Akut kolanjit, safra kanalı obstrüksiyonu zemininde gelişen bakteriyel safra yolu enfeksiyonudur. Charcot triadı (ateş, sarılık, sağ üst kadran ağrısı) klasik klinik prezentasyondur. Ağır olgularda Reynolds pentatı (triad + hipotansiyon + konfüzyon) septik şok ve çoklu organ yetmezliğini işaret eder. En sık neden koledokolitiazistir (%28-70); diğer nedenler arasında benign/malign striktür, stent tıkanması ve PSC sayılabilir. Acil biliyer dekompresyon (ERCP) hayat kurtarıcıdır. Tokyo Guidelines (TG18) şiddet sınıflamasına göre tedavi planlanır.
Yaş Aralığı
35-85
En Sık Yaş
60
Cinsiyet
Esit
Prevalans
Sık
Akut kolanjit patogenezi iki temel koşulun birleşimiyle oluşur: (1) biliyer obstrüksiyon ve (2) bakteriyel kontaminasyon. Normal koşullarda safra sterildir ve Oddi sfinkteri duodenal bakterilerin retrograd geçişini engeller. Obstrüksiyon (taş, striktür, tümör) safra akımını bozarak intraduktal basıncı artırır — normal 7-14 cmH2O olan basınç >25 cmH2O'ya yükselir. Bu yüksek basınç kolaniyovenöz ve kolanjiolenfatik reflükse yol açarak bakterilerin sistemik dolaşıma geçmesini sağlar (bakteriyemi → sepsis). En sık patojenler E. coli, Klebsiella, Enterococcus'tur. Görüntülemede obstrüktif biliyer dilatasyon + kanal duvarı kontrastlanması (inflamatuar hiperemi) + periportal ödem olarak yansır. Duvar kontrastlanması artmış kapiller permeabilite ve inflamatuar neovaskülarizasyondan kaynaklanır. Ağır olgularda kanal içi pürülan materyal (piyosafra) yüksek dansiteli safra olarak görülebilir.
Dilate safra kanallarında belirgin duvar kontrastlanması (>1.5 mm kalınlığında düzgün konsantrik hiperdens halka) + obstrüktif neden (taş/striktür) + periportal ödem/tracking. Bu üçlü patern akut kolanjit için yüksek derecede düşündürücüdür. Charcot triadı ile birlikte klinik tanıyı kesinleştirir.
Portal venöz fazda dilate safra kanalı duvarında belirgin kontrastlanma — düzgün konsantrik duvar kalınlaşması ve kontrastlanma. Duvar kalınlığı >1.5 mm. İntra+ekstrahepatik kanallar etkilenebilir. Obstrüktif neden (hiperdens taş, striktür, kitle) genellikle aynı çalışmada tanımlanabilir. Periportal hipodensite (ödem) ve perihepatik sıvı eşlik edebilir.
Rapor Cumlesi
Dilate safra kanallarında belirgin duvar kontrastlanması izlenmekte olup, klinik bağlamda akut kolanjit ile uyumludur.
Arteriyel fazda karaciğer parankiminde segmental veya wedge-şekilli geçici yoğunluk farkları (THAD) — kolanjite bağlı portal venöz akım değişikliklerini yansıtır. Periportal inflamasyon portal akımı bozarak arteriyo-portal şantlar oluşturur. Bu geçici arteriyel kontrastlanma farkları apse veya metastazdan ayırt edilmelidir — gecikmiş fazda kaybolması THAD lehinedir.
Rapor Cumlesi
Arteriyel fazda karaciğer parankiminde geçici segmental kontrastlanma farkları (THAD) izlenmekte olup, kolanjite bağlı portal akım değişikliklerini yansıtmaktadır.
T2 ağırlıklı görüntülerde periportal alanda hiperintens halo — inflamatuar ödem ve lenfatik konjesyonu yansıtır. 'Periportal tracking' olarak da adlandırılır. Dilate safra kanalları T2'de belirgin hiperintens. Kanal içi debris/pü düşük T2 sinyali ile heterojen görünüm oluşturabilir. Perihepatik ve perikolesistik sıvı eşlik edebilir.
Rapor Cumlesi
T2 ağırlıklı serilerde periportal ödem (hiperintens periportal halo) ve dilate safra kanalları izlenmekte olup, akut kolanjit ile uyumludur.
US'de dilate safra kanalları (intrahepatik >2 mm, CBD >6 mm) içinde ekojen debris/çamur/taş. Kanal duvarı kalınlaşmış ve ekojen (>1.5 mm). Safra kesesi içinde taş ve/veya duvar kalınlaşması (kolesistit birlikteliği) sık görülür. Perihepatik sıvı eşlik edebilir. CBD içinde hiperekoik dolma defekti (taş) obstrüktif nedeni gösterir.
Rapor Cumlesi
Dilate safra kanalları içinde ekojen debris izlenmekte olup, klinik bağlamda akut kolanjit ile uyumludur.
DWI'da karaciğer parankiminde multipl küçük (<2 cm) difüzyon kısıtlaması gösteren odaklar — kolanjit komplikasyonu olarak gelişen hepatik mikroapseler. Yüksek b-değerinde (b=800-1000) parlak sinyal, ADC haritasında düşük değer. Apseler genellikle dilate safra kanalları çevresinde ve periportal dağılımda yerleşir. Tedaviye yanıtsız kolanjitte mutlaka araştırılmalıdır.
