Üreterosel, distal üreter submukozal segmentinin mesane lümeni içine kistik dilatasyonudur. İki ana tipi vardır: (1) ortotopik (intravesikal/basit) üreterosel — normal yerleşimli tek sisteme ait üreterin mesane orifisinde kistik genişleme; yetişkinlerde daha sık, genellikle insidental saptanır; (2) ektopik üreterosel — çift toplayıcı sisteme ait üst pol üreterinin anormal orifisinde (mesane boynu, üretra veya üretra ötesi) gelişen kistik genişleme; çocuklarda daha sık, obstrüksiyon ve enfeksiyona yol açar. Görüntülemede en tanısal bulgu 'cobra-head sign' (yılan başı bulgusu) — intravenöz ürografi (İVÜ) veya BT ürografide distal üreterin kistik dilatasyonu çevresinde radyolüsent halo (üreterosel duvarı) ile birlikte kontrast dolu dilate üreter lümeninin kobra başı benzeri görünümüdür. US'de mesane orifisinde ince duvarlı kistik yapı olarak izlenir — jet fenomeni (üreteral jet) üreterosel içinden görülebilir. MR'da T2'de mesane lümeni içinde hiperintens kistik yapı olarak izlenir. Üreterosel içinde taş oluşumu sık bir komplikasyondur — staz ve drenaj bozukluğuna bağlıdır. Tedavi üreterosel tipine ve komplikasyonlara göre planlanır: asemptomatik küçük ortotopik üreterosel takip, semptomatik veya komplike olgularda endoskopik insizyon veya cerrahi düzeltme gerekir.
Yaş Aralığı
0-50
En Sık Yaş
5
Cinsiyet
Kadin baskin
Prevalans
Nadir Değil
Üreterosel oluşumu embriyolojik gelişim anomalisine dayanır: normal gelişimde üreter tomurcuğu (ureteric bud) mezonefrik kanaldan (Wolff kanalı) ayrılır ve böbreğe doğru uzanır → distal üreter mesane duvarından geçerken submukozal tünel oluşturur → üreter orifisi trigonumda açılır. Üreterosel oluşumunda iki teori vardır: (1) Chwalla membranı persistansı — embriyolojik dönemde üreter ile ürogenital sinüs arasında ince bir membran (Chwalla membranı) bulunur, normalde gebeliğin 37. gününde rezorbe olur; bu membranın inkomplet rezorbsiyonu obstrüksiyona ve distal üreter dilatasyonuna yol açar → üreterosel; (2) üreteral orifis darlığı teorisi — distal üreter orifisinin konjenital darlığı → idrar akımı obstrüksiyonu → submukozal üreter segmentinin kistik genişlemesi. Görüntüleme korelasyonu: üreterosel mesane lümeni içinde kistik yapı olarak izlenir çünkü submukozal üreter segmenti dilate olur ve mukoza tarafından örtülü olarak mesane lümeni içine protrüde eder. Cobra-head sign'ın fiziksel açıklaması: BT ürografide opak idrar üreterosel lümenini doldurur (kontrastlı merkez) → üreterosel duvarı (mukoza + submukoza) kontrast tutmaz → radyolüsent halo oluşturur → çevresindeki opak mesane idrarı ile birlikte kobra başı görünümü meydana gelir. Ortotopik üreterosel genellikle küçüktür ve tek sisteme aittir; ektopik üreterosel çift toplayıcı sisteme (Weigert-Meyer kuralı uyarınca üst pol üreteri alt ve medialde, alt pol üreteri normal pozisyonda açılır) aittir ve daha büyük, daha obstrüktif olma eğilimindedir. Üreterosel içinde staz → taş oluşumu (%4-39); ayrıca obstrüktif üropati → hidroüreteronefroz → böbrek fonksiyon kaybı riski vardır.
BT ürografi veya İVÜ'de distal üreterin mesane lümeni içindeki kistik dilatasyonu çevresinde radyolüsent halo (üreterosel duvarı) ile birlikte kontrast dolu dilate lümenin kobra başı benzeri görünümüdür. Bu bulgu üreterosel için patognomoniktir ve üç katmanlı yapı (opak idrar > radyolüsent duvar > opak lümen) tanıyı kesinleştirir.
BT ürografinin gecikmiş (ekskretuar) fazında üreterosel patognomonik cobra-head sign olarak izlenir: kontrast madde ile dolan dilate distal üreter lümeni (kobranın 'gövdesi') mesane lümeni içinde oval/yuvarlak kistik genişleme oluşturur (kobranın 'başı'); üreterosel duvarı (mukoza + submukoza) kontrast tutmadığından bu genişleme çevresinde ince radyolüsent halo (1-2 mm) izlenir; dış tarafta opak mesane idrarı bu haloyu çevreler → üç katmanlı görünüm: opak mesane idrarı > radyolüsent duvar > opak üreterosel lümeni. Bu bulgu ortotopik ve ektopik üreterosel tiplerinde görülür. Küçük üreteroselerde cobra-head sign subtil olabilir — ince kesit (≤2 mm) ve multiplanar reformat (MPR) duyarlılığı artırır.
