Faset eklem artropatisi (zigapofizyal eklem dejenerasyonu), spinal dejeneratif kaskadın önemli bir bileşenidir ve aksiyel bel ağrısının %15-45'inden sorumludur. Faset eklemler posterior spinal elemanların sinovyal eklemleridir ve segmental stabilite, yük taşıma ve hareket kısıtlama fonksiyonları vardır. Dejeneratif kaskad: disk dejenerasyonu → segmental instabilite → faset eklemlere artan yük → kıkırdak kaybı, subkondral skleroz, osteofitler, kapsüler gevşeme ve sinovyal hipertrofi. BT faset eklemin kemik detaylarını en iyi gösteren modalitedir (osteofitler, subkondral skleroz, vakum fenomeni, faset morfolojisi). MR T2'de faset eklem efüzyonu (hiperintens sıvı) ve sinovyal hipertrofi değerlendirilir; kontrastlı MR'da aktif sinovit kontrastlanma gösterir. Faset artropatisi sıklıkla spinal stenoza katkıda bulunur: hipertrofik fasetler lateral reses ve santral kanal daralmasına neden olur, ligamentum flavum hipertrofisi eşlik eder. Tanısal faset blok (medial dal bloğu) en güvenilir tanı doğrulama yöntemidir. Tedavi seçenekleri: intra-artiküler steroid enjeksiyonu, medial dal bloğu ve radiofrekan nörotomi (RFN). Cerrahi yalnızca eşlik eden stenoz veya instabilite varlığında düşünülür.
Yaş Aralığı
40-85
En Sık Yaş
60
Cinsiyet
Esit
Prevalans
Çok Sık
Faset eklemler gerçek sinovyal eklemlerdir: hiyalin kıkırdak kaplı eklem yüzeyleri, sinovyal membran, eklem kapsülü ve sinovyal sıvı içerirler. Dejeneratif süreç: disk dejenerasyonu segmental yükseklik kaybına yol açar → posterior elemanlara aktarılan yük artar → faset eklem kıkırdağı aşırı yüklenir → kıkırdak fibrillasyonu ve incelme → subkondral kemik stres altına girer → skleroz ve kistik değişiklikler → osteofitler (kemik remodellingi) → kapsüler gevşeme → sinovyal inflamasyon ve hipertrofi → eklem efüzyonu. Faset eklem morfolojisi dejenerasyonu etkiler: sagittal yönelimli fasetler (L4-5'te sık) anterior kaymaya daha yatkındır → dejeneratif spondilolistezis; koronal yönelimli fasetler rotasyonel strese daha dayanıklıdır. MR'da efüzyon T2'de hiperintens görünür çünkü sinovyal sıvı serbest su bazlıdır → uzun T2 → parlak sinyal. Aktif sinovitte sinovyal membran vaskülaritesi artar → gadolinyum birikimi → kontrastlanma. Subkondral skleroz BT'de hiperdens görünür çünkü artmış kemik yoğunluğu X-ışını atenuasyonunu artırır. Ligamentum flavum faset kapsülünün devamıdır ve faset dejenerasyonu ligament hipertrofisini tetikler → posterior kanal daralması.
T2 ağırlıklı MR'da faset eklem aralığında hiperintens sıvı (efüzyon) ile birlikte hipertrofik faset eklem morfolojisi. Aktif dejeneratif faset artropatisinin tanısal kombinasyonudur. BT'deki kemik değişiklikleri (skleroz, osteofitler) ile MR'daki yumuşak doku değişiklikleri (efüzyon, sinovit) birlikte değerlendirildiğinde tanı güçlenir.
BT'de faset eklem dejenerasyonunun tüm komponentleri en iyi görüntülenir: eklem aralığı daralması (normal 2-4 mm → <2 mm), subkondral skleroz (artmış kemik yoğunluğu), osteofitler (eklem kenarlarında kemik çıkıntıları), subkondral kistler (subkondral kemik erozyonu), vakum fenomeni (eklem içi gaz). Aksiyel kesitlerde faset morfolojisi (sagittal vs koronal yönelim) ve hipertrofinin spinal kanala etkisi değerlendirilir.
Rapor Cumlesi
BT'de __ seviyesinde __[bilateral/sol/sag] faset eklemlerde aralık daralması, subkondral skleroz ve osteofitler izlenmekte olup dejeneratif faset artropatisi ile uyumludur.
T2 ağırlıklı MR'da faset eklem aralığında hiperintens sıvı koleksiyonu — faset eklem efüzyonu. Normal faset eklemde minimal miktarda sinovyal sıvı bulunur; patolojik efüzyon >2 mm genişlikte sıvı birikimi olarak tanımlanır. Efüzyon aktif dejenerasyonun, sinovitin veya instabilitenin göstergesidir. Bilateral efüzyon dejeneratif spondilolistezisin prediktörü olabilir. STIR sekansı efüzyonu yağ baskılama ile daha belirgin gösterir.
Rapor Cumlesi
MR T2'de __ seviyesinde __[bilateral/sol/sag] faset eklemlerde efüzyon izlenmekte olup aktif dejeneratif artropatisi düşündürmektedir.
