Temporal kemik frakturu, kafa travmasinin en sik karsulasilan temporal kemik patolojisidir ve tum kafa tabanir frakturlerinin %75-90'ini olusturur. Frakturler geleneksel olarak longitudinal (%70-90) ve transvers (%10-20) olarak siniflandirilir; ancak guncel siniflamada otik kapsul-sparing (kemik labirent tutulumu yok, daha iyi prognoz) ve otik kapsul-violating (kemik labirent tutulumu var, ciddi sensorinoral isitme kaybi + fasiyal sinir paralizisi riski yuksek) ayirimi klinik olarak daha anlamlidir. Longitudinal frakturler temporal kemik uzun ekseni boyunca uzanarak orta kulak yapilarini etkiler — ossicular dislokasyon (%30-50), timpanik membran perforasyonu ve iletim tipi isitme kaybina neden olur. Transvers frakturler otik kapsulu gececek sekilde kisa eksende seyreder — koklea ve vestibulum hasari sonucu kalici sensorinoral isitme kaybi ve fasiyal sinir hasari (%50) olusur. Ince kesit temporal kemik BT (0.5-0.625 mm) tani icin altin standarttir; fraktur hatti, hemotimpanum (orta kulak opasifikasyonu), pnomosefali, ossicular dislokasyon ve otik kapsul tutulumu degerlendirilir. MR ek olarak fasiyal sinir hasari, intrakraniyal komplikasyonlar (epidural hematom, sigmoid sinus trombozu) ve BOS fistusu degerlendirmesinde kullanilir. Temporal kemik frakturu travma protokolunde her zaman degirlendirilmeli; ozellikle petrozal kemik boyunca uzanan fraktur hatlarinda karotid kanal ve jugular foramen tutulumu arastirilmalidir.
Yaş Aralığı
5-80
En Sık Yaş
30
Cinsiyet
Esit
Prevalans
Sık
Temporal kemik frakturu yuksek enerjili kafa travmasi sonucu olusur — en sik neden motorlu tasit kazalari, dusme ve darp. Fraktur hattinin yonu darbe noktasina ve enerji vektor yonune baglidir: lateral darbe (temporoparietal bolge) longitudinal fraktur olusturur — enerji temporal kemik uzun ekseni boyunca yayilir ve squamoz, mastoid, orta kulak yapilarindan gecer; frontal veya oksipital darbe transvers fraktur olusturur — enerji kisa eksende iletilerek otik kapsulden gecer. Otik kapsul kemik labirentin en yogun kemigidir (endokondral kemiklesme) ve bu nedenle fraktur direncis en yuksek bolgedur — otik kapsul-violating frakturler daha yuksek enerji gerektirir ve daha ciddi prognoz tasir. Hemotimpanum, fraktur hattindan temporalis kas, dura veya mukoperiosteum kaynakli kanamanin orta kulak kavitesini doldurmasiyla olusur — BT'de orta kulak opasifikasyonu olarak gorulur. Pnomosefali, timpanik membran veya tegmen timpani frakturu araciligiyla hava girisi sonucu gelisir. Ossicular dislokasyon en sik inkudostapedial ayrismadir (inkusun uzun prosesinin stapedius basina baglanmasi zayiftir). Fasiyal sinir hasari en sik genikular ganglion seviyesinde gorulur — bu bolge fasiyal kanalin en dar bolumudur ve fraktur hatti genikular ganglionu sikilikla gecer. BOS otoresi tegmen timpani veya posterior fossa dura yirtilmasindan kaynaklanir ve menenjit icin risk olusturur.
Guncel temporal kemik frakturu siniflamasinda geleneksel longitudinal/transvers yerine otik kapsul tutulumuna gore siniflandirma klinik olarak daha anlamlidir. Otik kapsul-sparing frakturler kemik labirenti atlar ve genellikle iletim tipi isitme kaybi ile kendini gosterir (prognoz iyi). Otik kapsul-violating frakturler kemik labirentten gecer ve kalici SNHL, fasiyal paralizi ve BOS fistusu ile birliktedir (prognoz kotu). Ince kesit BT'de fraktur hattinin koklea, vestibulum veya semisirkuler kanallara olan iliskisi degerlendirilmesi bu siniflama icin kritiktir.
