Intrapankreatik aksesuar dalak (IPAS), pankreasın kuyruğunda en sık rastlanan ektopik dalak dokusu varyantıdır. Genel popülasyonun %10-30'unda aksesuar dalak bulunur ve bunların yaklaşık %17'si intrapankreatiktir. Bu normal anatomik varyant klinik açıdan benign olup cerrahi rezeksiyon gerektirmez. Ancak pankreatik nöroendokrin tümör veya diğer solid pankreatik neoplazmlara görüntüleme olarak benzeyebilir ve gereksiz cerrahi girişime yol açabilir. Anahtar tanısal özellik: IPAS tüm BT/MR sekanslarında ve tüm kontrastlanma fazlarında normal dalak ile identik sinyal/dansite gösterir.
Yaş Aralığı
20-80
En Sık Yaş
-
Cinsiyet
Esit
Prevalans
Nadir Değil
Embriyolojik gelişim sırasında dalak, dorsal mezenşimden sol üst kadranda gelişir. Splenik doku fragmentleri normal gelişim sürecinde dalak hilusundan ayrılabilir ve çevre dokulara (özellikle pankreas kuyruğu, büyük omentum, gastrosplenik ligament) yerleşebilir. Pankreatik kuyruk dalak hilusuna anatomik yakınlığı nedeniyle en sık ektopik splenik doku lokasyonudur. IPAS normal dalak histolojisi (beyaz pulpa + kırmızı pulpa) gösterir ve dalak ile identik vasküler yapıya sahiptir. Bu nedenle tüm görüntüleme sekanslarında ve kontrastlanma fazlarında dalak ile paralel davranır — arteryel fazda dalağın 'zebra pattern' heterojen kontrastlanması IPAS'ta da görülür. Tc-99m hasarlı eritrosit sintigrafisi konfirmasyon için altın standarttır çünkü retiküloendotelyal sistem sadece splenik dokuda bu eritrositleri tutkalır.
'Follows the spleen' bulgusu IPAS için patognomonik bulgudur. Lezyon tüm BT fazlarında (kontrastsız, arteryel, portal, gecikmiş) ve tüm MR sekanslarında (T1, T2, DWI, kontrastlı) dalak ile identik sinyal/dansite gösterir. Arteryel fazda dalağın zebra-pattern heterojen kontrastlanması IPAS'ta da paralel olarak izlenir. Hiçbir pankreatik neoplazm bu kadar tutarlı şekilde dalağı taklit etmez.
Arteryel fazda IPAS, dalağın karakteristik heterojen (zebra-pattern) kontrastlanma paterni ile identik kontrastlanma gösterir. Bu paralel kontrastlanma IPAS için en güvenilir BT bulgusudur ve nöroendokrin tümörden ayrımda kilit rol oynar.
Rapor Cumlesi
Pankreas kuyruğunda arteryel fazda dalak ile identik heterojen kontrastlanma gösteren iyi sınırlı lezyon izlenmekte olup intrapankreatik aksesuar dalak ile uyumludur.
Portal venöz fazda IPAS homojenleşir ve dalak ile identik dansite gösterir. Bu fazda hem dalak hem IPAS homojen kontrastlanma gösterir ve pankreas parankiminden hafif farklı dansitede izlenir.
Rapor Cumlesi
Portal venöz fazda lezyon homojenleşerek dalak ile identik dansite göstermektedir.
T1A MR'da IPAS dalak ile identik sinyal yoğunluğu gösterir — genellikle pankreas parankimine göre hafif hipointens, dalak ile izointens. Bu paralel sinyal paterni tüm MR sekanslarında korunur.
Rapor Cumlesi
T1A sekanslarda pankreas kuyruğundaki lezyon dalak ile identik sinyal yoğunluğu göstermektedir.
T2A MR'da IPAS dalak ile identik sinyal gösterir — pankreas parankimine göre hafif hiperintens, dalak ile izointens. Superparamanyetik demir oksit (SPIO) MR'da IPAS'ta sinyal kaybı görülür çünkü SPIO retiküloendotelyal sistem tarafından tutulur.
Rapor Cumlesi
T2A sekanslarda lezyon dalak ile identik sinyal göstermekte olup intrapankreatik aksesuar dalak tanısını desteklemektedir.
