Akut sialadenitis, tükürük bezlerinin akut inflamasyonudur. Bakteriyel (en sık S. aureus) veya viral (kabakulak — paramyxovirüs) etiyolojiye sahip olabilir. Bakteriyel sialadenitis genellikle dehidratasyon, kötü oral hijyen, obstrüksiyon (sialolitiazis) veya immunsüpresyon zemininde gelişir ve genellikle unilateraldir. Viral sialadenitis (kabakulak) bilateral parotis büyümesi ile karakterizedir. Parotis bezi en sık tutulan bezdir. Klinik olarak ağrı, şişlik, kızarıklık, ateş ve palpasyonda hassasiyet ile prezente olur. Kanal ağzından pürülan akıntı bakteriyel enfeksiyonu destekler. Tedavi edilmezse apse formasyonuna ilerleyebilir. Dehidrate yaşlı hastalar, postoperatif hastalar ve immünsüprese bireyler risk grubundadır. Tekrarlayan sialadenitis juvenil rekürren parotitis veya IgG4-ilişkili hastalık ile ilişkili olabilir.
Yaş Aralığı
20-70
En Sık Yaş
40
Cinsiyet
Esit
Prevalans
Sık
Akut sialadenitis görüntüleme bulgularının temelinde inflamatuar kaskad ve doku değişiklikleri yatar. Bakteriyel enfeksiyon retrograd yolla kanal ağzından girer; azalmış tükürük akışı (dehidratasyon, obstrüksiyon) bakteriyel kolonizasyonu kolaylaştırır. İnflamatuar mediyatörler vasküler permeabilite artışı, ödem ve nötrofil infiltrasyonu yaratır — bu değişiklikler görüntülemede bez büyümesi, diffüz kontrastlanma artışı ve periglangüler yağ doku infiltrasyonu olarak yansır. Ödem T2 hiperintensiteye neden olur. Kanal duvarı inflamasyonu kanal duvar kalınlaşması ve lümen daralması ile kendini gösterir. Tedavi edilmeyen bakteriyel sialadenitis mikroapse formasyonuna ilerler; birleşen mikroapseler makroapse oluşturur — rim kontrastlanma gösteren hipodens/hipointens koleksiyon olarak görülür. Viral sialadenitis (kabakulak) bilateral parotis tutulumu gösterir; viral replikasyon asinar hücrelerde gerçekleşir ve interstisyel ödem ile lenfositik infiltrasyon yaratır.
Akut sialadenitis üçlüsü: diffüz büyümüş bez, artmış kontrastlanma ve periglangüler yağ doku retikülasyonu. Bu kombine bulgular inflamatuar etiyolojiyi güçlü şekilde destekler ve tümörden ayırt eder.
B-mod ultrasonografide akut sialadenitis diffüz bez büyümesi ve homojen veya heterojen hipoekoik parenkim olarak görülür. Normal bez yapısının heterojen hale gelmesi inflamatuar ödemi ve sellüler infiltrasyonu yansıtır. İntraglangüler lenf nodları reaktif olarak büyümüş görülebilir. Kanal duvarı kalınlaşmış ve kanal lümeni dilate olabilir. Apse formasyonunda fokal anekoik veya hipoekoik koleksiyonlar internal debris ile izlenir. Periglangüler yağ doku ekojenik infiltrasyon gösterir. Doppler'de artmış vaskülarite (hiperemi) inflamatuar aktiviteyi destekler. US, ilk değerlendirme ve takipte tercih edilen modalitedir.
Rapor Cumlesi
Parotis bezi diffüz büyümüş olup, parankimi heterojen hipoekoik görünümdedir; Doppler incelemede artmış vaskülarite mevcuttur ve akut sialadenitis ile uyumludur.
Kontrastlı BT'de akut sialadenitis diffüz bez büyümesi, artmış ve heterojen kontrastlanma ile karakterizedir. Periglangüler yağ doku retikülasyonu (fat stranding) inflamasyonun çevre dokulara yayılımını gösterir. Platisma kasının kalınlaşması ve cilt altı ödem ek bulgulardır. Kanal dilatasyonu obstrüksiyon varlığını düşündürür — taş araştırılmalıdır. Apse formasyonunda periferik rim kontrastlanma gösteren hipodens koleksiyon izlenir. Bez içinde multipl küçük düşük dansiteli odaklar mikroapseleri temsil edebilir. Servikal lenfadenopati reaktif olarak gelişebilir. BT, komplikasyonların (apse, sellülit, mediastinit uzanımı) değerlendirilmesinde MR ve US'den üstündür.
Rapor Cumlesi
Kontrastlı BT'de parotis/submandibüler bez diffüz büyümüş ve artmış kontrastlanma göstermektedir; periglangüler yağ doku retikülasyonu ve cilt altı ödem mevcuttur, akut sialadenitis ile uyumludur.
T2 ağırlıklı sekanslarda akut sialadenitis bez parankiminde diffüz hiperintensite (ödem) ve bez büyümesi olarak görülür. Periglangüler yumuşak dokularda T2 hiperintensite ödem ve inflamasyonu yansıtır. Apse kavitesi T2'de belirgin hiperintens sinyal gösterir; apse duvarı T2'de hipointens rim olarak seçilebilir. Kanal dilatasyonu T2 hiperintens sıvı ile dolu tübüler yapı olarak görülür. T1'de bez parankimi izointens-hafif hipointens, kontrastlı serilerde diffüz kontrastlanma artışı izlenir. DWI'da apse kavitesinde belirgin difüzyon kısıtlaması (düşük ADC) pürülan içeriğin yüksek viskosite ve sellülaritesini yansıtır.
