Gastrit, mide mukozasının enflamasyonudur ve akut veya kronik formda olabilir. Akut gastrit en sık Helicobacter pylori enfeksiyonu, NSAID kullanımı, alkol, stres ve kaustik madde alımı ile ilişkilidir. Kronik gastrit atrofik (otoimmün/H. pylori ilişkili) veya non-atrofik tipte olabilir. BT'de mide duvarında mukozal kalınlaşma, target sign (hedef işareti — kontrastlanan mukoza + düşük dansiteli ödemli submukoza + kontrastlanan muskularis/seroza), duvar ödemi ve çevre yağ infiltrasyonu izlenir. Eroziv/hemorajik gastrit akut GİS kanama ile prezente olabilir. Kronik atrofik gastrit ince mukoza, gastrik polip formasyonu ve intestinal metaplazi riski taşır. Amfizematöz gastrit (mide duvarında intramural gaz) nadir ancak yüksek mortaliteli acil bir durumdur. Korozif gastrit asit/alkali alımı sonrası gelişir ve perforasyon riski taşır.
Yaş Aralığı
20-80
En Sık Yaş
45
Cinsiyet
Esit
Prevalans
Sık
Gastritin patofizyolojisi altta yatan etiyolojiye göre değişir. H. pylori gastritinde: bakteri mukozal bariyeri bozar, üreaz enzimi ile amonyak üreterek asidik ortamda hayatta kalır ve mukozal inflamatuar yanıtı tetikler — nötrofil ve lenfosit infiltrasyonu, sitokin salınımı (IL-1, IL-6, TNF-alfa), mukozal hasar ve erozyon gelişir. NSAID gastritinde: COX-1 inhibisyonu prostaglandin sentezini azaltır, mukozal kan akımı ve bikarbonat/müsin salgısı bozulur, asit hasarına karşı koruma kaybolur. Otoimmün gastritde anti-parietal hücre antikorları parietal hücreleri tahrip eder → aklohidri → kompansatuar hipergastrinemi → ECL hücre hiperplazisi. BT'deki target sign, inflamatuar sürecin farklı duvar katmanlarını etkilemesini yansıtır: mukoza hiperemi ve konjesyon ile kontrastlanır, submukoza ödem (interstisyel sıvı birikimi) ile düşük dansite gösterir, muskularis/seroza reaktif hiperemi ile kontrastlanır. Amfizematöz gastritde gaz üreten organizmalar (Clostridium, E. coli) duvar içinde gaz üretir — BT'de intramural gaz koleksiyonu olarak görülür.
Mide duvarında üç katmanlı stratifikasyon: kontrastlanan mukoza + düşük dansiteli ödemli submukoza + kontrastlanan muskularis/seroza = target sign. Bu bulgu inflamatuar etiyolojinin (gastrit, Crohn, enfeksiyon) güçlü göstergesidir ve malign infiltrasyondan (katmanları silen) ayırt edicidir.
Portal venöz fazda gastrit target sign (hedef işareti) ile karakterize edilir: iç mukozal tabaka yoğun kontrastlanma gösterir (hiperemik/konjesyone mukoza), orta submukozal tabaka düşük dansitede kalır (submukozal ödem — interstisyel sıvı birikimi), dış muskularis/serozal tabaka kontrastlanır. Duvar kalınlaşması diffüz (pangastrit) veya fokal (antral gastrit, fundik gastrit) olabilir. H. pylori gastritinde antrum ağırlıklı, otoimmün gastritde fundus/gövde ağırlıklı tutulum tipiktir.
Rapor Cumlesi
Mide ___ bölgesinde diffüz/fokal duvar kalınlaşması izlenmekte olup, target sign (kontrastlanan mukoza + düşük dansiteli submukoza + kontrastlanan muskularis/seroza) mevcuttur; gastrit ile uyumlu bulgular.
BT'de gastrit diffüz mide duvarı kalınlaşması (>5 mm, distansiyonlu midede >10 mm kolapse midede) ve perigastrik yağ infiltrasyonu ile karakterize edilir. Duvar kalınlaşması simetrik ve düzenlidir — fokal kitle oluşturmaz (adenokarsinomdan farklı). Perigastrik yağ infiltrasyonu transmural inflamasyonun serozal yüzeye ulaştığını gösterir. Perigastrik sıvı ve reaktif lenfadenopati eşlik edebilir. Mide distansiyonu yetersizse duvar kalınlaşması abartılı görünebilir — oral kontrast veya su ile yeterli distansiyon sağlanmalıdır.
Rapor Cumlesi
Mide duvarında diffüz kalınlaşma (ortalama ___ mm) ve perigastrik yağ infiltrasyonu izlenmektedir; fokal kitle bulgusu yoktur, gastrit ile uyumludur.
Amfizematöz gastrit mide duvarında intramural gaz koleksiyonu ile karakterize nadir ancak hayatı tehdit eden acil bir durumdur. BT'de mide duvarı boyunca lineer veya bubbly (kabarcıklı) gaz dansitesi görülür. Duvar kalınlaşmış ve ödemlidir. Peritoneal sıvı, portal venöz gaz ve pnömoperitoneum (perforasyon) eşlik edebilir. Mortalite %60-80'dir. Altta yatan nedenler: iskemi, enfeksiyon (Clostridium, E. coli, Streptococcus), korozif madde alımı, alkol intoksikasyonu. Gastrik amfizem (benign intramural hava — örneğin endoskopi sonrası) ile ayrımı önemlidir.
