Sistit, mesane duvarının enflamasyonudur ve en sık bakteriyel enfeksiyona (akut bakteriyel sistit) bağlıdır, ancak viral, fungal, radyasyon, kimyasal (siklofosfamid), interstisyel ve eozinofilik formları da mevcuttur. Akut bakteriyel sistit toplumda en sık kadınlarda görülen üriner sistem enfeksiyonudur (kadınlarda yaşam boyu prevalans %50-60). Görüntülemede diffüz veya fokal mesane duvar kalınlaşması, mukozal kontrastlanma, perivesikal yağ doku bulanıklaşması ve mesane lümeni içinde debris/gaz ile karakterizedir. Amfizematöz sistit, mesane duvarı içinde gaz varlığı ile tanımlanan ciddi bir form olup diyabetik ve immünsüprese hastalarda gaz üreten organizmalar (E. coli, Klebsiella, Clostridium) tarafından oluşturulur — BT'de intramural ve/veya intraluminal gaz patognomoniktir. Hemorajik sistit mesane duvarında yaygın kanama ile karakterizedir ve en sık siklofosfamid, radyoterapi veya viral enfeksiyonlara (BK virüs, adenovirüs) bağlıdır. İnterstisyel sistit (mesane ağrısı sendromu) kronik pelvik ağrı ve sık idrara çıkma ile karakterize, enfeksiyöz olmayan inflamatuar bir durumdur; görüntülemede küçük kapasiteli, kalın duvarlı mesane izlenir. Eozinofilik sistit nadir olup mesane duvarında eozinofilik infiltrasyon ile karakterizedir; görüntülemede fokal veya diffüz duvar kalınlaşması tümörü taklit edebilir.
Yaş Aralığı
15-85
En Sık Yaş
45
Cinsiyet
Kadin baskin
Prevalans
Sık
Akut bakteriyel sistitte patojenler (en sık E. coli %80-90) periüretral kolonizasyondan asandan yolla mesaneye ulaşır → ürotelyal mukozaya adezyonlar (P-fimbriae, tip 1 fimbriae) ile tutunur → inflamatuar kaskad aktive olur → nötrofil ve makrofaj infiltrasyonu → mukozal ödem, vasküler konjesyon ve kapiller permeabilite artışı. Görüntüleme korelasyonu: mukozal ödem ve konjesyon → BT'de diffüz duvar kalınlaşması (normal <3 mm → enflamasyonda 5-15 mm); vasküler permeabilite artışı → kontrastlı BT'de mukozal kontrastlanma (inner layer enhancement); inflamatuar eksüda ve ödem perivesikal yağ dokusuna yayılır → perivesikal yağ bulanıklaşması (fat stranding). Amfizematöz sistitte gaz üreten organizmalar (E. coli, Klebsiella, Clostridium) mesane duvarında glukoz fermentasyonu yoluyla CO2 ve H2 gazı üretir — diyabetik hastalarda yüksek doku glukozu bu süreci hızlandırır. Üretilen gaz mesane duvarı katmanları arasında birikir (intramural gaz) ve/veya mesane lümenine sızar (intraluminal gaz). BT'de gaz negatif HU değerine (-1000 HU) sahiptir ve yumuşak dokuda çok belirgin kontrast yaratır. Hemorajik sistitte sitotoksik ajanlar (siklofosfamid metaboliti akrolein) veya radyasyon üroteli hasarlar → mukozal ülserasyon → subepitelyal vasküler hasar → kanama. US'de intraluminal pıhtılar hipoekoik/mikst ekojeniteli yapılar olarak izlenir ve gravitasyona bağlı yerleşim gösterir. Kronik/interstisyel sistitte uzun süreli inflamasyon → detrusor fibrozisi → mesane kapasitesinde azalma → kalın duvarlı, düşük kapasiteli mesane (BT/MR'da küçük hacimli mesane + diffüz duvar kalınlaşması).
Mesane duvarı içinde gaz dansitesinde (-1000 HU) kabarcıklar veya lineer koleksiyonlar amfizematöz sistit için patognomoniktir. Gaz üreten organizmaların mesane duvarında glukoz fermentasyonuyla ürettiği CO2 ve H2 gazı intramural birikir. Diyabetik ve immünsüprese hastalarda görülür ve acil tedavi gerektirir.
Kontrastlı BT'de mesane duvarında diffüz simetrik kalınlaşma (>5 mm, normalde <3 mm) izlenir. Mukozal tabaka (inner layer) belirgin kontrastlanma gösterir — 'target sign' veya 'halo sign' olarak tanımlanır: kontrastlanan mukoza (hiperattenüe iç halka) + ödemli submukoza (hipoattenüe orta halka) + kas tabakası (izointens dış halka). Kalınlaşma genellikle diffüz ve simetriktir; fokal kalınlaşma maligniteyi düşündürmelidir. Perivesikal yağ doku bulanıklaşması eşlik edebilir. Akut bakteriyel sistitte duvar kalınlaşması homojen, amfizematöz sistitte intramural gaz odakları ile parçalı görünümdedir.