Rapor Cumlesi
T2 ağırlıklı sekanslarda parotis/submandibüler bez diffüz hiperintens sinyal göstermekte olup bez büyümüştür; periglangüler yumuşak dokularda ödem izlenmektedir, akut sialadenitis ile uyumludur.
Doppler ultrasonografide akut sialadenitis diffüz artmış vaskülarite (hiperemi) ile karakterizedir. Renkli Doppler'de bez parankimi içerisinde yaygın akım sinyalleri izlenir — normal parotis parankiminde Doppler sinyali minimal iken, akut inflamasyonda belirgin artış gösterir. Power Doppler daha hassas olup düşük akımlı inflamatuar neovaskülarizasyonu da gösterebilir. Apse formasyonunda apse duvarında periferik hiperemi izlenirken, apse kavitesi içerisinde Doppler sinyali yoktur (avasküler). Spektral Doppler'de düşük rezistans indeksi inflamatuar vazodilatasyonu yansıtır. Tedaviye yanıtın takibinde Doppler'de vaskülarite azalması klinik iyileşme ile koreledir.
Rapor Cumlesi
Doppler incelemede parotis/submandibüler bez parankiminde diffüz artmış vaskülarite (hiperemi) izlenmektedir; bu bulgu aktif inflamatuar süreç ile uyumludur.
DWI'da apse kavitesi belirgin difüzyon kısıtlaması gösterir — DWI'da hiperintens, ADC haritasında hipointens sinyal izlenir. Bu bulgu apseyi nekrotik tümörden ve basit seröz sıvı koleksiyonundan ayırt etmede kritiktir. Basit sıvı koleksiyonları difüzyon kısıtlaması göstermez (yüksek ADC). Nekrotik tümörlerde difüzyon kısıtlaması değişkendir. Apse kavitesindeki pürülan materyal yoğun nötrofiller, bakteri, protein ve hücresel debris içerir — bu yapısal kompleksite su difüzyonunu güçlü şekilde kısıtlar. ADC değerleri genellikle <0.7 × 10⁻³ mm²/s'dir.
Rapor Cumlesi
DWI'da tükürük bezi içerisindeki koleksiyon belirgin difüzyon kısıtlaması göstermekte olup (ADC: [değer] × 10⁻³ mm²/s), apse formasyonu ile uyumludur.
Kriterler
S. aureus veya diğer bakteriyel etken. Unilateral. Kanal ağzından pürülan akıntı.
Ayirt Edici Ozellikler
Unilateral, pürülan drenaj, apse formasyonu riski yüksek, antibiyotik tedavisi, obstrüksiyon araştırılmalı.
Kriterler
Paramyxovirüs enfeksiyonu. Bilateral parotis tutulumu. Çoğunlukla çocukluk çağında.
Ayirt Edici Ozellikler
Bilateral parotis büyümesi, pürülan drenaj yok, apse nadir, kendiliğinden düzelir, aşılama ile önlenebilir.
Kriterler
İntraglangüler veya periglangüler apse formasyonu. Tedavi edilmemiş bakteriyel sialadenitis komplikasyonu.
Ayirt Edici Ozellikler
Rim kontrastlanma, DWI difüzyon kısıtlaması, fluktuan kitle, cerrahi drenaj gerektirir, mediastinite ilerleme riski.
Ayirt Edici Ozellik
Sialolitiazis BT'de hiperdans kalkül, US'de ekojenik odak + posterior gölge gösterir. Akut sialadenitis obstrüktif taşa ikincil olabilir — taş araştırılmalıdır.
Ayirt Edici Ozellik
Lenfoma solid homojen kitle, çok düşük ADC, periglangüler fat stranding genellikle yok, FDG avid, bilateral olabilir ancak inflamatuar bulgular (ateş, hassasiyet, pürülan akıntı) yoktur.
Ayirt Edici Ozellik
IgG4-ilişkili sialadenitis bilateral, kronik seyirli, homojen bez büyümesi, T2 hipointensite (fibrozis), ateş/hassasiyet genellikle yok, serum IgG4 yüksek, lakrimal bez tutulumu olabilir.
Aciliyet
urgentYonetim
medicalBiyopsi
Gerekli DegilTakip
Bakteriyel sialadenitis: antibiyotik (amoksisilin-klavulanat veya klindamisin), hidrasyon, sıcak kompres, sialogog stimülasyon, masaj. Apse geliştiğinde cerrahi veya US-kılavuzlu drenaj. Obstrüktif taş araştırılmalı ve tedavi edilmeli. Viral sialadenitis: semptomatik tedavi, kendiliğinden düzelir.Akut sialadenitis medikal acil tedavi gerektiren bir durumdur. Bakteriyel formda ampirik antibiyotik tedavisi hemen başlanmalıdır — S. aureus'u kapsayan geniş spektrumlu antibiyotik (amoksisilin-klavulanat veya klindamisin) tercih edilir. Hidrasyon, sıcak kompres uygulaması ve sialogog stimülasyon (limon suyu) tükürük akışını artırarak obstrüksiyonu hafifletir. Apse formasyonunda cerrahi insizyon-drenaj veya US/BT-kılavuzlu perkütan drenaj zorunludur. Tedavi edilmeyen apse parafarengeal boşluğa ve mediastene yayılabilir (Ludwig anjini, mediastinit — hayatı tehdit eden komplikasyonlar). Obstrüktif taş varlığında taşın tedavisi (sialendoskopi, cerrahi) rekürrensı önler.
Klinik korelasyon gereklidir.