Pankreatik psödokist, akut veya kronik pankreatit sonrasında gelişen, epitelyal astarı olmayan, enflamatuar granülasyon dokusu ve fibrozis ile çevrili, pankreatik sıvı koleksiyonudur. Gerçek kistlerden farklı olarak epitelyal örtüsü yoktur — bu nedenle 'psödo' (yalancı) kist adını alır. Revize Atlanta sınıflamasına (2012) göre akut pankreatit sonrası ≥4 hafta olgunlaşan, iyi sınırlı duvarla çevrili, homojen sıvı içerikli koleksiyonlardır. Kanal ile ilişki sıktır ve pankreatik kanal hasarı sonucu gelişir.
Yaş Aralığı
30-70
En Sık Yaş
50
Cinsiyet
Erkek baskin
Prevalans
Sık
Psödokist, pankreatik kanal hasarı veya parankimal nekroz sonucu pankreatik sekresyon ve enflamatuar sıvının peritoneal kaviteye veya peripankreatik alana sızmasıyla oluşur. Akut pankreatitte kanal disrupsiyonu sıvı kaçağına neden olur; bu sıvı başlangıçta serbest koleksiyon (akut peripankreatik sıvı koleksiyonu) olarak birikir, ardından 4 hafta içinde çevre dokulardaki enflamatuar yanıt fibröz bir kapsül oluşturur — bu 'olgunlaşma' sürecidir. Psödokist duvarı epitel yerine enflamatuar granülasyon dokusu, fibrozis ve komşu organ duvarlarından (mide, kolon, periton) oluşur. Sıvı içeriği pankreatik enzimler (amilaz, lipaz) bakımından zengindir ve bu enzim profili aspirasyon ile tanıda kullanılır. Kronik pankreatitte ise tekrarlayan enflamasyon ve fibrozis kanal obstrüksiyonuna yol açarak retansiyon kistleri ve psödokistler oluşturur. Görüntülemede psödokist ince düzgün kontrastlanan duvar ile çevrili, homojen sıvı dansitesinde/sinyalinde, solid komponent içermeyen koleksiyon olarak izlenir.
Portal venöz fazda psödokist çevresinde ince (<2-4 mm), düzgün, homojen kontrastlanan fibröz duvar izlenmesi — olgunlaşmış psödokistin belirleyici bulgusudur. Bu duvar enflamatuar granülasyon dokusu ve fibrozisten oluşur ve epitelyal astar içermez. Duvar kalınlığı ve düzgünlüğü komplikasyonsuz psödokistin göstergesidir; düzensiz duvar kalınlaşması enfeksiyon veya maligniteyi düşündürür. Akut peripankreatik sıvı koleksiyonlarında (<4 hafta) bu duvar henüz oluşmamıştır.
Portal venöz fazda pankrease bitişik veya peripankreatik alanda ince (<2 mm), düzgün sınırlı, kontrastlanan duvarla çevrili homojen sıvı dansitesinde (0-20 HU) koleksiyon. İçeriği solid komponent veya debri içermez. Duvar homojen ve düzgün kontrastlanma gösterir.
Rapor Cumlesi
Pankrease bitişik/peripankreatik alanda [X×Y] mm boyutunda, ince düzgün kontrastlanan duvarla çevrili, homojen sıvı dansitesinde koleksiyon izlenmekte olup pankreatik psödokist ile uyumludur.
T2 ağırlıklı sekanslarda belirgin hiperintens, homojen sinyalli, düzgün sınırlı koleksiyon. İçerikte solid komponent, debri veya septasyon izlenmez. Duvar düşük T2 sinyalli ince bant olarak görülür.
Rapor Cumlesi
MR'da peripankreatik alanda T2'de belirgin hiperintens, homojen, düzgün sınırlı koleksiyon izlenmekte olup pankreatik psödokist ile uyumludur.
MRCP'de psödokistin pankreatik kanal ile ilişkisinin gösterilmesi — kanal hasarını doğrular ve müdahale planlamasında (drenaj vs cerrahi) kritiktir. Kanal ilişkisi her zaman gösterilemeyebilir ancak varlığı tanıyı destekler.
Rapor Cumlesi
MRCP'de psödokistin pankreatik kanal ile ilişkisi gösterilmekte/gösterilememektedir; bu bulgu kanal hasarı ve psödokist etiyolojisi ile uyumludur.
Transabdominal US'de pankrease bitişik anekoik (veya düşük ekojeniteli) sıvı koleksiyonu izlenir. İnce düzgün duvar, posterior akustik güçlenme ve internal eko yokluğu basit sıvıyı doğrular. Internal ekolar veya debri varlığı komplike (enfekte veya hemorajik) psödokisti düşündürür.
Rapor Cumlesi
US'de pankrease bitişik alanda [X] mm boyutunda anekoik sıvı koleksiyonu izlenmekte olup klinik bağlamda pankreatik psödokist ile uyumludur.
