İliak arter anevrizması, ana iliak arterin (AİA) >1.5 cm veya internal iliak arterin (İİA) >0.8 cm'yi aşan fokal dilatasyonudur. İzole iliak anevrizmalar tüm abdominal anevrizmaların %2-7'sini oluşturur; ancak abdominal aort anevrizması (AAA) ile birlikteliği çok daha sıktır (%10-20 AAA hastasında eşlik eder). Erkeklerde 5-10 kat daha sık görülür ve tipik olarak 65 yaş üstü aterosklerotik hastalarda saptanır. Çoğu asemptomatiktir ve insidental olarak keşfedilir; ancak rüptür, tromboembolik olaylar, komşu yapılara bası (üreter obstrüksiyonu, venöz kompresyon, nöropati) ile semptomatik hale gelebilir. Rüptür mortalitesi %50-70 arasındadır ve acil cerrahi gerektirir. BT anjiyografi tanı ve tedavi planlaması için altın standarttır.
Yaş Aralığı
55-85
En Sık Yaş
70
Cinsiyet
Erkek baskin
Prevalans
Nadir Değil
İliak arter anevrizması patogenezi aort anevrizmalarına benzer şekilde damar duvarının dejeneratif zayıflaması üzerine kuruludur. Ateroskleroz, medial tabakanın elastin ve kollajen liflerinde progresif degradasyona yol açar — matriks metalloproteinazlar (MMP-2, MMP-9) adventisyal inflamatuar infiltrat tarafından salınır ve yapısal proteinleri parçalar. Medial tabaka inceldikçe duvar stresi Laplace yasasına göre artar (duvar stresi = basınç × yarıçap / 2 × duvar kalınlığı): arter genişledikçe duvar stresi artar, bu da daha fazla genişlemeye neden olarak pozitif geri besleme döngüsü oluşturur. Lümen içinde oluşan mural trombüs, paradoks olarak duvarı korumaz — trombüsün altında hipoksik ortam oluşur ve bu ortam proteolitik aktiviteyi artırarak medial dejenerasyonu hızlandırır. BT anjiyografide kontrast opaklaşan patent lümen genellikle gerçek anevrizma çapından küçüktür çünkü mural trombüs ile dolu periferik alan kontrast tutmaz — bu nedenle sadece lümene bakarak anevrizma boyutunu değerlendirmek yanıltıcıdır ve dış duvardan dış duvara ölçüm yapılmalıdır.
BT anjiyografide ana iliak arterin 1.5 cm'yi veya internal iliak arterin 0.8 cm'yi aşan fokal dilatasyonu, mural trombüs ile çevrili patent lümen ve kalsifiye aterosklerotik duvar — iliak anevrizma tanısının temel bulgusu.
Arteriyel fazda iliak arterde fokal fusiform veya sakküler dilatasyon izlenir. Ana iliak arter çapı >1.5 cm, internal iliak arter çapı >0.8 cm ölçüldüğünde anevrizma tanısı konur. Kontrast dolu patent lümen parlak hiperdens görünürken, periferindeki mural trombüs izodens-hipodens kalır. Ölçüm dış duvardan dış duvara yapılmalıdır — aksiyel ve sagittal reformasyonlarda çapraz referans ile doğrulanır.
Rapor Cumlesi
Sağ/sol ana iliak arterde dış duvardan dış duvara ___ cm ölçülen fusiform anevrizmatik dilatasyon izlenmekte olup, lümen içinde mural trombüs mevcuttur.
Kontrastsız BT'de iliak arter anevrizması karakteristik olarak kalsifiye duvar ile çevrili hipodens mural trombüs ve santral izodens patent lümen olarak görülür. Duvar kalsifikasyonları yarım ay veya tam halka şeklinde olabilir ve anevrizma sınırlarını tanımlar. Mural trombüs konsantrik veya eksantrik dağılım gösterebilir. Akut trombüs ~60-70 HU'da hiperdens izlenirken, kronik trombüs ~30-40 HU'da hipodens kalır.
Rapor Cumlesi
Kontrastsız BT'de sağ/sol iliak arterde kalsifiye duvarlı, mural trombüs içeren anevrizmatik dilatasyon izlenmektedir.
Rüptüre iliak anevrizmada arteriyel fazda aktif kontrast ekstravazasyonu izlenir — anevrizma duvarı dışına kontrast kaçışı retroperitoneal alanda hiperdens odak veya jet şeklinde görülür. Sentinel clot sign (anevrizmaya komşu en yoğun pıhtı alanı) rüptür lokalizasyonunu gösterir. Retroperitoneal hematom, psoas kası içine kanama ve ipsilateral hematom rüptürün indirekt bulgularıdır.
Rapor Cumlesi
Sağ/sol iliak anevrizmada aktif kontrast ekstravazasyonu ve çevre retroperitoneal hematom izlenmekte olup bulgular akut rüptür ile uyumludur; acil cerrahi/endovasküler müdahale önerilmektedir.
Büyük iliak anevrizmalarda komşu yapılara bası bulguları portal venöz fazda değerlendirilir. Üreter basısı ipsilateral hidronefroz ve proksimal üreter dilatasyonuna yol açar. İliak ven basısı ipsilateral alt ekstremite ödemine ve derin ven trombozuna neden olabilir. Lumbosakral sinir kökü basısı nöropatik ağrıya yol açabilir.
Rapor Cumlesi
İliak anevrizmaya bağlı ipsilateral üreteral kompresyon ve hafif/orta/ileri hidronefroz ile uyumlu pelvikalisiyel dilatasyon izlenmektedir.
