Burst fraktür, vertebra gövdesinin aksiyel yüklenme (kompresyon kuvveti) ile anterior VE posterior kolonlarının kırılmasıdır. Denis 3-kolon modeline göre instabil bir kırık tipidir. İlk kez 1963'te Holdsworth tarafından tanımlanmış, 1983'te Denis tarafından 3-kolon teorisi ile sınıflandırılmıştır. Torakolomber bileşke (T12-L1) en sık tutulan bölgedir (%50-60) — bu bölge rijid torakal kifozdan mobil lomber lordoza geçiş noktasıdır ve aksiyel yüklenmenin konsantre olduğu bölgedir. Retropulse fragment (posterior korteks fragmanının spinal kanala deplasmanı) burst fraktürün patognomonik bulgusudur ve spinal kord veya kauda ekuina kompresyonuna yol açabilir. Nörolojik defisit oranı %30-60 arasındadır. BT, fraktür morfolojisi ve kanal kompromisinin değerlendirilmesinde birincil modalitedir; MR ise spinal kord hasarı, posterior ligamentöz kompleks (PLC) bütünlüğü ve kemik iliği ödemi değerlendirmesinde tamamlayıcıdır. TLICS (Thoracolumbar Injury Classification and Severity Score) ve AO Spine sınıflama sistemi tedavi yönlendirmesinde kullanılır. Burst fraktürler A3 (inkomplet) ve A4 (komplet) olarak alt sınıflandırılır.
Yaş Aralığı
18-65
En Sık Yaş
35
Cinsiyet
Erkek baskin
Prevalans
Nadir Değil
Burst fraktürün mekanizması, vertebra gövdesine yüksek enerjili aksiyel kompresyon kuvvetinin uygulanmasına dayanır. Tipik mekanizma yüksekten düşme (sırt üstü veya ayaklar üzerine), trafik kazası veya dalma yaralanmasıdır. Aksiyel yüklenme vertebra gövdesini her yönden eşit komprese eder — bu, anterior kolondaki basit kompresyondan farklı olarak, vertebra gövdesinin 360 derece patlamasına (burst) yol açar. İlk olarak nükleus pulpozus aksiyal basınçla vertebra gövdesi içine doğru itilir, end-plate'ler kırılır ve iç basınç artışı ile vertebra gövdesi radyal olarak genişler. Posterior korteks fragmanı (retropulse fragment) santripetal kuvvetle spinal kanala doğru yer değiştirir — bu, epidural venöz pleksus ve spinal kord/kauda ekuina kompresyonuna neden olur. Vertikal kırık hattı (sagittal split) aksiyel kompresyonun her iki yarıyı eşit ayırmasından kaynaklanır. Posterior ligamentöz kompleks (PLC — supraspinöz ligament, interspinöz ligament, ligamentum flavum, faset kapsülleri) hasarı stabiliteyi daha da azaltır ve cerrahi endikasyonu güçlendirir. MR'da PLC hasarı STIR'da interspinöz hiperintensite olarak izlenir — ligament ödem/rüptürü serbest su artışı ile uzun T2 ve STIR hiperintensite oluşturur. BT'de retropulse fragment, kortikal kemik yoğunluğunun (>1000 HU) kanal içinde görülmesiyle tanınır — kemik fragmanının yüksek kalsiyum içeriği X-ışınlarını güçlü absorbe eder. Spinal kanal daralma oranı, retropulse fragmanın midsagittal kanalı kaplaması ile hesaplanır — >%50 daralma cerrahi dekompresyon endikasyonudur.
Posterior vertebral korteks fragmanının spinal kanala doğru yer değiştirmesi burst fraktürün patognomonik BT bulgusudur. Fragment, aksiyel BT'de kortikal kemik dansitesinde (>1000 HU) spinal kanal içinde izlenir. Midsagittal kanal kompromis oranı cerrahi karar vermede kritiktir — %50 üzeri cerrahi endikasyonunu güçlendirir.
BT aksiyel kesitlerde posterior korteks fragmanının spinal kanala doğru yer değiştirmesi (retropulse) izlenir. Fragment, kortikal kemik dansitesinde (>1000 HU) olup kanal içinde net olarak seçilir. Midsagittal kanal çapı ölçülerek kanal kompromis oranı hesaplanır. %50'den fazla kanal daralması cerrahi dekompresyon endikasyonunu güçlendirir.
Rapor Cumlesi
Vertebra gövdesinde burst fraktür ile uyumlu olarak posterior korteks fragmanının spinal kanala retropulsiyonu izlenmekte olup kanal kompromis oranı yaklaşık %XX olarak hesaplanmıştır.
BT aksiyel kesitlerde vertebra gövdesinde vertikal (sagittal) kırık hattı izlenir. Sagittal split, aksiyel kompresyonun vertebra gövdesini iki yarıya ayırmasını yansıtır ve burst fraktürün karakteristik BT bulgusudur. Koronal kırık hattı da eşlik edebilir (komminüsyon).
Rapor Cumlesi
Aksiyel BT kesitlerinde vertebra gövdesinde vertikal kırık hattı (sagittal split) izlenmekte olup burst fraktür ile uyumludur.
MR STIR sekansında posterior ligamentöz kompleks (PLC) bütünlüğü değerlendirilir. PLC hasarında interspinöz/supraspinöz ligament düzeyinde hiperintens sinyal (ödem/rüptür) izlenir. PLC intakt ise konservatif tedavi düşünülebilir; hasarlı ise cerrahi endikasyon güçlenir. TLICS skorlamasında PLC hasarı 3 puan ekler.