Kontrastlı MR'da faset eklem çevresinde kalınlaşmış sinovyal membranın kontrastlanması — aktif sinovitin göstergesi. Sinovyal hipertrofi T1'de izointens-hafif hiperintens kalınlaşmış doku olarak izlenir ve gadolinyum sonrası belirgin kontrastlanma gösterir. Bu bulgu faset kaynaklı ağrının aktivitesini değerlendirmede yardımcıdır. İntra-artiküler steroid enjeksiyonu veya medial dal bloğu için hasta seçiminde kontrastlanmanın varlığı tedavi yanıtı prediktörü olabilir.
Rapor Cumlesi
Kontrastlı MR'da __ seviyesinde faset eklemlerde sinovyal kontrastlanma izlenmekte olup aktif sinovit ile uyumludur.
Faset eklem hipertrofisi posterolateral kanal daralmasına ve lateral reses stenozuna katkıda bulunur. Aksiyel BT'de hipertrofik fasetler spinal kanala doğru büyümüş osteofitler ile lateral reses derinliğini azaltır (normal >5 mm, stenoz <3 mm). Lateral reses stenozu traversing nerve root'u etkiler. Bu bulgu genellikle disk bulging ve ligamentum flavum hipertrofisi ile birlikte bulunur ve birlikte trefoil konfigürasyonu oluşturur.
Rapor Cumlesi
BT'de __ seviyesinde __[bilateral/sol/sag] faset eklem hipertrofisi ve osteofitler lateral reses stenozuna katkıda bulunmakta olup lateral reses derinliği __[sol/sag] __ mm ölçülmüştür.
Faset artropatisine eşlik eden ligamentum flavum hipertrofisi: bilateral posterolateral T2 hipointens kalınlaşmış bant (>4-5 mm). Ligamentum flavum faset kapsülünün devamıdır — faset dejenerasyonu ligament hipertrofisini tetikler. Hipertrofik ligament spinal kanala doğru bukle yaparak posterior daralmaya neden olur. Faset hipertrofisi + ligamentum flavum hipertrofisi birlikte posterolateral stenozun ana nedenidir.
Rapor Cumlesi
__ seviyesinde bilateral ligamentum flavum hipertrofisi (__ mm) izlenmekte olup faset artropatisi ile birlikte posterolateral spinal kanal daralmasına katkıda bulunmaktadır.
Kriterler
Eklem aralığı minimal daralması, minimal osteofitler, kıkırdak kaybı <50%, efüzyon yok veya minimal
Ayirt Edici Ozellikler
Genellikle asemptomatik veya hafif aksiyel ağrı. Spinal stenoza katkısı minimal. Konservatif tedavi yeterli
Kriterler
Belirgin eklem aralığı daralması, belirgin osteofitler, subkondral skleroz/kistler, efüzyon mevcut
Ayirt Edici Ozellikler
Aksiyel ağrı kaynağı olabilir. Lateral reses stenozuna katkı. Faset blok/steroid enjeksiyonu tedavi seçeneği
Kriterler
Eklem aralığı silinmiş, masif osteofitler, kemik-kemik teması, vakum fenomeni, instabilite/subluksasyon
Ayirt Edici Ozellikler
Belirgin stenoz katkısı. Dejeneratif spondilolistezis riski. Sinovyal kist gelişebilir. Cerrahi düşünülebilir
Ayirt Edici Ozellik
Sinovyal kist faset eklemden köken alan kistik yapıdır (T2 hiperintens kist + rim kontrastlanma); faset artropati diffüz eklem dejenerasyonudur (efüzyon eklem içinde kalır, kist yoktur)
Ayirt Edici Ozellik
Spinal stenoz kanal daralmasının sonucu iken faset artropati nedenlerinden biridir; stenoz multipl yapının katkısını içerir (disk + ligament + faset)
Ayirt Edici Ozellik
Dejeneratif spondilolistezis faset artropatisinin ileri sonucu olabilir (faset sagittalizasyonu + instabilite → kayma); kayma olmayan faset artropati stabil dejenerasyondur
Aciliyet
routineYonetim
conservativeBiyopsi
Gerekli DegilTakip
12-monthFaset eklem artropatisi aksiyel bel ağrısının %15-45'inden sorumludur. Tanısal faset blok (medial dal bloğu) en güvenilir tanı doğrulama yöntemidir — görüntüleme bulguları tek başına ağrı kaynağını kesinleştiremez. Tedavi basamakları: fizik tedavi + NSAİİ → diagnostik medial dal bloğu → intra-artiküler steroid enjeksiyonu → radiofrekan nörotomi (RFN, en uzun süreli ağrı kontrolü sağlar, 6-12 ay etki). Cerrahi yalnızca eşlik eden stenoz veya instabilite varlığında düşünülür. İleri faset artropatisi dejeneratif spondilolistezis ve sinovyal kist gelişimi için risk faktörüdür.
Faset eklem artropatisi aksiyel bel ağrısının önemli bir kaynağıdır ve mekanik bel ağrısının %15-45'inden sorumlu tutulur. Ağrı tipik olarak ekstansiyonda artar, fleksiyonda azalır. Tanısal faset blok (lokal anestezik enjeksiyonu) en güvenilir doğrulama yöntemidir. Tedavi: fizik tedavi, NSAİİ, intra-artiküler steroid enjeksiyonu, medial dal bloğu ve radiofrekan nörotomi (uzun süreli ağrı kontrolü). Faset artropatisi sıklıkla spinal stenoza katkıda bulunur ve dekompresyon cerrahisi gerektirebilir.