Rapor Cumlesi
Mesane duvarında diffüz simetrik kalınlaşma (__ mm) ve mukozal kontrastlanma (target/halo sign) izlenmektedir; akut sistit ile uyumludur.
Amfizematöz sistitte mesane duvarı içinde gaz dansitesinde (-1000 HU) küçük kabarcıklar veya lineer gaz koleksiyonları izlenir. Gaz mesane duvarının tüm katmanlarını tutabilir ve intraluminal gaz-sıvı seviyesi eşlik edebilir. Gaz dağılımı: (1) intramural — duvar içinde hava kabarcıkları/lineer çizgiler; (2) intraluminal — mesane lümeninde hava-sıvı seviyesi; (3) perivesikal — ileri vakalarda mesane dışına gaz yayılımı (kötü prognoz). BT bu bulguların en hassas modalitesidir — düz grafi ve US gaz tespitinde daha az duyarlıdır. Amfizematöz sistit acil durumu temsil eder ve IV antibiyotik + mesane dekompresyonu gerektirir.
Rapor Cumlesi
Mesane duvarı içinde intramural gaz odakları izlenmekte olup amfizematöz sistit ile uyumludur; klinik aciliyeti nedeniyle IV antibiyotik ve mesane dekompresyonu önerilir.
Kontrastlı BT'de mesane çevresindeki perivesikal yağ dokusunda bulanıklaşma (fat stranding) ve lineer dansite artışları izlenir. Bu bulgu enflamatuar sürecin mesane duvarını aşarak çevre dokulara yayıldığını gösterir. Hafif stranding izole sistitte, belirgin stranding ve sıvı koleksiyonu komplike sistitte (apse, perforasyon) görülür. Perivesikal stranding sistite özgü değildir — mesane tümörü, radyasyon ve cerrahiye bağlı değişiklikler de benzer görünüm oluşturabilir.
Rapor Cumlesi
Perivesikal yağ dokusunda bulanıklaşma (fat stranding) izlenmekte olup enflamatuar sürecin mesane dışına yayıldığını göstermektedir.
B-mod ultrasonografide mesane duvarında diffüz simetrik kalınlaşma izlenir (normal dolu mesanede <3 mm, sistitte >5 mm). Duvar ekojenitesi artmış olabilir veya submukozal ödem nedeniyle hipoekoik iç bant görülebilir (US target sign). İntraluminal düşük seviyeli ekolar (debris) akut bakteriyel sistitte pürülan materyali temsil eder. Hemorajik sistitte intraluminal pıhtılar hipoekoik/heterojen yapılar olarak izlenir. Amfizematöz sistitte duvar içinde parlak ekojen odaklar + 'dirty shadow' gaz varlığını gösterir.
Rapor Cumlesi
Dolu mesanede mesane duvarında diffüz simetrik kalınlaşma (__ mm) ve intraluminal debris izlenmektedir; akut sistit ile uyumludur.
T2 ağırlıklı MR'da enflamasyona bağlı mesane duvarında yüksek sinyal izlenir — submukozal ödem T2'de belirgin hiperintens bant olarak görünür. Duvar kalınlaşması BT'deki gibi diffüz ve simetriktir. T2 hiperintens duvar + T1'de kontrastlanma (gadolinyum sonrası) enflamatuar sürecin aktifliğini gösterir. DWI'da enflamatuar doku hafif difüzyon kısıtlaması gösterebilir. Hemorajik sistitte T1 hiperintens bölgeler (methemoglobin) duvar içinde veya intraluminal pıhtılarda izlenir. MR'ın sistit değerlendirmesindeki ana avantajı yumuşak doku kontrastının üstünlüğüdür — özellikle duvar katmanlarının ayrımı ve kas invazyonu değerlendirmesinde faydalıdır.
Rapor Cumlesi
T2 ağırlıklı sekansta mesane duvarında diffüz yüksek sinyal (submukozal ödem) ve kontrastlı T1'de mukozal kontrastlanma izlenmektedir; aktif enflamatuar süreç (sistit) ile uyumludur.
DWI'da enflamatuar mesane duvarında hafif-orta derecede difüzyon kısıtlaması görülebilir — yüksek b-değerinde duvar boyunca sinyal artışı ve ADC haritasında hafif düşük sinyal. Ancak bu bulgu tümör difüzyon kısıtlamasından güvenilir şekilde ayrılamaz. İntraluminal pürülan koleksiyonlar belirgin difüzyon kısıtlaması gösterir — visköz protein-zengin pürülan sıvıda su moleküllerinin hareketi kısıtlanmıştır. DWI mesane değerlendirmesinde artefaktlara (susceptibility, distorsiyon) dikkat edilmelidir.