Ince kesit temporal kemik BT'de (0.5-0.625 mm, kemik algoritmasi) temporal kemik yapilarinda lineer sureksizlik — fraktur hattinin seyri, uzunlugu ve yonu degerlendirilir. Aksiyel ve koronal reformat goruntuler birlikte kullanilir. Longitudinal frakturler squamoz kemikten baslar, tegmen timpani boyunca seyreder, orta kulak yapilarini gecer ve karotid kanala uzanabilir. Transvers frakturler foramen magnumdan baslayarak petrozal kemigin kisa ekseni boyunca seyreder ve otik kapsulu gecer. Mikst frakturler her iki komponenti icerir (%30-50). Temporal kemik frakturlerinin %80'inde eslik eden kranyal fraktur bulunur.
Rapor Cumlesi
Temporal kemikte __ yon/tipta (longitudinal/transvers/mikst) fraktur hatti izlenmekte olup __ yapilardan gecmektedir; otik kapsul tutulumu __ (var/yok).
Orta kulak kavitesinde yumusak doku dansitesinde opasifikasyon — akut travma baglammda hemotimpanumu (kan birikimi) temsil eder. Opasifikasyon homojen veya heterojen olabilir. Ossikular zincir opasifikasyon icinde gorunmeye devam eder (tam gobelin degil). Hava-sivi seviyesi gorullebilir. Mastoid hucrelere de kan yayilabilir. Hemotimpanum temporal kemik frakturunun en sik eslik eden bulgusudur (%60-80) ve her zaman fraktur hatti aranmasini gerektirip.
Rapor Cumlesi
Orta kulak kavitesinde yumusak doku dansitesinde opasifikasyon izlenmekte olup travma baglammda hemotimpanum ile uyumludur.
Intrakraniyal kompartmanda (epidural, subdural veya subaraknoid mesafede) serbest hava — temporal kemik frakturu ile timpanik membran veya tegmen timpani yirtilmasi sonucu dis kulak veya orta kulak havasinin intrakraniyal alana gecisinir gosterir. Hava BT'de cok dusuk dansiteli (-1000 HU) siyah odak olarak gorulur. Pnomosefali miktari az (birkar hava kabarcigi) veya masif (tansiyon pnomosefali — kitle etkisi) olabilir. Temporal kemik frakturlerinin %20-30'unda eslik eder.
Rapor Cumlesi
__ lokalizasyonda intrakraniyal serbest hava (pnomosefali) izlenmekte olup temporal kemik frakturune sekonder dural defekt ile uyumludur.
Ossicular zincirin normal anatomik iliskilerinde bozulma — en sik inkudostapedial ayrisma (%80 ossicular yaralanmalarin), ikinci siklikla inkudomalleolar ayrisma. Aksiyel BT'de inkus uzun prosesi ve stapedius basindakiler arasindaki iliskinin kaybi (normal 'ice cream cone' gorunumunun kaybi) tanisal ipucudur. Inkus en sik disloke olan ossikuldur cunki uzun prosesi en kirilgan yapidir. Stapes frakturu nadirdir ancak olursa vestibule pencere hasarli ile perilenfatik fistule yol acabilir. Ossicular patoloji icin 0.5 mm kesit kalinliginda kemik algoritmali BT zorunludur.
Rapor Cumlesi
Ossicular zincirde __ seviyede dislokasyon izlenmekte olup temporal kemik frakturune sekonder travmatik ossicular yaralanma ile uyumludur.
Fraktur hattinin fasiyal sinir seyrinden gectigin bolgelerde fasiyal sinirin T2 ağırlıkli goruntulerden sinyal artisi ve kalinlasma — odem, kontuzyon veya transeksiyonu gosterir. Genikular ganglion en sik tutulan bolgedur (fasiyal kanalin en dar noktasi). Kontrastli MR'da fasiyal sinirde anormal kontrastlanma gorulebilir. Timpanik ve mastoid segmentlerde de tutulur olabilir. Fasiyal sinir fonksiyonu klinik olarak House-Brackmann skalasi ile degerlendirilir. MR fasiyal sinir hasarinin seviyesini ve derecesini belirlemede BT'den ustundur.
Rapor Cumlesi
Fasiyal sinirin __ segmentinde T2'de sinyal artisi ve kalinlasma izlenmekte olup travmatik sinir hasari ile uyumludur; klinik korelasyon ve House-Brackmann derecelendirmesi onerilir.
Fraktur hattinin kemik labirent (koklea, vestibulum, semisirkuler kanallar) uzerinden gecmesi — otik kapsul-violating fraktur olarak tanimlanir ve sparing tipin aksine ciddi sensorinoral isitme kaybi (%100), fasiyal sinir paralizisi (%50) ve BOS fistusu (%40) riski tasir. Otik kapsul endokondral kemiklesme ile olusmus en yogun kemik yapidir ve frakturu icin yuksek enerji gereklidir. Aksiyel ve koronal BT'de fraktur hattinin koklear turleri, vestibuler kaviteyi veya semisirkuler kanal lumenlerini kesmesi dogrudan goruntulenir.
