Orta kulak efuzyonu (seroz otitis media, OMe), orta kulak kavitesinde non-purulan sivi birikimi ile karakterize en sik pediatrik isitme kaybi nedenidir. Prevalans cocuklarda %90'a kadar cikar (2 yasina kadar hemen her cocukta en az bir episod). Eustachian tup disfonksiyonu temel patofizyolojik mekanizmadir — tup fonksiyonunun bozulmasi orta kulak ventilasyonunu engelleyerek negatif basinc olusturur ve mukoperiosteum transudasyonu ile sivi birikir. BT'de orta kulak kavitesi ve mastoid hucrelerde homojen yumusak doku dansitesinde opasifikasyon gorulur; kritik olarak kemik erozyonu YOKTUR — bu bulgu kolesteatomdan ayirici tanidir. MR'da sivi T2'de hiperintens, T1'de hipointens gorulur; DWI'da difuzyon kisitlanmasi yoktur (kolesteatom ayiricisi). Yetiskinlerde unilateral orta kulak efuzyonu her zaman nazofarenks patolojisini (ozellikle nazofarenks karsinomu) ekarte etmeyi gerektirir — nazofarenksin goruntulenmesi zorunludur. Pediatrik hastalarda adenoid hipertrofisi ve allerji en sik altta yatan nedenlerdir. Kronik efuzyon (>3 ay) ventilasyon tupu (grommet) yerlestirme endikasyonudur.
Yaş Aralığı
1-80
En Sık Yaş
5
Cinsiyet
Esit
Prevalans
Çok Sık
Orta kulak efuzyonunun temel mekanizmasi Eustachian tup disfonksiyonudur. Normal Eustachian tup (faringotimpanik tup) nazofarenks ile orta kulak arasinda ventilasyon ve drenaj islevi gorur — yutkunma ve esneme sirasinda acilarak orta kulak basincini atmosferik basinca esitler. Tup disfonksiyonu olusundugunda: (1) ventilasyon bozulur → orta kulakta hava rezorbe olur (mukoza tarafindan absorbe edilir) → negatif basinc gelisir; (2) negatif basinc mukoperiosteum kapillerlerinden transudasyona yol acar → seroz sivi birikir; (3) uzun sureli efuzyon mukozal metaplaziye neden olur → goblet hucre sayisi artar → musin sekresyonu artar → efuzyon mukoze (yapiskan) hale gelir ('glue ear'). Cocuklarda Eustachian tup anatomik olarak daha kisa, daha yatay ve daha genis oldugu icin enfeksiyon ve reflunun kolaylasir ve efuzyon daha sik gelisir. Adenoid hipertrofisi tup orifisini mekanik olarak tikayabilir. BT'de efuzyon homojen yumusak doku dansitesinde (~20-40 HU) opasifikasyon olarak gorulur — su ve proteinoz sivinin karisimi. Kemik yapilar intakttir cunki efuzyon inflamatuar kemik destruksiyonu yapma yetisine sahip degildir (kolesteatom aksine keratin/debris birikimi ve osteokiastik aktivite yoktur). MR'da T2 hiperintensite sivi karakterini yansitir; proteinoz icerik T1'de hafif sinyal artisina neden olabilir. DWI'da difuzyon kisitlanmasi yoktur — sivi serbestce difuze olur (kolesteatom/apse icin negatif prediktif deger yuksek).
Orta kulak kavitesinde yumusak doku dansitesinde opasifikasyon ile birlikte kemik yapilarin tamamen intakt olmasi — skutum, tegmen timpani, ossikular zincir, fasiyal kanal ve sinodural yapilarda erozyon yoktur. Bu kombinasyon kolesteatom (kemik erozyonu yapar), koalesan mastoidit (septal erozyon yapar) ve tümörden (kemik destruksiyon yapar) ayirir. Efuzyon benign bir durum olup kemik destruksiyonu yapmaz.
Orta kulak kavitesinde homojen yumusak doku dansitesinde (~20-40 HU) opasifikasyon — sivi dolu kaviteyi yansitir. Opasifikasyon non-dependent dagilim gosterir (graviteyel ayrisma belirgin degildir, mukoid icerik yapiskan oldugu icin). Epitimpanum (attik), mezotimpanum ve hipotimpanumun tamami veya bir bolumu etkilenir. Mastoid antrum ve mastoid hucrelere de efuzyon yayilabilir. EN ONEMLI BULGU: kemik yapilar tamamen intakttir — skutum (lateral atik duvari), tegmen timpani, ossikular zincir, fasiyal kanal, sinodural yapilar erozyonsuz.
Rapor Cumlesi
Orta kulak kavitesinde homojen yumusak doku dansitesinde opasifikasyon izlenmekte olup kemik yapilar intakttir; orta kulak efuzyonu ile uyumludur, kolesteatom bulgulari mevcut degildir.
MR T2 agirlikli goruntulerda orta kulak kavitesinde hiperintens sinyal — sivi icerigini yansitir. Seroz efuzyon belirgin hiperintens (BOS benzeri), mukoid efuzyon biraz daha dusuk ancak yine hiperintens sinyal gosterir. Kronik efuzyonda granulasyon dokusu eslik edebilir — bu bolgelerde T2 sinyali daha heterojen ve daha dusuk olabilir. T1'de efuzyon hipointens gorunur; proteinoz veya mukoid icerik T1'de hafif sinyal artisina neden olabilir.
Rapor Cumlesi
MR T2'de orta kulak kavitesinde hiperintens sivi sinyal izlenmekte olup orta kulak efuzyonu ile uyumludur.