Rapor Cumlesi
DWI'da karaciğer parankiminde periportal dağılımlı multipl difüzyon kısıtlaması gösteren küçük odaklar izlenmekte olup, kolanjit komplikasyonu olarak hepatik mikroapseler ile uyumludur.
Kontrastsız BT'de CBD lümeni içinde hiperdens taş (obstrüktif neden). Taş genellikle distal CBD'de (ampulla düzeyinde) yer alır. Proksimal safra kanalı dilatasyonu eşlik eder. Kontrastsız BT safra taşı tespitinde %72-87 sensitiviteye sahiptir (kolesterol taşları izodens olabilir). İntrahepatik safra kanallarında da taşlar görülebilir.
Rapor Cumlesi
Distal CBD lümeninde hiperdens obstrüktif taş izlenmekte olup, proksimal biliyer dilatasyon mevcuttur; akut kolanjit etiyolojisi olarak koledokolitiazis ile uyumludur.
Kriterler
Antibiyotik tedaviye yanıt veren, organ disfonksiyonu olmayan kolanjit. Görüntülemede hafif biliyer dilatasyon ve minimal duvar kontrastlanması. Elektif biliyer drenaj planlanabilir.
Ayirt Edici Ozellikler
Minimal biliyer dilatasyon, duvar kontrastlanması hafif, periportal ödem minimal veya yok, apse yok.
Kriterler
Başlangıç antibiyotik tedaviye yanıt vermeyen ancak organ disfonksiyonu olmayan kolanjit. WBC >12000 veya <4000, ateş >39°C, yaş >75. 24 saat içinde biliyer drenaj gerekir. Görüntülemede belirgin dilatasyon ve duvar kontrastlanması.
Ayirt Edici Ozellikler
Belirgin biliyer dilatasyon, duvar kontrastlanması belirgin, periportal ödem, perihepatik sıvı olabilir.
Kriterler
Organ disfonksiyonu olan kolanjit — hipotansiyon (vazopresör ihtiyacı), bilinç değişikliği, renal yetmezlik, hepatik yetmezlik, pıhtılaşma bozukluğu, trombositopeni. Reynolds pentatı (triad + şok + konfüzyon). ACİL biliyer drenaj + yoğun bakım.
Ayirt Edici Ozellikler
Belirgin dilatasyon, piyosafra (kanal içi yüksek dansiteli materyal), hepatik apseler, THAD, periportal ödem yaygın, peritoneal sıvı, septik değişiklikler.
Ayirt Edici Ozellik
Koledokolitiazis obstrüksiyon + dilatasyon gösterir ancak duvar kontrastlanması ve periportal ödem olmadan ise kolanjit gelişmemiştir. Akut kolanjitte duvar kontrastlanması + periportal ödem + klinik bulgular (ateş, sarılık) eklenmiştir.
Ayirt Edici Ozellik
Kolanjiokarsinom kanal duvarında düzensiz kitle/kalınlaşma + DWI kısıtlaması gösterir, akut inflamasyon bulguları (periportal ödem, THAD) belirgin değildir. Akut kolanjitte duvar kontrastlanması düzgün konsantrik ve inflamatuar bulgular ön plandadır.
Ayirt Edici Ozellik
PSC'de kronik multifokal striktürler + dilatasyonlar (tespih manzarası) vardır. Akut kolanjit PSC zemininde gelişebilir ancak akut epizot duvar kontrastlanması ve klinik bulgularla ayırt edilir.
Ayirt Edici Ozellik
Rekürren piyojenik kolanjit (Oriental kolanjit) kronik, tekrarlayan epizodlar gösterir, intrahepatik taşlar ön plandadır, segmental atrofi/hipertrofi paterni görülür. Akut kolanjit genellikle tek epizod ve ekstrahepatik obstrüksiyon ile prezente olur.
Aciliyet
emergentYonetim
interventionalBiyopsi
Gerekli DegilTakip
specialist-referralAkut kolanjit acil biliyer dekompresyon gerektiren hayatı tehdit eden bir durumdur. Tokyo Guidelines (TG18) şiddet sınıflamasına göre: Grade I — antibiyotik + elektif ERCP, Grade II — acil ERCP (24 saat içinde) + antibiyotik, Grade III — ACİL ERCP (<12 saat) + yoğun bakım + geniş spektrumlu IV antibiyotik. ERCP başarısız olursa perkütan transhepatik biliyer drenaj (PTBD) uygulanır. Obstrüktif nedenin definitif tedavisi (taş çıkarma, stent, cerrahi) stabilizasyon sonrası planlanır. Mortalite tedavisiz %50-100; erken drenaj ile %2-10.
Akut kolanjit acil tedavi gerektiren ciddi bir enfeksiyondur. Reynolds pentadi (Charcot triadi + sok + konfuzyon) ciddi kolanjiti gosterir. Antibiyotik tedavisi ve acil biliyer drenaj (ERCP veya perkautan) gereklidir. Tedavi edilmezse sepsis ve organ yetmezligi ile sonuclanabilir.