Mesane divertikülü, mesane duvarından dışa doğru uzanan sıvı dolu bir outpouching (cep) yapısıdır. Edinsel (akkiz) form en sık olup mesane çıkım obstrüksiyonu (BPH, üretral darlık, nörojenik mesane) zemininde detrusor kas hipertrofisi ve müsküler zayıflama alanlarından mukoza herniasyonu sonucu oluşur. Konjenital form çocuklarda görülür ve genellikle Hutch divertikülü olarak adlandırılır (üreterovesikal bileşke yakınında). Edinsel divertiküller tipik olarak dar boyunlu (narrow-necked) outpouching'ler olarak izlenir ve kas tabakası içermezler (psödodivertikül — sadece mukoza ve seroza). BT ürografide mesane duvarından dışa uzanan, mesane lümeniyle dar boyunla bağlantılı sıvı dolu yapı olarak tanınır; gecikmiş fazda divertikül içi opak idrar birikimi tanıyı doğrular. Divertiküller genellikle çokludur ve mesane lateral duvarlarında veya posterolateral bölgede yerleşir. Klinik önemi: (1) inkomplet boşalma ve staz nedeniyle enfeksiyon riski; (2) divertikül içi taş oluşumu; (3) divertikül içi tümör gelişimi riski (%2-7) — divertikül duvarında kas tabakası bulunmadığından tümör erken perivesikal invazyona uğrar ve evreleme güçleşir. Büyük divertiküller üreter orifisini komprese ederek obstrüktif üropatiye neden olabilir.
Yaş Aralığı
40-85
En Sık Yaş
65
Cinsiyet
Erkek baskin
Prevalans
Sık
Edinsel mesane divertiküllerinin oluşum mekanizması kronik mesane çıkım obstrüksiyonuna dayanır: obstrüksiyon → detrusor kasında kompansatuar hipertrofi → kas demetleri arasında güç dengesizliği → zayıf noktalar (özellikle üreter orifisleri çevresi ve vasküler giriş noktaları) → intravesikal basınç artışı ile mukoza ve submukozanın bu zayıf noktalardan herniasyonu → divertikül oluşumu. Divertikül duvarı kas tabakası içermez (sadece mukoza, submukoza ve advandis) — bu nedenle 'psödodivertikül' olarak da adlandırılır ve aktif kontraksiyon yapamaz → idrar stazı kaçınılmazdır. Görüntüleme korelasyonu: BT'de mesane duvarından dışa uzanan sıvı dolu yapı olarak izlenir; dar boyun, divertikülün mesane lümenine açıldığı bağlantı noktasıdır — boyun genişliği divertikülün boşalma kapasitesini belirler (dar boyun = kötü boşalma = daha fazla staz). Gecikmiş fazda kontrast madde divertikül içinde birikir çünkü divertikül aktif olarak boşalamaz → opak idrar retansiyonu. Konjenital Hutch divertikülü farklıdır: embriyolojik Wolff kanalı kalıntılarından kaynaklanır ve üreterovesikal bileşkede yerleşir — vezikoüreteral reflüye predispoze eder. Divertikül içi tümör gelişimi önemli bir komplikasyondur: staz → kronik irritasyon → ürotelyal metaplazi/displazi → karsinom. Divertikül duvarında kas tabakası bulunmadığından tümör erken transmural invazyona uğrar → T2 evreleme güçleşir (T2a vs T2b ayrımı yapılamaz) → prognoz kötüleşir.
Mesane duvarından dışa uzanan, dar boyunla mesane lümenine bağlanan sıvı dolu outpouching mesane divertikülünün patognomonik bulgusudur. Gecikmiş fazda divertikül içi opak idrar birikimi bağlantıyı doğrular. Dar boyun, inkomplet boşalma ve staz nedeniyle enfeksiyon, taş ve tümör komplikasyonlarına predispoze eder.
BT ürografinin gecikmiş fazında mesane duvarından dışa uzanan, dar boyunlu sıvı dolu outpouching olarak izlenir. Divertikül içinde opak idrar birikimi görülür — bu bulgu yapının mesane lümeniyle açık bağlantısını kanıtlar. Boyun genişliği birkaç mm'den birkaç cm'ye kadar değişir. Divertikül boyutu birkaç mm'den >10 cm'ye kadar olabilir (dev divertikül). Divertikül duvarı ince (<2 mm) ve düzgündür; kalınlaşmış veya düzensiz duvar enfeksiyon veya tümörü düşündürmelidir. Multipl divertiküller sık olup bilateral yerleşim gösterebilir.
