Vertebra kompresyon fraktürü, vertebra gövdesinin anterior kolonunun aksiyel veya fleksiyon kuvvetleri ile çökmesidir. Dünyada her yıl yaklaşık 1.4 milyon yeni vertebra kompresyon fraktürü tanısı konmaktadır. En sık nedenler osteoporoz (%84), travma ve patolojik fraktür (metastaz, multipl miyelom)'dür. Osteoporotik kompresyon fraktürleri kadınlarda erkeklerden 2-3 kat daha sık görülür ve torakolomber bileşkede (T11-L2) pik yapar. Vertebra gövdesinin anterior kolonu fleksiyon kuvvetine en fazla maruz kalan bölgedir ve ilk başarısız olan kısımdır — bu nedenle anterior yükseklik kaybı (kama deformitesi) en tipik bulgudur. Posterior kolon ve posterior duvar intaktır — burst fraktürden temel fark budur. Patolojik fraktür ayrımı kritik klinik öneme sahiptir: metastatik vertebra lezyonu üzerine gelişen kompresyon fraktüründe konveks posterior duvar, pedikül sinyal değişikliği, epidural yumuşak doku kitlesi, difüzyon kısıtlaması ve T1'de yaygın hipointensite gibi bulgular malignite lehine ipuçlarıdır. Benign osteoporotik fraktürde ise band-benzeri ödem paterni, sıvı çatlak işareti (fluid cleft sign), normal pedikül sinyali ve difüzyon kısıtlaması yokluğu karakteristiktir. MR, fraktürün akut-kronik ayrımında ve benign-malign ayrımında altın standarttır.
Yaş Aralığı
50-90
En Sık Yaş
70
Cinsiyet
Kadin baskin
Prevalans
Sık
Vertebra kompresyon fraktürünün mekanizması, vertebra gövdesinin mekanik dayanıklılığının uygulanan kuvveti karşılayamamasına dayanır. Osteoporotik fraktürlerde kemik mineral dansitesinin (BMD) düşüklüğü trabeküler kemik mimarisini zayıflatır — özellikle horizontal trabeküllerin kaybı vertebral yüklenme kapasitesini azaltır. Normal vertebra gövdesi 2000-14000 N aksiyel kuvvete dayanabilirken, osteoporotik vertebra 500-1500 N'de başarısız olabilir. Fleksiyon yüklenmesinde anterior kolon en fazla strese maruz kalır (gerilme + kompresyon) ve anterior korteks ilk kırılan yapıdır — bu kama deformitesini açıklar. Posterior kolon nötral aksın arkasında olduğundan gerilme kuvvetine maruz kalır ve kompresyona değil — bu nedenle posterior duvar intakt kalır (burst fraktürden fark). Fraktür sonrası kemik iliğinde ödem ve hemoraji oluşur — MR'da T1'de hipointensite (normal yağlı iliğin yerini alan ödem sıvısının uzun T1'i) ve STIR'da hiperintensite (serbest suyun uzun T2'si, yağ baskılanmış) olarak izlenir. Akut dönemde fraktür hattı boyunca mikrofraktürler ve kapiller hasar gadolinium kontrastlanmasına neden olabilir. Kronik dönemde (6-12 hafta sonra) ödem rezolüsyonu ile T1 sinyali normal yağlı ilik seviyesine döner — bu bulgu kronik benign fraktürün en güvenilir göstergesidir. Sıvı çatlak işareti (fluid cleft sign), fraktür hattındaki vakum fenomeni veya sıvı birikimini yansıtır — T2'de hiperintens ve T1'de hipointens horizontal çizgi olarak görülür ve iskemik kemik nekrozuna bağlıdır; benign fraktürde spesifiktir.
Fraktür hattında T2'de hiperintens ve T1'de hipointens horizontal çizgi olarak izlenen sıvı birikimi. İskemik kemik nekrozu ve fraktür instabilitesine bağlıdır. Benign osteoporotik kompresyon fraktürü için %95+ spesifisiteye sahiptir ve patolojik fraktürde görülmez — benign-malign ayrımında çok değerli bir bulgudur.
Akut kompresyon fraktüründe STIR'da vertebra gövdesinde hiperintens kemik iliği ödemi izlenir. Ödem paterni genellikle band-benzeri (fraktür hattı boyunca) veya diffüzdür. Benign fraktürde ödem anterior kolona sınırlı kalma eğilimindeyken, patolojik fraktürde tüm vertebra gövdesini kaplar.
Rapor Cumlesi
Vertebra gövdesinde STIR'da hiperintens kemik iliği ödemi izlenmekte olup akut kompresyon fraktürü ile uyumludur.
Kronik kompresyon fraktüründe T1'de normal yağlı ilik sinyali restore olur — vertebra gövdesinde T1 hiperintens sinyal geri döner. Bu bulgu, fraktürün en az 6-12 hafta öncesine ait olduğunu gösterir ve benign fraktürün en güvenilir göstergesidir. Patolojik fraktürde T1 hipointensite persiste eder çünkü tümör dokusu normal yağlı iliğin yerini almaya devam eder.
Rapor Cumlesi
Çökme deformitesi gösteren vertebra gövdesinde T1'de yağlı ilik sinyali restore olmuş olup kronik benign kompresyon fraktürü ile uyumludur.
Sıvı çatlak işareti (fluid cleft sign), fraktür hattında T2'de hiperintens ve T1'de hipointens horizontal çizgi olarak izlenir. İskemik kemik nekrozu ve fraktür hattındaki instabiliteye bağlıdır. Benign osteoporotik fraktür için yüksek spesifisiteye sahiptir (%95+) ve patolojik fraktürde görülmez.
