Erdheim-Chester hastalığı (ECD), non-Langerhans hücreli histiyositoz grubunda nadir bir inflamatuar neoplazmdır. BRAF V600E mutasyonu hastaların %50-60'ında saptanır ve hedefe yönelik tedavi imkanı sunar. Retroperitoneal tutulumda 'coated aorta sign' (periaortik fibröz kılıf oluşumu — aort duvarı çevresinde konsantrik yumuşak doku kalınlaşması) ve 'hairy kidney' (perirenal yağlı dokunun infiltratif kalınlaşması ile böbrek çevresinde tüylü/saçaklı görünüm) patognomonik bulgulardır. Uzun kemiklerin bilateral simetrik osteosklerotik lezyonları tanıyı destekler ve karakteristik olarak meta-diyafizer yerleşim gösterir. Multisistemik tutulum (kemik, retroperitoneum, orbita, beyin, akciğer, kalp) tipiktir ve hastalığın yaygınlığı prognozunu belirler. Ortalama tanı yaşı 53 olup erkeklerde hafif baskınlık gösterir.
Yaş Aralığı
40-70
En Sık Yaş
55
Cinsiyet
Erkek baskin
Prevalans
Nadir
ECD'de lipid-yüklü (köpüksü) histiyositler (CD68+/CD1a-) çeşitli dokularda birikerek fibröz ve inflamatuar infiltrasyon oluşturur. BRAF V600E mutasyonu RAS-RAF-MEK-ERK sinyal yolunu konstitütif aktive eder ve histiyosit proliferasyonu ile birikimini tetikler. Retroperitoneal tutulumda histiyositler periaortik ve perirenal alanlara infiltre olur ve coated aorta sign (aort duvarı çevresinde konsantrik fibröz kılıf) ile hairy kidney (perirenal yağ dokusunun homojen infiltratif kalınlaşması) oluşumuna yol açar. Coated aorta sign BT'de periaortik yumuşak doku kalınlaşması olarak izlenir; aort duvarı ile yağ arasında belirgin bir kontrast farkı oluşturarak karakteristik 'kaplama' görünümünü yaratır. Hairy kidney'de infiltre perirenal doku renal fasya kalınlaşmasına ve perirenal sıvı birikimini taklit eden görünüme neden olur; böbrek parenkimi korunur ancak çevresi tüylü/saçaklı bir infiltrasyon ile sarılır. Kemik tutulumunda histiyositik infiltrasyon osteoblastik aktiviteyi stimüle eder ve trabeküler kalınlaşma ile kortikal skleroza yol açar. Kardiyak tutulumda perikardial ve miyokardiyal infiltrasyon hayati tehlike oluşturabilir; perikardial efüzyon ve sağ atriyum psödotümörü rapor edilmiştir.
Aort duvarı çevresinde konsantrik fibröz/histiyositik kılıf — ECD için patognomonik bulgudur. Hairy kidney ile birlikte bulunduğunda tanı kesinleşir. Retroperitoneal fibrozisten (RPF) farklı olarak ECD'de kemik lezyonları ve multisistemik tutulum eşlik eder. RPF genellikle aortun anterolateralini tutar ve posterior duvarı korurken, ECD konsantrik tutulum gösterir.
Kontrastlı BT'de aort duvarı çevresinde konsantrik, düzgün sınırlı, yumuşak doku dansitesinde kalınlaşma izlenir — 'coated aorta sign'. Bu kalınlaşma torasik ve abdominal aortayı tutabilir ve infrarenal aortayı en sık etkiler. Hafif kontrastlanma gösterebilir ancak hipervasküler değildir. Aort lümeni patent kalır ve aort duvarından ayrı periferal yerleşimlidir. Kalınlık genellikle 5-15 mm arasındadır.
Rapor Cumlesi
Aort duvarı çevresinde konsantrik yumuşak doku kalınlaşması izlenmekte olup coated aorta sign Erdheim-Chester hastalığı ile uyumludur.
