarında fokal defekt ve duodenum 1. kısım ile bağlantı saptanır. Küçük barsak dilatasyonu (mekanik obstrüksiyon) eşlik eder. Bu bulgu kombinasyonu acil cerrahi endikasyondur.
Rapor Cumlesi
Pnömobilia + kolesisto-duodenal fistül + intestinal lümende ektopik safra taşı ile küçük barsak obstrüksiyonu (Rigler triadı) izlenmekte olup, gallstone ileus ile uyumludur.
US'de intrahepatik safra kanalları içinde parlak ekojen odaklar ve arkasında 'dirty shadowing' (kirli gölge/ring-down artefaktı) — intraluminal havayı temsil eder. Hava kabarcıkları düzensiz ekojen noktalar olarak görülür ve pozisyon değişikliği ile hareket edebilir. Taşların 'clean shadow'undan (temiz gölge) farklı olarak hava 'dirty shadow' oluşturur — reverberation artefaktı nedeniyle. Portal ven dallarında hava görülürse periferik dağılım ve hepatofugal yönde hareket portal gaz lehinedir.
Rapor Cumlesi
İntrahepatik safra kanallarında ekojen odaklar ve dirty shadowing izlenmekte olup, pnömobilia ile uyumludur.
Kontrastsız BT'de safra kesesi duvarında ve/veya lümeninde gaz — amfizematöz kolesistit. Duvar içi gaz intramural diseksiyon paterni gösterir. Safra kesesi çevresinde inflamatuar değişiklikler (perikolesistik sıvı, çevre yağ doku bulanıklığı) eşlik eder. Lümende hava-sıvı seviyesi görülebilir. Bu bulgu acil cerrahi endikasyondur — gangrenöz kolesistit ve perforasyon riski yüksektir.
Rapor Cumlesi
Safra kesesi duvarında ve lümeninde gaz izlenmekte olup, amfizematöz kolesistit ile uyumludur; acil cerrahi değerlendirme önerilir.
ERCP/sfinkterotomi veya biliyer stent sonrası safra kanallarında beklenen pnömobilia — patolojik değildir. Hava santral intrahepatik kanallarda birikir. CBD içinde stent (hiperdens tübüler yapı) saptanabilir. İnflamatuar değişiklik veya koleksiyon yoktur. Bu bulgu postprosedürel normal durum olarak yorumlanır ve ek işlem gerektirmez.
Rapor Cumlesi
Safra kanallarında pnömobilia izlenmekte olup, ERCP/sfinkterotomi/stent sonrası beklenen postprosedürel bulgudur.
Kriterler
ERCP, sfinkterotomi, stent veya biliyo-enterik anastomoz sonrası
Ayirt Edici Ozellikler
En sık tip; patolojik değil; tedavi gerektirmez
Kriterler
Biliyo-enterik fistül (kolesisto-duodenal, koledoko-duodenal) nedeniyle
Ayirt Edici Ozellikler
Gallstone ileus riski (Rigler triadı); fistül traktı BT'de saptanabilir
Kriterler
Gaz oluşturan bakteri enfeksiyonu (amfizematöz kolesistit, piyojenik kolanjit)
Ayirt Edici Ozellikler
Acil cerrahi endikasyon; safra kesesi duvarında gaz; septik tablo eşlik eder
Ayirt Edici Ozellik
Amfizematöz kolesistit safra kesesi duvarında gaz + inflamatuar değişiklikler gösterir; basit pnömobilia sadece kanal lümeninde hava içerir
Ayirt Edici Ozellik
Akut kolanjit kanal duvarı kontrastlanması + periportal ödem gösterir; pnömobilia sadece intraluminal hava gösterir
Ayirt Edici Ozellik
Safra kesesi perforasyonunda perikolesistik sıvı + duvar defekti görülür; pnömobilide kanal içi hava izole bulgudur
Aciliyet
routineYonetim
conservativeBiyopsi
Gerekli DegilTakip
no-follow-upPnömobilianın klinik önemi altta yatan nedene bağlıdır. İyatrojenik pnömobilia (ERCP/stent sonrası) normal bulgudur ve tedavi gerektirmez. Fistül ilişkili pnömobilia gallstone ileus açısından değerlendirilmelidir (Rigler triadı). Amfizematöz kolesistit acil cerrahidir. Portal venöz gaz ile ayırım hayati öneme sahiptir — portal gaz intestinal iskemi/nekroz gibi cerrahi acilleri işaret edebilir.
Pnomobilia iatrojenik ise (post-ERCP/sfinkterotomi, biliodigestif anastomoz) normaldir ve tedavi gerektirmez. Spontan gelisirse altta yatan patoloji arastirilmalidir: biliyer-enterik fistul (Rigler triadı: pnomobilia + safra tasi ileusu + ektopik tas) acil cerrahi gerektirir. Portal venoz gazdan ayirimi hayati onem tasiir — portal venoz gaz barsak iskemisini isaret eder.