DWI'da IPAS dalak ile identik difüzyon davranışı gösterir. Dalak fizyolojik olarak hafif difüzyon kısıtlaması gösterdiğinden IPAS'ta da benzer bulgu izlenir. ADC değeri dalak ADC değeri ile aynıdır.
Rapor Cumlesi
DWI'da lezyon dalak ile identik difüzyon davranışı göstermekte olup aksesuar dalak ile uyumludur.
Tc-99m hasarlı eritrosit sintigrafisinde IPAS'ta tutulum izlenir — dalak dokusu varlığını konfirme eden altın standart yöntemdir. Bu test özellikle BT/MR'da kuşku kalan olgularda tanıyı kesinleştirir ve gereksiz cerrahi girişimi önler.
Rapor Cumlesi
Tc-99m hasarlı eritrosit sintigrafisinde pankreas kuyruğundaki lezyonda tutulum izlenmekte olup dalak dokusu varlığı konfirme edilmiştir; intrapankreatik aksesuar dalak tanısı kesinleştirilmiştir.
Kriterler
Pankreas kuyruğunda <2 cm, yuvarlak/oval, homojen, dalak ile identik tüm sekanslarda
Ayirt Edici Ozellikler
En sık form. Genellikle insidental olarak saptanır. Takip veya tedavi gerektirmez. Splenektomi sonrası hipertrofi gösterebilir (kompansatuar).
Kriterler
Aksesuar dalak içinde kistik komponent, kist duvarı dalak dokusu ile çevrili, nadir
Ayirt Edici Ozellikler
Çok nadir. Kistik komponentin varlığı pankreatik kistik neoplazm ile karışabilir. Periferal solid rim dalak ile identik kontrastlanma gösterir — bu ayrıcı ipucudur.
Kriterler
Pankreas kuyruğunda 2 veya daha fazla aksesuar dalak, tümü dalak ile identik
Ayirt Edici Ozellikler
Nadir. Multipl lezyonlar metastaz veya pNET şüphesi uyandırabilir. Tüm lezyonların dalak ile paralel davranışının gösterilmesi tanısaldır. Tc-99m sintigrafi konfirme eder.
Ayirt Edici Ozellik
pNET arteryel fazda HOMOJen hipervasküler kontrastlanma gösterir — IPAS ise dalağın HETEROJEN (zebra-pattern) kontrastlanmasını takip eder. pNET'te DWI'da dalaktan daha belirgin kısıtlanma, portal fazda dalaktan farklı dansite görülür. Tc-99m hasarlı eritrosit sintigrafisi pNET'te negatiftir.
Ayirt Edici Ozellik
Hipervasküler metastaz (RCC) arteryel fazda homojen kontrastlanma gösterir ve dalağın zebra-pattern'ini takip etmez. Metastazda klinik öykü (bilinen malignite) ve portal fazda dalaktan farklı davranış ayırıcıdır. IPAS tüm fazlarda dalak ile identiktir.
Ayirt Edici Ozellik
SPN genellikle genç kadınlarda büyük kapsüllü kitle olarak prezente olur. SPN solid-kistik yapıda, T1'de hemorajik alanlar, periferik kalsifikasyon gösterebilir. IPAS küçük (<2 cm), homojen ve dalak ile identiktir. SPN dalağı takip etmez.
Aciliyet
routineYonetim
conservativeBiyopsi
Gerekli DegilTakip
no-follow-upIPAS tamamen benign bir normal anatomik varyant olup cerrahi rezeksiyon, biyopsi veya takip gerektirmez. En önemli klinik relevans: IPAS'ın pankreatik neoplazm (özellikle pNET) ile karıştırılarak gereksiz cerrahi girişim (Whipple prosedürü veya distal pankreatektomi) uygulanmasının önlenmesidir. Şüpheli olgularda Tc-99m hasarlı eritrosit sintigrafisi kesin tanı sağlar. Splenektomi geçiren hastalarda IPAS kompansatuar hipertrofi gösterebilir ve aksesuar dalak varlığı ITP gibi hematolojik hastalıklarda nüksün kaynağı olabilir.
IPAS insidental bulunan benign bir durumdur ve tedavi gerektirmez. Ancak NET veya diğer solid tümörlerle karıştırılarak gereksiz cerrahiye yol açabilir. Dalak ile identik sinyal gösterilmesi tanıyı kesinleştirir ve gereksiz girişimi önler.