Akciğer adenokarsinomu, en sık görülen akciğer kanseri tipidir ve tüm akciğer kanserlerinin yaklaşık %40'ını oluşturur. Genellikle periferik yerleşimlidir ve üst lobları tercih eder. Sigara içmeyenlerde, kadınlarda ve genç hastalarda en sık rastlanan histolojik tiptir. EGFR, ALK, ROS1, KRAS gibi hedeflenebilir mutasyonlar taşıyabilir ve hedefe yönelik tedavi seçenekleri sunar. Prognoz alt tipe ve evreye bağlıdır — lepidik predominant tip en iyi, solid predominant tip en kötü prognoza sahiptir. 5 yıllık sağkalım evre IA'da %90, evre IV'te %5'in altındadır.
Yaş Aralığı
40-80
En Sık Yaş
65
Cinsiyet
Kadin baskin
Prevalans
Sık
Adenokarsinom, periferik hava yollarındaki tip II pnömositler ve Clara hücrelerinden köken alır. Lepidik büyüme paterninde tümör hücreleri mevcut alveolar duvarlar boyunca yayılır — bu buzlu cam dansitesi olarak görüntülenir çünkü alveoller havayla dolu kalırken duvarları kalınlaşır. İnvaziv komponent geliştikçe alveolar yapılar tahrip olur ve solid nodül oluşur — BT'de yumuşak doku dansitesine neden olur. Tümörün desmoplastik stromal reaksiyonu çevre parankimde fibrozis yaratır ve spiküle sınır oluşturur — bu fibrotik bantlar BT'de lineer opasite olarak izlenir. Hava bronkogramları, tümör içinde patent kalan bronşların solid tümör dokusu tarafından çevrelenmesiyle oluşur. Yoğun neovaskülarizasyon nedeniyle arteriyel fazda belirgin kontrastlanma gösterir ve PET-BT'de yüksek FDG tutulumu sergiler.
Periferik yerleşimli yarı-solid nodülde solid çekirdek (invaziv komponent) etrafında buzlu cam halo (lepidik komponent) ve solid komponentten radyal olarak uzanan spikülasyon birlikteliği adenokarsinomun imza bulgusudur. Bu üçlü birliktelik (periferik + yarı-solid + spiküle) adenokarsinomu diğer akciğer kanserlerinden yüksek spesifisiteyle ayırır.
Periferik yerleşimli, spiküle sınırlı solid nodül veya kitle. Genellikle üst loblarda, subplevral bölgede. Boyut 8 mm'den >10 cm'ye kadar değişebilir. Spiküle sınır, tümörün çevre parankime desmoplastik infiltrasyonunu yansıtır.
Rapor Cumlesi
Sağ/sol akciğer üst lobda ___ mm çapında, spiküle sınırlı periferik solid nodül/kitle izlenmekte olup primer akciğer adenokarsinomu öncelikle düşünülmelidir.
Buzlu cam dansitesi (ground-glass opacity, GGO): Nodülün tamamı veya bir kısmı buzlu cam dansitesinde. Saf buzlu cam nodülü lepidik predominant adenokarsinoma (AIS/MIA) düşündürür. Yarı-solid (part-solid) nodülde solid komponent invaziv büyümeyi, buzlu cam komponenti lepidik büyümeyi yansıtır. Solid komponent oranı arttıkça prognoz kötüleşir.
Rapor Cumlesi
Nodülde ___ mm solid komponent ve çevresinde buzlu cam dansitesi (yarı-solid nodül) izlenmekte olup invaziv adenokarsinom ile uyumludur; solid komponent oranı prognostik öneme sahiptir.
Kontrastlı BT'de heterojen kontrastlanma. Solid komponent belirgin kontrastlanırken (40-80 HU artış), buzlu cam komponenti ve nekrotik alanlar kontrastlanmaz. Büyük kitlelerde merkezi nekroz sık görülür. Kontrastlanma paterni tümörün vaskülaritesini yansıtır.
Rapor Cumlesi
Kitle kontrastlı BT'de heterojen kontrastlanma göstermekte olup solid komponent belirgin kontrastlanırken merkezi nekrotik alanlar kontrastlanmamaktadır.