Rapor Cumlesi
Mesane __ duvarında dar boyunlu, __ mm boyutunda divertikül izlenmekte olup gecikmiş fazda opak idrar birikimi göstermektedir.
Divertikül duvarında veya içinde kontrastlanma gösteren nodüler yapı, divertikül içi tümör gelişimini düşündürür. Divertikül içi ürotelyal karsinom insidansı %2-7'dir ve divertikül duvarında kas tabakası bulunmadığından tümör erken perivesikal invazyona uğrar. Kontrastlanan duvar nodülü, düzensiz duvar kalınlaşması veya polipoid intraluminal lezyon olarak izlenebilir. Divertikül tabanında dependant yerleşimli hiperdens yapı taş olabilir — kontrastlanma göstermemesi ve yüksek dansite (>200 HU) taşı tümörden ayırt eder.
Rapor Cumlesi
Divertikül duvarında kontrastlanan __ mm nodüler lezyon izlenmekte olup divertikül içi neoplazi açısından değerlendirilmelidir; sistoskopi ve biyopsi önerilir.
B-mod US'de dolu mesane duvarından dışa uzanan anekoik/hipoekoik sıvı dolu yapı olarak izlenir. Divertikül boynu mesane duvarındaki fokal defekt olarak görülebilir. İçerik genellikle anekoiktir (temiz idrar); debris veya ekojen materyal enfeksiyon veya kanama düşündürür. Divertikül içi taş hiperekojenik odak + akustik gölge olarak izlenir ancak dar boyun nedeniyle rolling stone bulgusu kaybolabilir. US divertikül tespitinde sensitivitesi BT'den düşüktür — özellikle küçük veya posterior yerleşimli divertiküller kaçabilir. Transrektal US (TRUS) posterior divertikülleri daha iyi gösterir.
Rapor Cumlesi
Mesane __ duvarından dışa uzanan __ mm boyutunda anekoik outpouching izlenmekte olup mesane divertikülü ile uyumludur.
T2 ağırlıklı MR'da mesane duvarından dışa uzanan hiperintens (sıvı sinyalinde) outpouching olarak izlenir. T2'de divertikül içi idrar mesane lümenindeki idrar gibi parlak sinyal gösterir. Divertikül duvarı T2'de hipointens ince çizgi olarak seçilebilir. Kontrastlı T1'de normal divertikül duvarı minimal kontrastlanma gösterir; fokal nodüler kontrastlanma tümörü düşündürür. DWI'da divertikül içi temiz idrar kısıtlanma göstermez; fokal difüzyon kısıtlaması tümör şüphesini artırır. MR, divertikül içi tümör değerlendirmesinde BT'ye üstündür — yumuşak doku kontrastı ve DWI ile tümör tespiti daha hassastır.
Rapor Cumlesi
MR'da mesane divertikülü T2'de hiperintens sıvı sinyalinde izlenmekte olup divertikül duvarında fokal kontrastlanma/difüzyon kısıtlaması saptanmamıştır; malignite lehine bulgu yoktur.
Divertikül içinde hiperdens kalkül izlenir — mesane taşıyla aynı dansite özelliklerini gösterir ancak divertikül sınırları içinde lokalizedir. Divertikül içi taş genellikle immobildir — dar boyun nedeniyle mesane lümenine geçemez ve pozisyon değişikliğinde rolling stone bulgusu göstermez. Bu özellik serbest mesane taşından önemli bir farktır. Divertikül içi taş, divertikülün inkomplet boşalması ve idrar stazından kaynaklanır ve enfeksiyon taşı (strüvit) olma olasılığı daha yüksektir.
Rapor Cumlesi
Divertikül içinde __ mm boyutunda, __ HU dansitede kalkül izlenmektedir; divertikül boynu nedeniyle immobil olup divertikülektomi gerektirebilir.
Edinsel divertiküllerde eşlik eden mesane çıkım obstrüksiyonu bulguları izlenir: detrusor kas demetlerinin hipertrofisine bağlı trabekülasyon (düzensiz iç duvar konturu), genel duvar kalınlaşması, prostat hipertrofisi (erkeklerde mesane tabanında prostatik indentasyon), artmış post-miksiyonel rezidü. Divertiküller genellikle trabekülasyon bantları arasındaki zayıf alanlarda oluşur — 'cellule' (küçük, sığ divertikül) ve 'saccule' (daha derin, boyunsuz çıkıntı) ara formları da görülebilir. Bilateral üreterohidronefröz ileri obstrüksiyonda eşlik edebilir.