DWI'da orta kulak efuzyonunda difuzyon kisitlanmasi gorulmez — yuksek b-degerinde sinyal kaybi, ADC haritasinda yuksek ADC degeri. Bu bulgu kolesteatom ayirici tanisinda kritik oneme sahiptir: kolesteatom keratin debris birikimi nedeniyle belirgin difuzyon kisitlanmasi gosterir (DWI'da parlak, ADC'de karanlik), efuzyon ise serbestce difuze olan sivi icerir. Non-EPI DWI sekans (HASTE-DWI veya PROPELLER-DWI) temporal kemik goruntulmede tercih edilir cunki EPI-DWI hava-kemik arayuzlerinde ciddi susceptibility artefakti olusturur.
Rapor Cumlesi
Orta kulak opasifikasyonunda DWI'da difuzyon kisitlanmasi izlenmemekte olup kolesteatom lehine bulgu saptanmamistir; seroz/mukoid efuzyon ile uyumludur.
Skutum (lateral attik duvari) ve ossikular zincir intakttir — kolesteatom ayirici tanisinda en onemli BT bulgusu. Kolesteatom skutum erozyonuna neden olur (lateral epitimpanik bolgedde kemik defekti), efuzyonda ise skutum keskin kenarli ve intakt kalir. Ossikular zincir (malleus, inkus, stapes) anatomik pozisyonundadir; erozyon veya dislokasyon yoktur. Tegmen timpani ve sinodural yapilar da intakttir.
Rapor Cumlesi
Skutum, ossikular zincir ve tegmen timpani intakttir; kemik erozyonu saptanmamis olup kolesteatom bulgulari mevcut degildir.
Mastoid hucrelerde tam veya parsiyel opasifikasyon — efuzyonun mastoid antrumdan mastoid hucrelere yayilmasini gosterir. Kritik bulgu: mastoid septumlar intakttir (koalesan mastoidit ayiricisi). Opasifikasyon homojen ve dusuk-orta dansitededir. Bilateral olabilir (ozellikle cocuklarda). Mastoid pnomatizasyon derecesi efuzyonun mastoid yayilimini etkiler — iyi pnomatize mastoidde daha belirgin, sklerotik mastoidde sinirli.
Rapor Cumlesi
Mastoid hucrelerde opasifikasyon izlenmekte olup septumlar intakttir; koalesan mastoidit bulgulari mevcut degildir.
Kriterler
Sure <3 ay, ince seroz sivi, genellikle ust solunum yolu enfeksiyonu sonrasi.
Ayirt Edici Ozellikler
Cogu kez kendiligundan duzulur. BT'de dusuk dansite (10-20 HU). MR T2'de belirgin hiperintens. Tedavi: gozlem.
Kriterler
Sure >3 ay, yapiskan mukoid sivi, mukozal metaplazi mevcut.
Ayirt Edici Ozellikler
Ventilasyon tupu endikasyonu. BT'de biraz daha yuksek dansite (20-40 HU). MR T1'de hafif sinyal artisi olabilir. Tedavi: grommet.
Kriterler
Nazofarenks patolojisi (NPC, adenoid hipertrofi) veya radyoterapi sonrasi Eustachian tup obstruksiyonu.
Ayirt Edici Ozellikler
Yetiskinlarda unilateral efuzyon → NPC ekartasyonu zorunlu! Nazofarenks MR/BT. Radyoterapi sonrasi bilateral efuzyon sik.
Ayirt Edici Ozellik
Koalesan mastoiditte mastoid septum erozyonu vardir, retroaurikuler yumusak doku sisligu/apse ve klinik ates/akut enfeksiyon bulgulari on plandadir. Efuzyonda septumlar intakt ve akut enfeksiyon bulgusu yoktur.
Ayirt Edici Ozellik
Temporal kemik frakturunda fraktur hatti, pnomosefali ve ossicular dislokasyon gorulur; efuzyonda kemik sureksizligi yoktur. Travma oykusu kesin ayiricidir.
Ayirt Edici Ozellik
Genis vestibuler akuadukt ic kulak anomalisidir ve orta kulak kavitesini etkilemez; efuzyon orta kulak ve mastoidde gorulur. EVA'da spesifik olarak vestibuler akuadukt genisligi >1.5 mm olculur.
Aciliyet
routineYonetim
conservativeBiyopsi
Gerekli DegilTakip
3-monthCocuklarda orta kulak efuzyonu genellikle self-limiteddir ve ilk 3 ay gozlem onerilir. 3 aydan uzun surede devam eden efuzyonda isitme degerlendirmesi (odyometri) yapilir ve >25-30 dB isitme kaybinda ventilasyon tupu (grommet) yerlestirme endikasyondir. Yetiskinlarda unilateral efuzyon HER ZAMAN nazofarenks degerlendirmesini gerektirir — nazofarenks karsinomu (NPC) Eustachian tup obstruksiyonu ile unilateral efuzyona neden olabilir ve erken tani hayat kurtaricidir. Nazofarenksin MR veya BT ile goruntulenmesi zorunludur. Bilateral efuzyon yetiskinlarda radyoterapi, allerji veya barotravma ile iliskili olabilir. Cocuklarda tekrarlayan efuzyonlarda adenoidektomi dusunulur.
Cocuklarda en sik pediatrik isitme kaybi nedenidir ve genellikle konservatif tedaviyle duzulur. Kronik efuzyonda ventilasyon tupu (grommet) yerlestirilebilir. Yetiskinlerde unilateral efuzyon nazofarenks karsinomu acisinda degerlendirme gerektirir — nazofarenksin goruntulenmesi zorunludur. Tekrarlayan efuzyonlarda adenoid hipertrofisi ve allerji arastirilmalidir.