İliak anevrizma için endovasküler stent-greft (EVAR) sonrası gecikmiş fazda anevrizma kesesi içinde kontrast birikimi endoleak'i gösterir. Tip II endoleak (en sık) lomber arterler veya internal iliak arter dallarından retrograd dolum ile oluşur. Gecikmiş faz endoleak tespitinde arteriyel fazdan daha duyarlıdır çünkü düşük akışlı endoleak'ler yavaş kontrast birikimine bağlı olarak ancak geç fazda görünür hale gelir.
Rapor Cumlesi
EVAR sonrası gecikmiş fazda iliak anevrizma kesesi içinde kontrast birikimi izlenmekte olup Tip ___ endoleak ile uyumludur.
B-mod ultrasonografide iliak arterde fokal fusiform veya sakküler dilatasyon izlenir. Patent lümen anekoik, mural trombüs ise değişen ekojenitede görülür. Kalsifiye duvar posterior akustik gölgelenme ile hiperekoik lineer yapı olarak izlenir. US tarama testi olarak kullanılabilir ancak barsak gazı ve obezite nedeniyle iliak bölge değerlendirmesi sınırlı kalabilir.
Rapor Cumlesi
B-mod ultrasonografide sağ/sol iliak arterde ___ cm çaplı anevrizmatik dilatasyon ve mural trombüs izlenmektedir; BT anjiyografi ile ileri değerlendirme önerilir.
MR anjiyografide mural trombüsün sinyal özellikleri yaşına göre değişir. Akut trombüs T1'de izointens-hafif hiperintens, subakut trombüs methemoglobin nedeniyle belirgin T1 hiperintens izlenir. Kronik organize trombüs T1'de hipointens görünür. Gadolinyumlu MR anjiyografi patent lümeni parlak hiperintens gösterirken trombüs kontrastlanmaz.
Rapor Cumlesi
MR anjiyografide sağ/sol iliak arterde anevrizmatik dilatasyon ve T1 hiperintens/hipointens mural trombüs izlenmektedir.
Kriterler
Ana iliak arter çapı >1.5 cm. En sık iliak anevrizma tipidir (%70-90). Sıklıkla AAA uzanımı olarak görülür. Bilateral %33-50 oranında.
Ayirt Edici Ozellikler
Genellikle fusiform morfoloji, aort bifurkasyonundan iliak bifurkasyona uzanır. EVAR'da internal iliak arterin korunması veya embolizasyonu planlanmalıdır.
Kriterler
Internal iliak arter çapı >0.8 cm. Tüm iliak anevrizmaların ~%10-30'u. İzole İİA anevrizmaları nadir ancak rüptür riski yüksektir.
Ayirt Edici Ozellikler
Pelvik yerleşim nedeniyle geç semptom verir. Rüptür genellikle pelvik kaviteye olur. Rektum, mesane ve üretere bası yapabilir. Endovasküler embolizasyon ile tedavi; kalça kladikasyosu riski.
Kriterler
Çok nadir — tüm iliak anevrizmaların <%5'i. Genellikle konnektif doku hastalıkları veya vaskülit ile ilişkili.
Ayirt Edici Ozellikler
Alt ekstremite iskemisi riski. Ehlers-Danlos, Marfan araştırılmalı. Genellikle açık cerrahi ile tedavi.
Kriterler
AAA'nın iliak uzanımı veya eşzamanlı izole iliak anevrizma. AAA hastalarının %10-20'sinde eşlik eder.
Ayirt Edici Ozellikler
EVAR planlamasında distal sealing zone yetersiz kalabilir — branched/flared endograft gerekebilir. Bilateral durumda en az bir İİA korunmalıdır.
Ayirt Edici Ozellik
AAA aort bifurkasyonunun proksimalinde infrarenal aortayı tutarken, iliak anevrizma bifurkasyonun distalindedir. İkisi sıklıkla birlikte bulunur.
Ayirt Edici Ozellik
İliak arter diseksiyonunda intimal flep ve çift lümen izlenirken, anevrizmada intimal flep yoktur ve dilate tek lümen + mural trombüs görülür.
Ayirt Edici Ozellik
Psödoanevrizma damar duvarının tüm katmanlarını tutmaz — genellikle travma veya cerrahi sonrası gelişir. Gerçek anevrizmada tüm duvar katmanları korunmuştur.
Ayirt Edici Ozellik
İliak ven trombozu venöz yapıyı tutar ve portal venöz fazda dolma defekti olarak izlenir. İliak anevrizma arteriyel yapıdadır ve arteriyel fazda kontrastlanır.
Aciliyet
urgentYonetim
surgicalBiyopsi
Gerekli DegilTakip
6-monthİliak anevrizmalar rüptür riski nedeniyle aktif takip veya tedavi gerektirir. AİA >3.5 cm veya İİA >3 cm olduğunda cerrahi/endovasküler tamir endikasyonu vardır. Daha küçük anevrizmalarda 6-12 aylık BT anjiyografi sürveyansı önerilir. Semptomatik anevrizmalar boyuttan bağımsız tedavi gerektirir. Rüptür acil cerrahi endikasyondur.
Ana iliak arter anevrizması >3.5-4 cm veya internal iliak arter >3 cm cerrahi/endovasküler onarım endikasyonudur. Rüptür riski AAA'ya kıyasla düşüktür ancak boyut arttıkça artar. AAA tedavisi planlanırken iliak tutulum mutlaka değerlendirilmeli, EVAR landing zone planlaması yapılmalıdır.