Bilateral perirenal yağ dokusunun homojen infiltratif kalınlaşması — 'hairy kidney' veya 'coated kidney'. Perirenal fasya kalınlaşmış ve düzensiz görünümdedir. Renal parenkimi invaze etmez ancak çevreler. Bilateral ve simetrik tutulum tipiktir. İnfiltrasyon homojen olup nekroz veya kistik değişiklik beklenmez.
Rapor Cumlesi
Bilateral perirenal yağ dokusunda infiltratif kalınlaşma izlenmekte olup hairy kidney görünümü Erdheim-Chester hastalığı ile uyumludur.
Uzun kemiklerin meta-diyafizlerinde bilateral simetrik osteosklerotik lezyonlar izlenir — femur ve tibia en sık tutulur. Bu osteoskleroz ECD tanısını güçlü şekilde destekler ve retroperitoneal bulgularla birlikte tanısal triad oluşturur. Epifizler genellikle korunur — bu nörojenik kemik tümörlerinden farklıdır. Korteks kalınlaşması ve medüller skleroz bir arada görülebilir.
Rapor Cumlesi
Uzun kemiklerin meta-diyafizlerinde bilateral simetrik osteosklerotik lezyonlar izlenmekte olup Erdheim-Chester hastalığı ile uyumludur.
T2'de periaortik ve perirenal infiltratif doku genellikle düşük-orta sinyal gösterir — fibröz komponent baskın olduğunda düşük T2, aktif inflamatuar komponent baskın olduğunda orta T2. Bu T2 özellikleri inflamatuar fibröz dokunun kollajen içeriğini yansıtır. Gadolinyum kontrastlı serilerde hafif-orta kontrastlanma izlenir ve aktif inflamatuar alanlar daha belirgin kontrastlanma gösterir.
Rapor Cumlesi
Periaortik ve perirenal alanda T2'de düşük-orta sinyalli infiltratif doku izlenmekte olup fibröz inflamatuar süreç ile uyumludur.
FDG PET-BT'de ECD aktif inflamatuar alanlarında orta-yüksek FDG tutulumu gösterir. Retroperitoneal (periaortik, perirenal), orbital, kemik ve diğer tutulum bölgeleri aynı anda değerlendirilir ve hastalığın multisistemik yaygınlığı tek seferde haritalanır. Tedavi yanıtı takibinde SUVmax düşüşü terapötik yanıtı gösterir. BRAF inhibitörü (vemurafenib) ile tedavide FDG tutulumu hızla azalır — genellikle 2-3 ay içinde belirgin metabolik yanıt gözlenir.
Rapor Cumlesi
Periaortik, perirenal ve kemik alanlarında FDG tutulumu izlenmekte olup multisistemik Erdheim-Chester hastalığı ile uyumludur.
MR'da bilateral retrobulbar yağ dokusunun infiltratif kalınlaşması izlenir — orbita tutulumu ECD'de %25-30 oranında görülür. İnfiltratif doku retrobulbar yağı kısmen veya tamamen doldurarak eksoftalmus oluşturur. Lakrimal bez tutulumu eşlik edebilir. Kontrastlı serilerde hafif-orta kontrastlanma gösterir. IgG4-ilişkili hastalık ile ayırıcı tanıda kemik lezyonları ve perirenal tutulumun eşlik etmesi ECD tanısını destekler.
Rapor Cumlesi
Bilateral retrobulbar yağ dokusunda infiltratif kalınlaşma izlenmekte olup orbital ECD tutulumu ile uyumludur.
Akciğer tutulumunda BT'de bilateral interlobüler septal kalınlaşma, sentrilobüler nodüler dansiteler ve subplevral buzlu cam opasiteleri izlenebilir. Plevral efüzyon ve plevral kalınlaşma eşlik edebilir. Bu patern lenfanjitik karsinomatozis ile karışabilir ancak kemik ve retroperitoneal bulguların eşlik etmesi ECD'yi düşündürür.