Psödokist duvarında veya yakınında arteriyel fazda belirgin kontrastlanan noduler yapı — psödoanevrizma komplikasyonunu düşündürür. Splenik arter, gastroduodenal arter veya pankreatikoduodenal arkad en sık tutulan damarlar. Hayatı tehdit eden kanama riski nedeniyle acil değerlendirme gerektirir.
Rapor Cumlesi
Psödokist duvarında/yakınında arteriyel fazda belirgin kontrastlanan [X] mm noduler yapı izlenmekte olup psödoanevrizma komplikasyonu düşündürmektedir; acil CTA/anjiyografi önerilir.
Kriterler
İnce düzgün duvar, homojen sıvı içeriği, enfeksiyon bulgusu yok, psödoanevrizma yok, çevre organ basısı yok.
Ayirt Edici Ozellikler
Asemptomatik ve <6 cm ise konservatif takip yeterli olabilir. Çoğu spontan rezolüsyon gösterir (özellikle <4 cm). Semptomatik veya büyüyen psödokistlerde EUS-kılavuzlu drenaj veya cerrahi kistogastrostomi uygulanır.
Kriterler
Klinik: ateş, lökositoz, karın ağrısı. Görüntüleme: duvar kalınlaşması, internal debri/hava kabarcıkları, peripankreatik enflamatuar değişiklikler. Aspirasyonda purülan sıvı ve pozitif kültür.
Ayirt Edici Ozellikler
Antibiyoterapi + drenaj gerektirir. BT'de kist içi gaz kabarcıkları enfeksiyonun güçlü göstergesidir. EUS-kılavuzlu veya perkütan drenaj tercih edilen müdahaledir. Yetersiz yanıtta cerrahi drenaj/nekrosektomi uygulanır.
Kriterler
İçerikte yüksek dansite (>30 HU) veya MR'da T1 hiperintens sinyal — intrakistik kanama. Psödoanevrizma rüptürü veya pankreatik enzim aşınmasına bağlı vasküler erozyon.
Ayirt Edici Ozellikler
Psödoanevrizma araştırılmalıdır — CTA ile kaynak arter belirlenir. Aktif kanama acil anjiyografik embolizasyon veya cerrahi müdahale gerektirir. Sentinel clot sign (psödokist içinde yüksek dansiteli pıhtı) kanama kaynağını işaret edebilir.
Ayirt Edici Ozellik
Walled-off nekroz (WON) heterojen içerikli (sıvı + solid nekrotik debri) koleksiyondur ve nekrotizan pankreatit sonrası gelişir. Psödokist ise HOMOJEN sıvı içeriklidir ve solid komponent/debri içermez. Bu ayrım tedavi yaklaşımını doğrudan etkiler — WON nekrosektomi gerektirebilirken psödokist basit drenajla tedavi edilir.
Ayirt Edici Ozellik
Dal kanal IPMN multiloküler kistik yapıdadır (üzüm salkımı), ince septalar içerir, mural nodül barındırabilir ve pankreatit öyküsü zorunlu değildir. Psödokist uniloküler, düzgün duvarlı, septasız ve pankreatit öyküsüne eşlik eder. Kist sıvısında CEA (IPMN'de yüksek, psödokistte düşük) ve amilaz (psödokistte yüksek) düzeyleri ayırıcıdır.
Ayirt Edici Ozellik
Seröz kistadenom mikrokistik 'bal peteği' paterni, santral fibröz skar ve güneş ışını kalsifikasyon gösterir; pankreatit öyküsü yoktur. Psödokist uniloküler düzgün duvarlı koleksiyondur ve pankreatit öyküsü mevcuttur. Demografik olarak seröz kistadenom yaşlı kadınlarda daha sıktır.
Aciliyet
routineYonetim
conservativeBiyopsi
Gerekli DegilTakip
3-monthPsödokistlerin çoğu (%50-70) spontan rezolüsyon gösterir, özellikle <4 cm ve asemptomatik olanlarda konservatif yaklaşım tercih edilir. Müdahale endikasyonları: semptomatik (ağrı, obstrüksiyon), >6 cm, büyüme gösteren, enfekte veya komplike (hemoraji, rüptür, psödoanevrizma). Müdahale seçenekleri: EUS-kılavuzlu transmural drenaj (kistogastrostomi/kistoduodenostomi, ilk tercih), perkütan drenaj (kist-mide mesafesi >1 cm ise), endoskopik transpapiller drenaj (kanal ilişkisi varsa) veya cerrahi (diğer yöntemler başarısız veya uygun değilse). Psödoanevrizma komplikasyonu acil anjiyografik embolizasyon gerektirir.
Pankreas psödokistlerinin çoğu spontan rezolve olur. Semptomatik, enfekte veya >6cm psödokistler drenaj gerektirir (endoskopik, perkütan veya cerrahi). Psödoanevrizma komplikasyonu hayatı tehdit edici kanama riski taşır. Kistik neoplazm ile ayırıcı tanı önemlidir.