Rapor Cumlesi
STIR sekansında interspinöz ligament düzeyinde hiperintens sinyal izlenmekte olup posterior ligamentöz kompleks hasarı ile uyumludur; burst fraktür instabilitesini desteklemektedir.
Burst fraktürde retropulse fragment'ın spinal kord kompresyonuna bağlı olarak kord içinde sinyal değişikliği (T2 hiperintens — ödem, kontüzyon, miyelomalazi) izlenebilir. Akut dönemde T2 hiperintens sinyal değişikliği (kord ödemi/kontüzyonu) kötü prognoz göstergesidir. T1 hipointens + T2 hiperintens kord sinyali hemoraji veya miyelomalazi ile uyumlu olabilir.
Rapor Cumlesi
Retropulse fragmana bağlı spinal kord kompresyonu ve kord içinde T2 hiperintens sinyal değişikliği izlenmekte olup kord kontüzyonu/ödemi ile uyumludur.
BT koronal reformasyonlarda veya AP grafide interpediküler mesafe artışı izlenir. Normal interpediküler mesafe kaudal yönde kademeli olarak artar (L1-L5). Burst fraktürde aksiyel patlama kuvveti bilateral lateral genişlemeye neden olarak interpediküler mesafeyi bir üst ve alt seviyeye göre artırır.
Rapor Cumlesi
Fraktur seviyesinde interpediküler mesafe artışı izlenmekte olup burst fraktür ile uyumlu lateral vertebral genişlemeyi desteklemektedir.
Kriterler
Bir end-plate'in kırılması ile parsiyel burst — superior veya inferior end-plate tutulumu
Ayirt Edici Ozellikler
Tek end-plate tutulumu, retropulse fragment daha küçük, kanal kompromisi genellikle <%50, nörolojik defisit riski daha düşük; konservatif tedavi sıklıkla yeterli (PLC intakt ise)
Kriterler
Her iki end-plate'in kırılması ile komplet burst — vertebra gövdesinin tam parçalanması
Ayirt Edici Ozellikler
Bilateral end-plate tutulumu, büyük retropulse fragment, yüksek kanal kompromisi (>%50), nörolojik defisit riski yüksek; cerrahi tedavi sıklıkla gerekli
Kriterler
Burst fraktüre ek olarak posterior ligamentöz kompleks hasarı — AO B2 sınıfına geçiş
Ayirt Edici Ozellikler
PLC hasarı eklenmesi instabiliteyi artırır; TLICS skoru ≥5 cerrahi endikasyon; STIR'da interspinöz ödem/rüptür, faset subluksasyonu, spinöz proses kırığı eşlik edebilir
Ayirt Edici Ozellik
Kompresyon fraktüründe sadece anterior kolon kırılır — posterior duvar intakt, retropulse yok, vertikal kırık hattı yok, interpediküler mesafe normal. Burst fraktürde anterior + posterior kolon kırığı, retropulse fragment, sagittal split ve interpediküler mesafe artışı mevcuttur. Denis modeline göre kompresyon 1 kolon, burst en az 2 kolon tutar.
Ayirt Edici Ozellik
Patolojik burst fraktüründe altta yatan metastatik lezyon araştırılmalıdır. Metastatik fraktürde T1'de yaygın hipointensite, difüzyon kısıtlaması, epidural yumuşak doku kitlesi ve multipl vertebra tutulumu malignite lehine bulgulardır. Travmatik burst fraktürde akut ödem paterni, travma öyküsü ve difüzyon kısıtlaması yokluğu benign etiyolojiyi destekler.
Ayirt Edici Ozellik
Chance fraktüründe (fleksiyon-distraksiyon) horizontal kırık hattı posterior elemanlardan (spinöz proses, lamina, pediküller) geçer — vertebra gövdesinin ön kısmında kompresyon, arkasında distraksiyon mevcuttur. Burst fraktürde aksiyel yüklenme dominant mekanizmadır ve vertikal (sagittal) kırık hattı karakteristiktir. Chance fraktüründe emniyet kemeri işareti (seatbelt sign) ve abdominal organ yaralanması eşlik edebilir.
Aciliyet
emergentYonetim
surgicalBiyopsi
Gerekli DegilTakip
specialist-referralBurst fraktür acil değerlendirme gerektiren instabil bir kırık tipidir. Tedavi kararı TLICS skoru ve AO sınıflamasına göre verilir: TLICS <4 konservatif, ≥5 cerrahi, 4 tartışmalı. Cerrahi endikasyonlar: nörolojik defisit, >%50 kanal kompromisi, PLC hasarı, progresif deformite. Cerrahi seçenekler posterior stabilizasyon (pedikül vida-rod sistemi), anterior korpektomi + kafes, veya kombine yaklaşımdır. Konservatif tedavide TLSO (thoracolumbosacral orthosis) brace 8-12 hafta uygulanır. Nörolojik defisitli hastalarda acil cerrahi dekompresyon (<24 saat) nörolojik iyileşme şansını artırır. Uzun vadeli takipte posttravmatik kifoz, kronik ağrı ve komşu segment dejenerasyonu komplikasyonlar arasındadır.
Burst fraktür instabil bir kırık tipidir ve nörolojik defisit riski taşır. Spinal kanal daralması oranı ve PLC bütünlüğü cerrahi kararını etkiler. TLICS (Thoracolumbar Injury Classification and Severity) skoru tedavi yönlendirmesinde kullanılır. Retropulse fragment oranı >%50 ise cerrahi endikasyon güçlüdür. Nörolojik defisit varsa acil cerrahi dekompresyon gerekir.