Rapor Cumlesi
BT ürografinin gecikmiş fazında __ tarafta distal üreterde cobra-head sign ile uyumlu kistik genişleme izlenmektedir; üreterosel ile uyumludur.
B-mod US'de mesane trigonumunda veya orifis bölgesinde ince duvarlı, anekoik/hipoekoik kistik yapı olarak izlenir. Üreterosel duvarı ince ekojenik çizgi olarak seçilebilir. Dinamik US'de üreterosel boyutu peristaltik dalgalarla değişebilir — peristaltik dalga sırasında şişer, dalga sonrası küçülür. Üreteral jet fenomeni (renkli Doppler'de üreter orifisinden mesaneye doğru idrar akım jeti) üreterosel içinden görülebilir — bu bulgu üreterosel obstrüksiyonunun derecesini dolaylı olarak gösterir: zayıf/yok jet = belirgin obstrüksiyon. Üreterosel içi taş hiperekojenik odak + akustik gölge olarak izlenir. İpsilateral hidronefröz ve dilate üreter eşlik edebilir.
Rapor Cumlesi
Mesane trigonumunda __ tarafta __ mm boyutunda ince duvarlı kistik yapı izlenmekte olup üreterosel ile uyumludur; üreteral jet fenomeni değerlendirilmiştir.
T2 ağırlıklı MR'da mesane lümeni içinde, orifis bölgesinde hiperintens (sıvı sinyalinde) kistik yapı olarak izlenir. Üreterosel duvarı T2'de ince hipointens çizgi olarak seçilebilir. Dilate distal üreter üreterosel ile devamlılık gösterir — koronal T2 görüntülemede üreter → üreterosel devamlılığı en iyi gösterilir. Çift toplayıcı sistemde (ektopik üreterosel) üst pol böbrek moetyesinin displazi/hidronefrozu ve alt pol moetyesinin normal veya reflüye bağlı dilate olması izlenebilir. Kontrastlı T1'de üreterosel duvarı minimal kontrastlanma gösterir; içerik kontrastlanmaz. MR ürografi (heavily T2-weighted) sekanslarda üreterosel ve üreter morfolojisi non-invaziv olarak değerlendirilir — pediatrik olgularda özellikle faydalıdır.
Rapor Cumlesi
T2 ağırlıklı MR'da mesane orifis bölgesinde ince duvarlı kistik yapı izlenmekte olup dilate distal üreter ile devamlılık göstermektedir; üreterosel ile uyumludur.
Üreterosel içinde hiperdens kalkül izlenir — mesane orifis bölgesinde lokalize ve immobildir (pozisyon değişikliğinde hareket etmez, serbest mesane taşından farklı). Taş üreterosel zarı ile çevrilidir — kontrastlı veya gecikmiş fazda üreterosel duvarının taş çevresindeki radyolüsent halosu ile birlikte 'ring around stone' görünümü oluşturabilir. Taş boyutu birkaç mm'den cm mertebesine kadar değişebilir; büyük taşlar üreterosel orifisini tamamen tıkayarak obstrüktif üropatiye neden olabilir. Kontrastsız BT taş tespitinde en duyarlı modalitedir.
Rapor Cumlesi
Üreterosel içinde __ mm boyutunda, __ HU dansitede kalkül izlenmekte olup orifis obstrüksiyonu açısından değerlendirilmelidir.
Üreterosel ile eşlik eden üst üriner sistem değişiklikleri: (1) İpsilateral hidroüreteronefroz — üreterosel obstrüksiyonuna bağlı üreter ve pelvis dilatasyonu; (2) Çift toplayıcı sistem (ektopik üreterosel) — üst pol moetyesi displazi/hidronefröz, alt pol moetyesi normal veya VUR'a bağlı dilatasyon; (3) Renal parankimal incelme — uzun süreli obstrüksiyona bağlı kortikal atrofi; (4) Kontralateral böbrek kompansatuar hipertrofisi — ipsilateral fonksiyon kaybında. Bu bulgular üreterosel tanısını destekler ve tedavi planlamasını etkiler.
Rapor Cumlesi
Üreterosel ile ilişkili __ tarafta hidroüreteronefroz izlenmektedir; renal parankimal kalınlık değerlendirilmiş olup fonksiyonel değerlendirme önerilir.
DWI'da üreterosel içeriği difüzyon kısıtlaması göstermez — üreterosel içi sıvı serbest su özelliğindedir ve yüksek b-değerinde sinyal kaybeder, ADC haritasında yüksek sinyal (serbest difüzyon) gösterir. Enfekte üreterosel ise intraluminal pürülan materyal nedeniyle difüzyon kısıtlaması gösterebilir — bu bulgu enfeksiyon komplikasyonunu düşündürmelidir. DWI, üreterosel içi solid lezyon (tümör, taş) ve sıvı ayırımında faydalıdır: solid lezyon difüzyon kısıtlaması gösterir, sıvı göstermez. Çift toplayıcı sistemde üst pol displazi değerlendirmesinde DWI renal difüzyon farklılıklarını gösterebilir.