Rapor Cumlesi
DWI'da mesane duvarında hafif difüzyon kısıtlaması izlenmektedir; enflamatuar hücre infiltrasyonu ile uyumlu olmakla birlikte malignite ayırımı için klinik korelasyon önerilir.
Kriterler
En sık form (%90+); E. coli dominant (%80-90); kadınlarda çok sık; dizüri, pollaküri, suprapubik ağrı; pozitif idrar kültürü; BT'de diffüz duvar kalınlaşması + mukozal kontrastlanma; genellikle görüntüleme gerektirmez.
Ayirt Edici Ozellikler
Duvar kalınlaşması homojen ve simetriktir, intramural gaz yoktur. Tedaviye yanıt hızlıdır (antibiyotik ile 48-72 saatte semptomlarda düzelme).
Kriterler
Mesane duvarında intramural gaz; diyabetik hastaların %60-70'inde; gaz üreten organizmalar; BT'de intramural ± intraluminal gaz; mortalite %7-14; IV antibiyotik + mesane dekompresyonu zorunlu.
Ayirt Edici Ozellikler
BT'de patognomonik intramural gaz. Perivesikal gaz yayılımı kötü prognozu gösterir. Nekrotizan sistite ilerleme ve mesane perforasyonu riski vardır.
Kriterler
Mesane duvarında yaygın kanama; siklofosfamid, radyoterapi, BK virüs, adenovirüs; makroskopik hematüri; BT'de duvar kalınlaşması + intraluminal hiperdens pıhtı (60-80 HU); MR'da T1 hiperintens bölgeler.
Ayirt Edici Ozellikler
İntraluminal pıhtı kontrastsız BT'de hiperdens (60-80 HU) — taştan ayırım önemlidir (taş >200 HU). Siklofosfamid ilişkili formda MESNA profilaksisi standart tedavidir.
Kriterler
Kronik pelvik ağrı + sık idrara çıkma; enfeksiyöz olmayan; kadınlarda 5-10x daha sık; mesane kapasitesi azalmış (<350 mL); küçük hacimli, kalın duvarlı mesane; sistoskopide Hunner ülserleri veya glomerülasyonlar.
Ayirt Edici Ozellikler
Mesane hacmi küçüktür (kronik fibroza bağlı), perivesikal fat stranding genellikle yoktur. MR'da fibrotik değişiklikler (düşük T2 sinyali) izlenebilir.
Ayirt Edici Ozellik
Ürotelyal karsinom genellikle fokal asimetrik duvar kalınlaşması/kitle olarak izlenir; sistit diffüz simetriktir. Karsinom erken arteriyel kontrastlanma gösterir; sistit mukozal kontrastlanma gösterir. VI-RADS MR'da kas tabakası bozulması karsinomu destekler.
Ayirt Edici Ozellik
Radyasyon sistiti pelvik radyoterapi öyküsü ile ilişkilidir; duvar kalınlaşması radyasyon alanıyla sınırlı olabilir; kronik formda duvar fibrotik ve kalsifiye olabilir.
Ayirt Edici Ozellik
Nörojenik mesane spinal kord hasarı zemininde gelişir; trabekülasyon ve kalın duvar kronik denervasyona bağlıdır, akut enflamatuar bulgular yoktur.
Ayirt Edici Ozellik
Mesane fistülü mesane lümeninde gaz ve duvar kalınlaşması oluşturur — amfizematöz sistiti taklit edebilir. Fistülde gaz kaynağı barsaktan gelir ve fistül traktı BT'de gösterilebilir.
Aciliyet
urgentYonetim
medicalBiyopsi
Gerekli DegilTakip
specialist-referralAkut bakteriyel sistit ampirik antibiyotik tedavisi ile yönetilir; komplike vakalarda idrar kültürü ve duyarlılık testi gereklidir. Amfizematöz sistit acil müdahale gerektirir: geniş spektrumlu IV antibiyotik + mesane dekompresyonu; yanıt vermezse cerrahi debridman — mortalite %7-14. Hemorajik sistitte mesane irrigasyonu, kontrol edilemezse hiperbarik oksijen veya intravesikal instilasyon düşünülür. İnterstisyel sistit multidisipliner yaklaşım gerektirir: davranışsal tedavi, oral amitriptilin/pentosanpolisülfat, intravesikal DMSO instilasyonu, sakral nöromodülasyon. Tekrarlayan sistitte altta yatan risk faktörleri araştırılmalıdır.
Sistit en sık üriner enfeksiyondur. Kadınlarda çok daha sık görülür (kısa üretra). Basit sistit antibiyotik ile tedavi edilir. Amfizematöz sistit acil durumda olup geniş spektrumlu antibiyotik ve bazen cerrahi gerektirir. Komplike veya tekrarlayan sistitlerde altta yatan patoloji (obstrüksiyon, taş, tümör) aranmalıdır. Kronik sistit mesane kapasitesini azaltabilir ve interstisyel sistit kronik pelvik ağrı sendromuna neden olabilir.