Spinal stenoz, spinal kanalın, lateral reseslerin veya nöral foramenlerin dejeneratif veya konjenital nedenlerle daralmasıdır. Dejeneratif (kazanılmış) spinal stenoz en sık form olup yaşlanmaya bağlı disk bulging, ligamentum flavum hipertrofisi, faset eklem hipertrofisi ve osteofitler birlikte katkıda bulunur. Santral stenoz kauda equina basısına yol açar ve nörojenik klodikasyon (yürüyüşle kötüleşen, oturmakla veya öne eğilmekle rahatlayan bilateral bacak ağrısı/uyuşması) karakteristiktir. Foraminal stenoz çıkış sinir kökünü etkiler ve radikülopi yapar. Lateral reses stenozu traversing root'u etkiler. MR altın standart modalitedir; aksiyel T2 kesitlerde trefoil (yonca yaprağı) konfigürasyonu ve thecal sac kompresyonu tipik bulgulardır. Thecal sac AP çapı <10 mm relatif stenoz, <7 mm mutlak stenoz olarak kabul edilir. BT kemik detayları ve osteofitleri MR'dan daha iyi gösterir. Lumbar bölgede L3-4, L4-5 ve L5-S1 en sık tutulan seviyelerdir. Servikal stenozda miyelopati (kord kompresyonu) ek risk oluşturur.
Yaş Aralığı
50-85
En Sık Yaş
65
Cinsiyet
Esit
Prevalans
Çok Sık
Dejeneratif spinal stenoz, spinal dejeneratif kaskadın son evresidir. Patolojik süreç: disk dejenerasyonu → disk yükseklik kaybı → segmental instabilite → faset eklemler üzerinde artan yük → faset hipertrofisi ve osteofitler → ligamentum flavum hipertrofisi (elastik lif kaybı, kollajen birikimi, fibrozis) → kanalın 360 derece daralması. Disk bulging anterior, ligamentum flavum hipertrofisi posterior, faset hipertrofisi posterolateral daralmaya katkıda bulunur → aksiyel kesitte trefoil (yonca yaprağı) şekli oluşur. Ligamentum flavum normalden 2-3 kat kalınlaşır (normal 2-4 mm → patolojik >5 mm); özellikle ekstansiyonda kıvrılarak kanala doğru katlanır → dinamik stenoz. Spinal stenozda sinir kökü iskemisi kritik mekanizmadır: kanal daralması + venöz konjesyon → sinir kökü beslenme bozukluğu → yürüme ile artan oksijen talebi karşılanamaz → nörojenik klodikasyon. Öne eğilmede (fleksiyon) kanal çapı genişler (ligamentum flavum gerilir, fasetler açılır) → semptomlar rahatlar. Bu mekanizma vasküler klodikasyondan (periferik arter hastalığı) farklıdır: vasküler tipte pozisyon değişikliği fark yaratmaz.
Aksiyel T2 ağırlıklı MR'da spinal kanalın 360 derece daralması sonucu trefoil (yonca yaprağı/üçgen) şeklini almasıdır. Anteriordan disk bulging, posteriordan bilateral ligamentum flavum hipertrofisi ve lateralden faset eklem hipertrofisi ile oluşur. Dejeneratif spinal stenozun patognomonik görüntüleme bulgusudur.
Aksiyel T2 ağırlıklı MR'da spinal kanal trefoil (yonca yaprağı/üçgen) şeklini alır. Normal oval/yuvarlak kanal şeklinin kaybıdır. Anteriordan disk bulging ile BOS alanı daralır, posterolateralden bilateral ligamentum flavum hipertrofisi ile BOS alanı sıkışır, lateralden faset eklem hipertrofisi ile lateral resesler daralır. Thecal sac içindeki kauda equina kökleri kümelenmiş görünür (redundant nerve roots).
Rapor Cumlesi
__ seviyesinde aksiyel T2'de spinal kanal trefoil konfigürasyonu göstermekte olup santral kanal AP çapı __ mm ölçülmüştür; __[relatif/mutlak] santral stenoz ile uyumludur.
Ligamentum flavum bilateral posterolateral yerleşimli olup T2'de hipointens kalınlaşmış bant olarak izlenir. Normal kalınlık 2-4 mm'dir; >4-5 mm patolojik kabul edilir. Hipertrofik ligamentum flavum spinal kanala doğru bukle yaparak thecal sac'ı posterior ve posterolateralden komprese eder. Aksiyel görüntülerde kanalın posterior daralmasının ana nedenidir.
Rapor Cumlesi
__ seviyesinde bilateral ligamentum flavum hipertrofisi izlenmekte olup maksimum kalınlık __ mm ölçülmüştür; spinal kanal posterior daralmasına katkıda bulunmaktadır.