Rapor Cumlesi
Mide duvarında diffüz intramural gaz koleksiyonu izlenmekte olup, duvar kalınlaşmış ve ödemlidir; portal venöz gaz ve peritoneal sıvı mevcuttur — amfizematöz gastrit ile uyumlu ACİL bulgular.
Eroziv/hemorajik gastritde aktif kanama BT anjiyografide intraluminal kontrast ekstravazasyonu olarak görülebilir. Arteryel fazda mide lümeni içinde fokal yüksek dansiteli (>90 HU) kontrast birikimi aktif kanama odağını gösterir. Gecikmeli fazda kontrast birikiminin genişlemesi kanamayı doğrular. İntraluminal kan pıhtısı (taze kan: 50-70 HU) erozyon alanlarında izlenebilir. Aktif kanama hızı >0.5 mL/dk ise BT anjiyografide tespit edilebilir.
Rapor Cumlesi
Arteryel fazda mide ___ bölgesinde intraluminal aktif kontrast ekstravazasyonu izlenmektedir (dansite: ___ HU); gecikmeli fazda kontrast birikimi genişlemiştir — aktif kanama ile uyumludur.
Ultrasonografide gastrit mide duvarı kalınlaşması ile karakterize edilir. Normal mide duvarı US'de 5 katmanlı yapı gösterir; gastritde katmanlar korunur ancak submukozal tabaka ödem nedeniyle belirgin kalınlaşmıştır — hipoekoik submukozal bant genişlemiştir. Perigastrik sıvı koleksiyonu eşlik edebilir. Transabdominal US genellikle sınırlıdır ancak acil değerlendirmede yararlı olabilir.
Rapor Cumlesi
Transabdominal US'de mide duvarında kalınlaşma izlenmekte olup, katmanlı yapı korunmuş, submukozal tabaka ödemle uyumlu şekilde genişlemiştir.
Kriterler
NSAID, alkol, stres ilişkili akut mukozal erozyon. Endoskopide multipl yüzeyel erozyonlar.
Ayirt Edici Ozellikler
BT'de hafif duvar kalınlaşması, mukozal kontrastlanma artışı. Aktif kanama olabilir. Nedenin kaldırılmasıyla hızlı iyileşme.
Kriterler
Uzun süreli enflamasyon sonucu glandüler atrofi ve intestinal metaplazi. Otoimmün: fundus/gövde ağırlıklı. H. pylori: antrum ağırlıklı.
Ayirt Edici Ozellikler
BT'de ince mukoza, gastrik polipler. Otoimmün tipde hipergastrinemi → NET riski. Adenokarsinom riski artmış.
Kriterler
Mide duvarında intramural gaz + sistemik sepsis bulguları. Gaz üreten organizmalar. Mortalite %60-80.
Ayirt Edici Ozellikler
BT'de mide duvarında lineer/bubbly gaz, portal venöz gaz olabilir. Acil cerrahi/IV antibiyotik. Gastrik amfizemden ayırım: sistemik toksisite varlığı.
Ayirt Edici Ozellik
Adenokarsinom fokal, asimetrik duvar kalınlaşması, duvar katmanlarını siler; gastrit diffüz, simetrik, target sign ile katmanlar korunur.
Ayirt Edici Ozellik
Lenfoma belirgin duvar kalınlaşması (>20 mm), katmanlar bozulabilir; gastrit daha hafif kalınlaşma, target sign. Lenfomada splenomegali ve LAP eşlik edebilir.
Ayirt Edici Ozellik
Mide Crohn hastalığı nadir, genellikle antrum/pilorik bölge, skip lezyonlar, ince barsak tutulumu eşlik eder; izole gastrit skip lezyon göstermez.
Ayirt Edici Ozellik
Ménétrier hastalığı büyük rugal kıvrımlar, protein kaybettiren enteropati; gastrit düzenli duvar kalınlaşması. Ménétrier fundus/gövdede dev pililer.
Aciliyet
routineYonetim
medicalBiyopsi
Gerekli DegilTakip
6-monthAkut gastrit genellikle konservatif tedavi (PPI, nedenin kaldırılması) ile düzelir. H. pylori pozitif olgularda eradikasyon tedavisi uygulanır. Kronik atrofik gastritde düzenli endoskopi takibi gerekir — adenokarsinom ve NET riski nedeniyle. Amfizematöz gastrit acil cerrahi konsültasyon, IV geniş spektrumlu antibiyotik ve yoğun bakım gerektirir. Korozif gastritde erken endoskopi (24-48 saat) hasar derecesini belirler; perforasyon şüphesinde acil BT ve cerrahi değerlendirme.
Gastrit genellikle H. pylori eradikasyonu veya proton pompa inhibitörleri ile tedavi edilir. Kronik gastrit intestinal metaplazi ve displazi yoluyla mide kanseri için risk faktörüdür. Persistan semptomlarla birlikte endoskopi yapılmalıdır.