Spondilolistezis, bir vertebra gövdesinin altındaki vertebraya göre anterior (anterolistezis) veya nadiren posterior (retrolistezis) kaymasıdır. Beş tipi tanımlanır: Tip I — dejeneratif (en sık, L4-5, yaşlı kadınlar, faset eklem dejenerasyonu kaynaklı), Tip II — istmik/spondilolitik (en sık L5-S1, pars interarticularis defekti, genç sporcularda stres kırığı), Tip III — dejeneratif (Tip I ile örtüşür), Tip IV — travmatik (akut kırık), Tip V — patolojik (tümör veya enfeksiyon kaynaklı kemik zayıflığı), Tip VI — displastik (konjenital faset anomalisi). Meyerding sınıflaması kayma derecesini belirler: Grade I (<%25), Grade II (%25-50), Grade III (%50-75), Grade IV (>%75), Grade V (spondiloptoz — tam düşme). Sagittal MR vertebral kayma, thecal sac kompresyonu ve sinir kökü ilişkisini değerlendirir. BT sagittal reformat pars interarticularis defektini en iyi gösterir. Aksiyel BT'de çift kanal görünümü (Napoleon hat sign / inverted Napoleon hat sign) kayma düzeyinde patognomoniktir. Klinik olarak bel ağrısı, radikülopi ve ciddi olgularda cauda equina sendromu yapabilir.
Yaş Aralığı
20-80
En Sık Yaş
55
Cinsiyet
Esit
Prevalans
Sık
Dejeneratif spondilolisteziste (Tip I) patolojik süreç: disk dejenerasyonu → disk yükseklik kaybı → faset eklemlerin yönelimi değişir (sagittalizasyon) → faset eklem dejenerasyonu ve instabilite → superior vertebranın inferior vertebra üzerinde anterior kayması. L4-5 en sık çünkü L4-5 fasetleri daha sagittal yönelimlidir → anterior kaymaya direnci düşük. İstmik spondilolisteziste (Tip II) pars interarticularis stres kırığı ana mekanizmadır: pars, posterior elemanların en ince ve en zayıf bölgesidir → tekrarlayan ekstansiyon + rotasyon stresi (sporcular, jimnastikçiler) → stres kırığı → bilateral pars defekti → posterior kemik halkasının devamlılığı bozulur → vertebra gövdesi anterior kayar. L5-S1 en sık çünkü L5 pars'ı en çok strese maruz kalır (lumbosakral bileşkede kesme kuvvetleri maksimum). MR'da kayma düzeyinde thecal sac kompresyonu oluşur: vertebra gövdesi öne kayarken posterior elemanlar (spinöz proses, laminalar) yerinde kalır → ventral ve dorsal kompresyon → kanal daralması. Foraminal stenoz da oluşur çünkü kayma foramen boyutunu değiştirir → exiting root sıkışır.
Aksiyel BT'de kayma düzeyinde üst vertebranın gövdesi ile alt vertebranın posterior elemanlarının aynı kesitte görünmesi sonucu oluşan çift kanal bulgusu. Spondilolistezisin patognomonik aksiyel BT bulgusudur ve Napoleon'un üç köşeli şapkasına benzer görünümden adını alır.
BT sagittal reformat ve aksiyel kesitlerde pars interarticularis'te kortikal devamlılık kaybı — istmik spondilolistezisin tanısal bulgusu. Akut defekt ince kırık hattı olarak, kronik defekt geniş sklerotik kenarlı lizis alanı olarak görülür. Bilateral defekt anterior kaymaya yol açar. Unilateral defekt genellikle stabil ve asemptomatik olabilir. Scotty dog bulgusu — oblik BT/grafide pars defekti 'collar on the scotty dog' (İskoç terrier köpeğinin boyunluğu) olarak görülür.
Rapor Cumlesi
BT'de __[L5/L4] düzeyinde __[bilateral/unilateral] pars interarticularis defekti izlenmekte olup istmik spondilolistezis ile uyumludur.
Sagittal T2 ağırlıklı MR'da bir vertebranın altındakine göre anterior kayması ve bu düzeyde thecal sac kompresyonu. Kayma derecesi Meyerding sınıflamasına göre belirlenir. Kayma düzeyinde disk genellikle dejeneratiftir (T2 sinyal kaybı). Thecal sac ventral (kayma nedeniyle öne itilen disk/vertebra) ve dorsal (yerinde kalan posterior elemanlar) kompresyon gösterir. Foraminal daralma da değerlendirilir.
Rapor Cumlesi
Sagittal T2 MR'da __[L4/L5] vertebrasının __[L5/S1] üzerinde Grade __[I/II/III/IV] anterior kayması (Meyerding) izlenmekte olup bu düzeyde thecal sac kompresyonu mevcuttur.
Aksiyel BT'de kayma düzeyinde çift kanal görünümü — Napoleon hat sign (Napoleon şapkası bulgusu). Kayma nedeniyle üst vertebranın gövdesi ve alt vertebranın posterior elemanları aynı aksiyel kesitte görünür → normalde tek olan spinal kanal iki ayrı yapı olarak izlenir. Bu bulgu özellikle yüksek dereceli kaymalarda belirgindir ve radyolojik olarak spondilolistezisin karakteristik aksiyel BT bulgusudur.