Hava bronkogramları: Solid tümör dokusu içinde havayla dolu bronşların izlenmesi. Özellikle lepidik ve müsinöz alt tiplerde belirgindir. Konsolidasyon paterni gösteren adenokarsinomda pnömoniden ayırt edici olabilir — kalıcı konsolidasyon + hava bronkogramı malignite lehine.
Rapor Cumlesi
Konsolidasyon alanı içinde hava bronkogramları izlenmekte olup persistan konsolidasyon varlığında adenokarsinom (özellikle müsinöz tip) ayırıcı tanıda düşünülmelidir.
Plevral kuyruk işareti: Nodülden plevral yüzeye uzanan ince lineer opasite (1-2 mm kalınlık). Desmoplastik reaksiyonun plevral yüzeye yansımasıdır. Malignite için %70-80 pozitif prediktif değere sahiptir ancak benign lezyonlarda da görülebilir.
Rapor Cumlesi
Nodülden plevral yüzeye uzanan plevral kuyruk işareti izlenmekte olup bu bulgu periferik adenokarsinom ile uyumludur.
Yüksek FDG tutulumu: Solid adenokarsinomda SUVmax genellikle >2.5, sıklıkla 5-15 arasında. İnvaziv komponent arttıkça metabolik aktivite artar. Saf buzlu cam nodüllerinde (AIS/MIA) FDG tutulumu düşük veya negatif olabilir — yanlış negatif tuzak. Mediastinal/hiler lenf nodu ve uzak metastaz evrelemesi için kritik.
Rapor Cumlesi
Akciğer nodülü/kitlesi PET-BT'de yoğun FDG tutulumu göstermektedir (SUVmax: ___) ve primer akciğer adenokarsinomu ile uyumludur; mediastinal/hiler lenf nodları ve uzak metastaz yönünden değerlendirilmelidir.
DWI'da difüzyon kısıtlaması: Solid tümör komponentinde yüksek sinyal (b=800-1000), ADC haritasında düşük sinyal. ADC değeri genellikle <1.2 × 10⁻³ mm²/s. Yüksek hücre yoğunluğu olan invaziv komponentte belirgindir. Nekrotik alanlar difüzyon kısıtlaması göstermez.
Rapor Cumlesi
Kitle DWI'da difüzyon kısıtlaması göstermekte olup (ADC: ___ × 10⁻³ mm²/s) yüksek hücre yoğunluğuna sahip malign lezyon ile uyumludur.
Kabarcık benzeri lusensiler (bubble-like lucencies): Nodül içinde küçük, yuvarlak hava dansitesinde alanlar. Patent küçük bronşiyoller veya alveol boşluklarının tümör dokusu içinde kalmasını yansıtır. Adenokarsinomun lepidik büyüme paternine karakteristiktir ve skuamöz hücreli karsinomdan ayırıcı bir özelliktir.
Rapor Cumlesi
Nodül içinde kabarcık benzeri lusensiler izlenmekte olup lepidik büyüme paterni gösteren adenokarsinom ile uyumludur.
Kriterler
Saf buzlu cam nodülü veya minimal solid komponent (≤5 mm). Tümör hücreleri mevcut alveolar duvarlar boyunca yayılır, stromal/vasküler/plevral invazyon yok. AIS ≤3 cm, MIA ≤3 cm ve ≤5 mm invazyon.
Ayirt Edici Ozellikler
BT'de saf buzlu cam nodülü veya minimal solid komponent, çok yavaş büyüme (hacim ikiye katlanma süresi >800 gün), PET-BT'de düşük/negatif FDG tutulumu, cerrahi sonrası %100 sağkalım. Sublobar rezeksiyon yeterli.
Kriterler
En sık invaziv alt tip. Glandüler/asiner yapılar oluşturur. Solid nodül veya kitle, genellikle spiküle sınırlı.
Ayirt Edici Ozellikler
BT'de solid spiküle nodül, belirgin kontrastlanma, PET-BT'de yüksek FDG tutulumu (SUVmax 3-10). Orta derece prognoz — 5 yıllık sağkalım %60-70.