Rapor Cumlesi
DWI'da üreterosel içeriğinde difüzyon kısıtlaması saptanmamıştır; serbest sıvı içerik ile uyumlu olup enfeksiyon komplikasyonu düşündürecek bulgu yoktur.
Kriterler
Normal yerleşimli tek sisteme ait üreterin mesane orifisinde kistik genişleme; yetişkinlerde sık; genellikle küçük (<2 cm); insidental saptanır; trigonumda yerleşim; obstrüksiyon genellikle minimal.
Ayirt Edici Ozellikler
Asemptomatik ise tedavi gerekmez. Taş oluşumu en sık komplikasyondur. İpsilateral hafif hidronefröz eşlik edebilir. Endoskopik insizyon yeterlidir.
Kriterler
Çift toplayıcı sisteme ait üst pol üreterinin anormal orifisinde (mesane boynu, üretra) gelişen kistik genişleme; çocuklarda sık; genellikle büyük; belirgin obstrüksiyon; Weigert-Meyer kuralı (üst pol üreteri alt-medial, alt pol üreteri normal pozisyonda).
Ayirt Edici Ozellikler
Üst pol moetyesi displazi/hidronefröz, alt pol moetyesi VUR riski taşır. Büyük ektopik üreterosel mesane çıkımını tıkayabilir (bilateral obstrüksiyon). Cerrahi tedavi genellikle gerekir (üst pol heminefroüreterektomi veya üreterosel eksizyonu).
Kriterler
Üreterosel mesane boynu veya üretradan dışa prolabe olmuştur; kızlarda daha sık; introitusda/üretral meatusta kistik kitle olarak izlenir; US'de mesane boynu/üretra bölgesinde kistik yapı, prolapsus durumunda ekstra-vesikal uzanım.
Ayirt Edici Ozellikler
Acil ürolojik değerlendirme gerektirir — üriner retansiyon ve enfeksiyon riski yüksek. Introitusda kistik kitle olarak tanınır. Endoskopik insizyon veya cerrahi redüksiyon gerekir.
Ayirt Edici Ozellik
Divertikül mesane duvarından DIŞA uzanır (ekstravesikal); üreterosel mesane lümeni İÇİNDE kistik yapıdır (intravesikal). Divertikül dar boyunla mesane lümenine bağlanır; üreterosel üreter orifisinde yerleşir ve üreter ile devamlılık gösterir.
Ayirt Edici Ozellik
Serbest mesane taşı gravitasyona bağlı hareket eder (rolling stone) ve kistik yapı ile çevrili değildir. Üreterosel içi taş üreterosel zarı ile çevrilidir (radyolüsent halo) ve orifis bölgesinde immobildir.
Ayirt Edici Ozellik
Ürotelyal karsinom solid kontrastlanan kitledir; üreterosel sıvı dolu kistik yapıdır ve cobra-head sign gösterir. Karsinom düzensiz sınırlı ve heterojen; üreterosel düzgün, ince duvarlı ve homojen kistik.
Ayirt Edici Ozellik
Sistit diffüz duvar kalınlaşması ile karakterizedir; üreterosel fokal kistik yapı olarak orifis bölgesinde lokalizedir. Ancak üreterosel enfeksiyon ile komplike olabilir — bu durumda üreterosel duvarı kalınlaşır ve içerik debris gösterebilir.
Aciliyet
routineYonetim
surveillanceBiyopsi
Gerekli DegilTakip
12-monthAsemptomatik küçük ortotopik üreterosel tedavi gerektirmez ve yıllık US ile takip edilir. Semptomatik üreterosel (tekrarlayan İYE, obstrüktif üropati, taş oluşumu) veya ektopik üreterosel endoskopik insizyon (birincil tedavi) veya cerrahi düzeltme gerektirir. Endoskopik insizyon üreterosel duvarını açarak drenajı sağlar — %80-90 başarı oranı ile basit ve minimal invaziv tedavidir. Ektopik üreterosel + çift toplayıcı sistemde tedavi daha karmaşıktır: displastik üst pol moetyesi + fonksiyonsuz → üst pol heminefroüreterektomi; fonksiyonel üst pol → reimplantasyon. Alt pol VUR'u eşlik ediyorsa antireflü cerrahisi de gerekebilir. Üreterosel içi taş tedavisi endoskopik insizyon + litotripsi veya taş çıkarma ile yapılır. Prolabe üreterosel acil müdahale gerektirir — kateterizasyon ile mesane dekompresyonu ve ardından cerrahi düzeltme planlanır. Takip: endoskopik insizyon sonrası 3-6 ayda US ile üst üriner sistem durumu değerlendirilir; cerrahi sonrası uzun süreli takip (yıllık US + VCUG) önerilir.
Üreterosel genellikle çocukluk çağında tanı alır. Ortotopik tip sıklıkla asemptomatik ve insidental olarak saptanır. Ektopik üreterosel duplex böbrekle ilişkili olup üst pol obstrüksiyonu ve vezikoüreteral reflü yapabilir. Tedavi endoskopik insizyon veya cerrahi onarımdır. Komplikasyonlar arasında üriner enfeksiyon, taş oluşumu ve obstrüktif üropati yer alır. Prolabe üreterosel nadir bir acil durumdur.