Rapor Cumlesi
Aksiyel BT'de __[L4-5/L5-S1] düzeyinde çift kanal görünümü (Napoleon hat sign) izlenmekte olup spondilolistezis ile uyumludur.
Kayma düzeyinde nöral foramenler daralır: anterior kayma foramenin kraniokaudal ve AP boyutlarını değiştirir → exiting nerve root sıkışır. T1 sagittal'de foraminal yağ planı silinmesi ve T2 aksiyel'de foramen daralması görülür. Dejeneratif spondilolisteziste disk bulging + kayma birlikte foraminal stenoz yapar. İstmik tipte pars defekti bölgesinde fibröz doku/kallus sinir kökünü doğrudan komprese edebilir.
Rapor Cumlesi
Kayma düzeyinde __[sol/sag/bilateral] __[L4-5/L5-S1] nöral forameninde foraminal stenoz izlenmekte olup exiting sinir kökü kompresyonu mevcuttur.
Aktif pars stres reaksiyonunda STIR/T2 fat-sat sekanslarda pars interarticularis bölgesinde fokal ödem sinyali (hiperintens) izlenir. Stres kırığının erken (pre-fraktür) fazını gösterir — kemik sintigrafisindeki artmış tutuluma eşdeğerdir. Genç sporcularda bel ağrısı ile prezente olur. BT'de henüz kırık hattı görülmeyebilir. Erken tanı ve aktivite modifikasyonu ile iyileşme sağlanabilir.
Rapor Cumlesi
STIR sekansta __[L5/L4] pars interarticularis bölgesinde fokal kemik iliği ödemi izlenmekte olup aktif stres reaksiyonu ile uyumludur.
Kriterler
Faset eklem dejenerasyonu kaynaklı, pars interarticularis intakt, >50 yaş, kadın baskın, en sık L4-5
Ayirt Edici Ozellikler
En sık spondilolistezis tipi. Faset sagittalizasyonu ve dejenerasyonu. Genellikle Grade I-II. İleri disk dejenerasyonu eşlik eder
Kriterler
Pars interarticularis defekti (stres kırığı), en sık L5-S1, genç sporcularda başlangıç, bilateral pars defekti
Ayirt Edici Ozellikler
Tekrarlayan ekstansiyon + rotasyon stresi (jimnastik, futbol). BT pars defektini en iyi gösterir. Yüksek dereceli kayma potansiyeli (Grade III-IV) büyüme çağında ilerleme riski
Kriterler
Konjenital faset eklem anomalisi (hipoplazi/aplazi), genellikle L5-S1, çocukluk/ergenlikte tanı
Ayirt Edici Ozellikler
Pars interarticularis intakt ancak elonge. Yüksek dereceli kayma riski. Spina bifida occulta sıklıkla eşlik eder. Cerrahi stabilizasyon genellikle gerekli
Ayirt Edici Ozellik
Spinal stenozda vertebral kayma olmadan dejeneratif kanal daralması vardır; spondilolisteziste vertebral kayma mevcuttur ve stenoz kayma düzeyinde baskındır
Ayirt Edici Ozellik
DDD disk sinyal kaybı ve end-plate değişiklikleri gösterir, kayma olmayabilir; spondilolistezis spesifik olarak vertebral kaymayı tanımlar, DDD sıklıkla eşlik eder
Ayirt Edici Ozellik
Faset artropatisinde kayma olmadan faset dejenerasyonu baskındır; dejeneratif spondilolisteziste faset artropati kayma ile birliktedir ve faset sagittalizasyonu belirgindir
Aciliyet
routineYonetim
conservativeBiyopsi
Gerekli DegilTakip
6-monthDüşük dereceli (Grade I-II) stabil spondilolistezis konservatif tedaviye yanıt verir (fizik tedavi, core stabilizasyon, NSAİİ). Cerrahi endikasyonlar: yüksek dereceli kayma (Grade III+), progresif kayma (dinamik grafilerde instabilite), dirençli radikülopati, cauda equina sendromu. Cerrahi genellikle dekompresyon + posterolateral füzyon. İstmik tipte genç sporcularda pars tamiri düşünülebilir. Fleksiyon-ekstansiyon dinamik grafileri instabilite değerlendirmesinde önemlidir (>3-5 mm translasyon = instabil).
Spondilolistezis bel ağrısı ve radikülopi yapabilir. Düşük dereceli (Grade I-II) stabil kaymalarda konservatif tedavi (fizik tedavi, core stabilizasyon, NSAİİ) uygulanır. Yüksek dereceli (Grade III-IV) veya progresif kaymalarda, sinir kökü kompresyonunda ve cauda equina sendromunda cerrahi dekompresyon + füzyon endikedir. İstmik tipte genç sporcularda pars tamiri düşünülebilir. Fleksiyon-ekstansiyon dinamik grafileri instabilite değerlendirmesinde önemlidir.