Rapor Cumlesi
Kompresyon fraktürü gösteren vertebra gövdesinde T2'de hiperintens sıvı çatlak işareti (fluid cleft sign) izlenmekte olup benign osteoporotik fraktür lehine değerlendirilmiştir.
Difüzyon ağırlıklı görüntüleme (DWI) ve ADC haritası, benign-malign kompresyon fraktürü ayrımında kritik rol oynar. Malign (metastatik) fraktürde yüksek selülarite su moleküllerinin hareketini kısıtlar → DWI hiperintens, ADC düşük. Benign osteoporotik fraktürde ödem sıvısı serbest su hareketi sağlar → DWI değişken, ADC normal veya yüksek.
Rapor Cumlesi
Kompresyon fraktürü gösteren vertebra gövdesinde ADC değerleri normal sınırlarda olup difüzyon kısıtlaması saptanmamıştır; benign osteoporotik fraktür lehine değerlendirilmiştir.
BT sagittal reformasyonlarda anterior kolon yükseklik kaybı (kama deformitesi) net olarak izlenir. Posterior duvar intakt ve konkav (normal) şekildedir — konveks posterior duvar patolojik fraktürü düşündürür. Kortikal kırık hattı ve fragman deplasmanı BT'de MR'dan daha iyi değerlendirilir.
Rapor Cumlesi
BT sagittal reformasyonlarda vertebra gövdesinde anterior kolon yükseklik kaybı ve kama deformitesi izlenmekte olup posterior duvar intaktır; kompresyon fraktürü ile uyumludur.
Kriterler
Düşük kemik mineral dansitesi zemininde, minimal veya spontan travma ile oluşan fraktür
Ayirt Edici Ozellikler
En sık tip (%84); yaşlı kadın, T-skoru <-2.5; band-benzeri ödem, fluid cleft sign, normal pedikül, difüzyon kısıtlaması yok; tedavi konservatif veya vertebroplasti/kifoplasti
Kriterler
Altta yatan malign lezyon (metastaz, miyelom) zemininde gelişen fraktür
Ayirt Edici Ozellikler
Konveks posterior duvar, pedikül T1 hipointensite, epidural yumuşak doku kitlesi, difüzyon kısıtlaması (düşük ADC), T1'de yaygın hipointensite; fluid cleft sign yoktur; tedavi radyoterapi/cerrahi/medikal
Kriterler
Belirgin travma mekanizması ile (düşme, kaza) oluşan fraktür, normal kemik dansitesinde
Ayirt Edici Ozellikler
Genç hastada travma öyküsü; akut kemik iliği ödemi; posterior ligamentöz kompleks hasarı değerlendirilmeli (STIR); TLICS skoru ile stabilite değerlendirilir; tedavi konservatif veya cerrahi (instabil ise)
Ayirt Edici Ozellik
Vertebra metastazında konveks posterior duvar, pedikül tutulumu (T1 hipointensite), epidural yumuşak doku kitlesi ve difüzyon kısıtlaması (ADC <1.0 x 10^-3) patolojik fraktürü destekler. Osteoporotik fraktürde band-benzeri ödem, konkav posterior duvar, normal pedikül, fluid cleft sign ve difüzyon kısıtlaması yokluğu benigniteyi destekler.
Ayirt Edici Ozellik
Burst fraktürde anterior VE posterior kolon kırığı mevcuttur — retropulse fragment spinal kanala deplase olur, vertikal kırık hattı (sagittal split) ve interpediküler mesafe artışı görülür. Kompresyon fraktüründe sadece anterior kolon kırılır, posterior duvar intaktır, retropulse yok. Denis 3-kolon modeline göre burst en az 2 kolon tutarken kompresyon sadece 1 kolon tutar.
Ayirt Edici Ozellik
Schmorl nodülünde fokal end-plate çökmesi ile vertebra yüksekliği genel olarak korunur — kompresyon fraktüründe ise tüm vertebra gövdesinde yükseklik kaybı vardır. Schmorl nodülünde sklerotik rim tipiktir, kompresyon fraktüründe kortikal kırık hattı ve diffüz ödem görülür.
Aciliyet
urgentYonetim
conservativeBiyopsi
Gerekli DegilTakip
3-monthVertebra kompresyon fraktürü tanısında en kritik adım benign (osteoporotik) ile malign (patolojik) fraktür ayrımıdır. MR bu ayrımda altın standarttır — T1, STIR, DWI/ADC kombine değerlendirmesi %90+ doğruluk sağlar. Osteoporotik fraktürlerde ağrı yönetimi (analjezikler, fizyoterapi), osteoporoz tedavisi (bifosfonatlar, denosumab) ve vertebroplasti/kifoplasti (dirençli ağrıda) tedavi seçenekleridir. Patolojik fraktürde primer tümörün araştırılması, evreleme (tüm vücut MR veya PET-BT) ve multidisipliner tedavi planlanması gerekir. Kord kompresyonu veya nörolojik defisit varlığında acil cerrahi veya radyoterapi endikasyonu vardır. Yeni tanı osteoporotik fraktürde DEXA ile kemik mineral dansitesi ölçümü ve kaskad fraktür riski değerlendirmesi yapılmalıdır — ilk kompresyon fraktürü sonrası yeni fraktür riski 5 kat artar.
Osteoporotik kompresyon fraktürleri yaşlı popülasyonda çok sıktır ve ağrı yönetimi ile tedavi edilir. Patolojik fraktür (metastaz) ayırımı kritik öneme sahiptir — konveks posterior duvar, pedikül sinyal değişikliği, epidural yumuşak doku kitlesi ve difüzyon kısıtlaması metastaz lehine bulgulardır. Nörolojik defisit varsa acil cerrahi gerekebilir.