Rapor Cumlesi
Bilateral interlobüler septal kalınlaşma ve subplevral buzlu cam opasiteleri izlenmekte olup pulmoner ECD tutulumu düşünülmelidir.
Kriterler
BRAF V600E mutasyonu pozitif (%50-60), immunohistokimya ve/veya PCR ile doğrulanmış
Ayirt Edici Ozellikler
BRAF inhibitörü (vemurafenib) ile dramatik tedavi yanıtı (%80+ yanıt oranı), hedefe yönelik tedavi imkanı, PET-BT'de hızlı metabolik yanıt
Kriterler
BRAF V600E mutasyonu negatif (%40-50), alternatif MAPK yolu mutasyonları aranmalı (MAP2K1, NRAS, KRAS, PIK3CA)
Ayirt Edici Ozellikler
MEK veya RAS mutasyonları olabilir, MEK inhibitörleri (cobimetinib, trametinib) ile tedavi, interferon-alfa alternatif
Kriterler
ECD ve Langerhans hücreli histiyositoz (LCH) özelliklerini birlikte gösteren mikst form, aynı biyopside CD1a+ ve CD1a- histiyositler bir arada
Ayirt Edici Ozellikler
CD1a+ ve CD1a- hücreler bir arada, BRAF sıklığı yüksek (%80+), deri ve kemik tutulumu baskın, agresif seyir olabilir
Ayirt Edici Ozellik
Lenfoma nodal sandwich sign gösterir ve damarları tıkamadan çevreler; ECD periaortik fibröz kaplama (coated aorta) ve kemik osteoskleroz gösterir — lenfomada kemik tutulumu varsa litik patern baskındır
Ayirt Edici Ozellik
RPF genellikle aortun anterolateralini tutar ve posterior duvarı korur, üreter obstrüksiyonu tipiktir; ECD konsantrik periaortik tutulum, kemik lezyonları ve multisistemik bulgular gösterir
Ayirt Edici Ozellik
Apse rim kontrastlanma, gaz ve klinik enfeksiyon bulguları gösterir; ECD fibröz kaplama, sistemik tutulum ve kronik seyir gösterir — apsede ateş ve lökositoz baskınken ECD'de kemik ağrısı ve eksoftalmus ön plandadır
Aciliyet
urgentYonetim
medicalBiyopsi
GerekliTakip
3-monthECD tanısı biyopsi ile doğrulanır (CD68+/CD1a- köpüksü histiyositler). BRAF V600E testi zorunludur — pozitifse vemurafenib (BRAF inhibitörü) birincil tedavidir ve %80+ yanıt oranı gösterir. BRAF negatifse MEK inhibitörü (cobimetinib, trametinib), interferon-alfa veya anakinra (IL-1 reseptör antagonisti) kullanılır. Kardiyak ve SSS tutulumu hayati tehlike oluşturabilir ve acil tedavi gerektirir — perikardial efüzyon tamponad riski taşır, serebellar infiltrasyon ataksiye yol açabilir. Tedavisiz medyan sağkalım 3-5 yıldır; BRAF inhibitörleri ile prognoz dramatik iyileşmiştir. Tedavi yanıtı PET-BT ile 3-6 ayda bir takip edilir. Uzun süreli tedavi gereklidir çünkü ilaç kesildiğinde nüks riski yüksektir.
ECD nadir ancak potansiyel olarak hayati organlari etkileyen bir hastaliktir. BRAF V600E pozitif hastalarda vemurafenib (BRAF inhibitorü) tedavide devrim yaratmıştır. Kemik, retroperitoneum, orbita, CNS ve kardiyovasküler tutulum olabilir. Erken tanı ve hedefe yönelik tedavi prognozu iyileştirir.