Rapor Cumlesi
Mesane duvarında trabekülasyon ve multipl divertiküller izlenmekte olup kronik mesane çıkım obstrüksiyonu ile uyumludur.
Kriterler
Yetişkinlerde; mesane çıkım obstrüksiyonu zemininde; multipl; lateral/posterolateral yerleşim; eşlik eden trabekülasyon; kas tabakası yok (psödodivertikül).
Ayirt Edici Ozellikler
BPH, üretral darlık veya nörojenik mesane ile ilişkili. Trabekülasyon + multipl divertikül patognomoniktir. Altta yatan obstrüksiyonun tedavisi zorunludur.
Kriterler
Çocuklarda; genellikle soliter; üreterovesikal bileşke yakınında; kas tabakası içerebilir (gerçek divertikül); VUR ilişkili; mesane çıkım obstrüksiyonu bulguları yoktur.
Ayirt Edici Ozellikler
Embriyolojik Wolff kanalı kalıntılarından köken alır. Vezikoüreteral reflüye predispoze eder. Genellikle cerrahi düzeltme gerektirir.
Kriterler
Boyut >5-10 cm; mesane hacmini aşabilir; belirgin staz ve komplikasyon riski; üreter/barsak kompresyonu yapabilir; BT'de büyük sıvı dolu yapı olarak izlenir.
Ayirt Edici Ozellikler
Cerrahi tedavi (divertikülektomi) gerektiren ender form. Tümör gelişim riski artmıştır. Sistoskopik değerlendirme zorunludur.
Ayirt Edici Ozellik
Üreterosel mesane lümeninin İÇİNDE kistik yapıdır (intravesikal); divertikül mesane duvarından DIŞA uzanır (ekstravesikal). Üreterosel üreter orifisinde yerleşir ve cobra-head sign gösterir.
Ayirt Edici Ozellik
Ürotelyal karsinom solid kontrastlanan kitledir; divertikül sıvı dolu yapıdır. Ancak divertikül içi tümör gelişebilir — düzensiz duvar kalınlaşması ve kontrastlanan nodül tümörü düşündürmelidir.
Ayirt Edici Ozellik
Serbest mesane taşı gravitasyona bağlı hareket eder (rolling stone); divertikül içi taş dar boyun nedeniyle immobildir ve divertikül sınırları içinde lokalizedir.
Ayirt Edici Ozellik
Urakal kist mesane kubbesinden umbilikus yönüne uzanan midline yapıdır; divertikül lateral/posterolateral duvarda yerleşir ve mesane lümeniyle dar boyunla bağlantılıdır. Urakal kist genellikle mesane lümeniyle bağlantı göstermez.
Aciliyet
routineYonetim
surveillanceBiyopsi
Gerekli DegilTakip
12-monthAsemptomatik küçük divertiküller tedavi gerektirmez ancak yıllık US ile takip önerilir. Semptomatik divertiküller (tekrarlayan İYE, taş oluşumu, üriner retansiyon) veya büyük divertiküller (>5 cm) divertikülektomi gerektirebilir. Altta yatan obstrüksiyonun tedavisi (BPH için TURP, üretral darlık dilatasyonu) zorunludur — aksi takdirde yeni divertiküller oluşabilir. Divertikül içi tümör şüphesinde (düzensiz duvar, kontrastlanan nodül) sistoskopi + biyopsi zorunludur — divertikül duvarında kas tabakası olmadığından T evrelemesi güçtür ve erken cerrahi (parsiyel sistektomi veya radikal sistektomi) düşünülmelidir. Konjenital Hutch divertikülünde VUR değerlendirmesi (VCUG) ve gerekirse cerrahi düzeltme planlanır.
Mesane divertikülü sık görülen bir durumdur ve genellikle mesane çıkış obstrüksiyonuna (BPH) bağlı olarak gelişir. Komplikasyonlar arasında enfeksiyon, taş oluşumu ve TCC gelişimi (%2-10) yer alır. Asemptomatik küçük divertiküller takip edilir. Semptomatik veya büyük divertiküllerde cerrahi (divertikülektomi) ve eş zamanlı obstrüksiyonun giderilmesi gerekir. İçinde tümör gelişme riski nedeniyle takipte kontrastlı görüntüleme önerilir.