Kriterler
Papiller yapılar (fibrovasküler çekirdek + tümör hücreleri). Orta derece diferansiye.
Ayirt Edici Ozellikler
BT'de solid veya yarı-solid nodül, asiner tipe benzer görüntüleme bulguları. Lepidik komponenti olabilir (periferik GGO). EGFR mutasyon oranı yüksek.
Kriterler
Fibrovasküler çekirdek olmayan papiller yapılar. Yüksek invaziv potansiyel, erken lenfanjitik yayılım.
Ayirt Edici Ozellikler
BT'de solid nodül, erken mediastinal/hiler lenfadenopati, vasküler invazyon sık. PET-BT'de yüksek FDG tutulumu. Kötü prognoz — 5 yıllık sağkalım %40-50.
Kriterler
Solid tabakalar halinde büyüme, glandüler diferansiasyon minimal. Yüksek dereceli, agresif.
Ayirt Edici Ozellikler
BT'de büyük solid kitle, sık nekroz, hızlı büyüme. PET-BT'de çok yüksek FDG tutulumu (SUVmax >10). En kötü prognoz — 5 yıllık sağkalım %30-40. Küçük hücreli karsinom ile karışabilir.
Ayirt Edici Ozellik
Skuamöz hücreli karsinom genellikle santral yerleşimlidir, kavitasyon sık (%30-80), endobronşiyal büyüme paterni gösterir. Adenokarsinom periferik, buzlu cam komponenti ve spiküle sınırı ile ayrılır. Kavitasyon adenokarsinomda nadir (%5-10).
Ayirt Edici Ozellik
Müsinöz adenokarsinom konsolidasyon paterni gösterir (pnömoni taklitçisi), CT angiogram sign pozitiftir (konsolidasyon içinde kontrastlanan damarlar), multifokal/bilateral olma eğilimi. Konvansiyonel adenokarsinom tek nodül/kitle olarak prezente olur.
Ayirt Edici Ozellik
Metastazlar genellikle multipl, bilateral, yuvarlak, düzgün sınırlı nodüllerdir. Alt loblarda baskın (hematojen yayılım). Spikülasyon, buzlu cam komponenti ve hava bronkogramları nadir. Bilinen ekstratorasik malignite öyküsü ayırt ettiricidir.
Ayirt Edici Ozellik
Hamartom yağ (-40 ile -120 HU) ve/veya patlamış mısır kalsifikasyonu içerir — bu bulgular adenokarsinomda görülmez. Hamartom düzgün sınırlı, yuvarlak, yavaş büyüyen ve PET-BT'de FDG tutulumu düşüktür.
Ayirt Edici Ozellik
Granülom genellikle <10 mm, düzgün sınırlı, santral/diffüz/laminer kalsifikasyon gösterir. Stabil boyut (seri BT'de >2 yıl değişim yok). PET-BT'de FDG tutulumu genellikle düşük (aktif granülomatöz hastalık hariç). Spikülasyon ve buzlu cam komponenti yok.
Aciliyet
urgentYonetim
surgicalBiyopsi
GerekliTakip
specialist-referralErken evre (I-II) adenokarsinomda cerrahi rezeksiyon küratiftir — lobektomi + mediastinal lenf nodu disseksiyonu standart tedavidir. Lepidik predominant tip (AIS/MIA) için sublobar rezeksiyon yeterli olabilir. İleri evre (III-IV) için kemoterapi, radyoterapi ve hedefe yönelik tedavi (EGFR/ALK/ROS1 mutasyonu varsa) uygulanır. İmmünoterapi (PD-L1 ekspresyonu bazında) standart tedaviye eklenmiştir. Multidisipliner tümör konseyi değerlendirmesi gereklidir. EGFR, ALK, ROS1, KRAS, BRAF mutasyon testi ve PD-L1 ekspresyonu doku örneklemesi ile yapılmalıdır.
Akciğer adenokarsinomu cerrahi, kemoterapi, hedefe yönelik tedavi ve immünoterapi ile tedavi edilir. EGFR, ALK, ROS1 gibi moleküler belirteçler tedavi seçimini yönlendirir. Erken evrede cerrahi rezeksiyon küratiftir.