Rapor Cumlesi
Fraktur hatti otik kapsulden gecmekte olup (otic capsule-violating fraktur) ciddi sensorinoral isitme kaybi ve fasiyal sinir paralizisi riski tasimaktadir; acil otolojik degerlendirme onerilir.
Kriterler
Temporal kemik uzun ekseni boyunca seyreden fraktur, squamoz kemikten baslar, tegmen timpani ve orta kulaktan gecer. Tum temporal kemik frakturlerinin %70-90'i.
Ayirt Edici Ozellikler
Iletim tipi isitme kaybi, timpanik membran perforasyonu, hemotimpanum, fasiyal paralizi %10-25, BOS otoresi nadir. Lateral darbe (temporoparietal) ile olusur.
Kriterler
Temporal kemik kisa ekseni boyunca seyreden fraktur, foramen magnumdan baslayarak otik kapsulden gecer. Tum temporal kemik frakturlerinin %10-20'si.
Ayirt Edici Ozellikler
Sensorinoral isitme kaybi (kalici), fasiyal paralizi %50, BOS otoresi/rinoresi sik, vertigo. Frontal/oksipital darbe ile olusur. Daha yuksek enerji gerektirir.
Kriterler
Hem longitudinal hem transvers komponentleri iceren fraktur. Gercek pratikte frakturlerin %30-50'si mikst tiptedir.
Ayirt Edici Ozellikler
Karma klinik tablo — hem iletim hem sensorinoral kayip elemanlari. Prognoz dominant fraktur komponentine bagli. Otik kapsul tutulumu varsa kotu prognoz.
Kriterler
Fraktur hattinin kemik labirent (koklea, vestibulum, semisirkuler kanallar) uzerinden gecmesi. Guncel siniflamada en kritik ayirim noktasi.
Ayirt Edici Ozellikler
SNHL %100 kalici, fasiyal paralizi %50, BOS fistusu %40. Yuksek enerji travmasi. Tüm temporal kemik frakturlerinin sadece %2-6'si.
Ayirt Edici Ozellik
Koalesan mastoidit inflamatuar kemik erozyonu gosterir (mastoid septumlarda erozyon) ancak fraktur hatti yoktur ve travma oykusu bulunmaz. Klinik tabloda ates ve enfeksiyon bulgulari on plandadir.
Ayirt Edici Ozellik
Orta kulak efuzyonunda opasifikasyon vardir ancak fraktur hatti, pnomosefali ve ossicular dislokasyon yoktur. Kemik yapilar intakttir. Travma oykusu yoktur ve klinik daha kronik seyirlidir.
Ayirt Edici Ozellik
Genis vestibuler akuadukt konjenital anomalidir — kemik sureksizlik fraktur hattina benzemez, duzgun kenarli genisleme seklindedir. Travma oykusu yoktur. Pediatrik hastada bilateral isitme kaybi ile prezente olur.
Aciliyet
emergentYonetim
surgicalBiyopsi
Gerekli DegilTakip
specialist-referralTemporal kemik frakturu acil degerlendirme gerektiren travma patolojisidir. Oncelikli degerlendirme sirasi: (1) fasiyal sinir fonksiyonu — akut baslanglicli tam paralizi cerrahi eksplorasyon endikasyonudur; (2) BOS fistusu — menenjit riski nedeniyle izlem veya cerrahi onarim; (3) isitme kaybi — iletim tipi ise ossiculoplasti planlanlabilir, SNHL kalicidir; (4) vaskuler hasar — karotid kanal frakturu internal karotid arter diseksiyonu/psodoanevrizm riski tasir (BT anjiyografi). Hemotimpanum genellikle kendilginden rezorbe olur (2-4 hafta). Pnomosefali cogu vakada konservatif izlenir; tansiyon pnomosefali acil dekompresyon gerektirir.
Temporal kemik frakturleri ciddi komplikasyonlara yol acabilir: fasiyal sinir paralizisi (ozellikle transvers tip), BOS fistulu (otore/rinore), menenjit riski, isitme kaybi (iletim veya sensorinoral). Otik kapsul-violating frakturler daha kotu prognoza sahiptir. Acil norolojik ve otolojik degerlendirme gerektirir.