T1 ağırlıklı sagittal MR'da nöral foramen normalde hiperintens yağ dokusu ile doludur ve sinir kökü bu yağ içinde serbest olarak yer alır. Foraminal stenozda disk bulging, osteofitler ve faset hipertrofisi nedeniyle foraminal yağ planı silinir → foramen boyutu küçülür → sinir kökü sıkışır. T1'de foraminal yağ silinmesi foraminal stenozun en erken ve en duyarlı bulgusu olarak kabul edilir.
Rapor Cumlesi
T1 ağırlıklı sagittal görüntülerde __[sol/sag] __[L4-5/L5-S1] nöral forameninde yağ planı silinmesi izlenmekte olup foraminal stenoz ile uyumludur.
BT faset eklem dejenerasyonunun en iyi görüntüleme modalitesidir. Faset eklem hipertrofisi, osteofitler, eklem aralığı daralması, subkondral skleroz ve vakum fenomeni (eklem içi gaz) tipik bulgulardır. Hipertrofik fasetler lateral reses ve santral kanala doğru büyüyerek stenoza katkıda bulunur. BT aksiyel kesitlerde kemik anatomy ve osteofitlerin spinal kanala olan ilişkisi MR'dan çok daha net görüntülenir.
Rapor Cumlesi
BT'de __ seviyesinde bilateral faset eklem hipertrofisi, osteofitler ve subkondral skleroz izlenmekte olup lateral reses daralmasına ve santral stenoza katkıda bulunmaktadır.
Ciddi spinal stenozda kauda equina kökleri stenoz proksimalinde kıvrılır ve kümelenmiş görünür — 'redundant nerve roots' bulgusu. Sagittal T2'de sinir kökleri normal paralel seyir yerine serpantin (yılan şeklinde) kıvrımlar gösterir. Bu bulgu kronik, ciddi stenozun göstergesidir ve sinir köklerinin uzun süre kompresyon altında olduğunu düşündürür.
Rapor Cumlesi
Sagittal T2'de __ seviyesi proksimalinde kauda equina köklerinde kümelenme ve serpantin kıvrım izlenmekte olup kronik ciddi stenoz ile uyumlu redundant sinir kökleri düşündürmektedir.
Kriterler
Spinal kanalın santral bölümünün daralması, thecal sac AP çapı <10 mm (relatif) veya <7 mm (mutlak)
Ayirt Edici Ozellikler
Nörojenik klodikasyon yapar (bilateral bacak ağrısı, yürüyüşle kötüleşme, oturmakla rahatlama). Ciddi olgularda cauda equina sendromu riski
Kriterler
Nöral foramen daralması, foraminal yağ planı silinmesi, exiting nerve root kompresyonu
Ayirt Edici Ozellikler
Çıkış sinir kökünü etkiler → bir üst seviyenin radikülopisini yapar. T1 sagittal foraminal yağ silinmesi en duyarlı bulgu. Disk osteofitleri ve faset hipertrofisi ana nedenler
Kriterler
Lateral reses (subarticular zone) derinliği <3 mm, traversing nerve root kompresyonu
Ayirt Edici Ozellikler
Traversing root'u etkiler (bir alt seviyeye giden kök). Faset hipertrofisi ve disk bulging birlikte neden olur. Lateral reses derinliği <3 mm patolojik
Ayirt Edici Ozellik
Disk hernisi genellikle tek seviye fokal patoloji olup disk materyalinin kanal dışına taşmasıdır; stenoz multipl seviye diffüz kanal daralmasıdır
Ayirt Edici Ozellik
Spondilolisteziste vertebral kayma mevcuttur ve kanal daralması kayma düzeyinde baskındır; stenozda kayma olmadan dejeneratif değişiklikler daralma yapar
Ayirt Edici Ozellik
Sinovyal kist fokal kistik lezyon olup faset eklem ilişkisi ve rim kontrastlanma gösterir; stenoz diffüz kanal daralmasıdır ve kontrastlanma beklenmez
Aciliyet
routineYonetim
conservativeBiyopsi
Gerekli DegilTakip
6-monthSpinal stenoz kronik progresif bir durumdur. Hafif-orta semptomlar konservatif tedaviye yanıt verir (fizik tedavi, NSAİİ, epidural steroid enjeksiyonu). Dekompresyon cerrahisi (laminektomi) ciddi stenozda, konservatif tedaviye dirençli nörojenik klodikasyonda ve progresif nörolojik defisitte endikedir. Cauda equina sendromu acil cerrahi endikasyonudur. SPORT çalışması cerrahi tedavinin konservatif tedaviye kısa vadede üstün olduğunu göstermiştir.
Spinal stenoz yaşlı popülasyonda mobilite kısıtlamasının önemli bir nedenidir. Nörojenik klodikasyon (yürüme mesafesinin kısalması, öne eğilmeyle rahatlama) karakteristiktir. Hafif-orta stenozda konservatif tedavi (fizik tedavi, epidural enjeksiyon) uygulanır. Ciddi stenozda veya progresif nörolojik defisitte laminektomi/dekompresyon cerrahisi endikedir. Cauda equina sendromu acil cerrahi gerektirir.