Radyasyon sistiti, pelvik radyoterapi (serviks, prostat, rektum, mesane kanseri tedavisi) sonrası gelişen mesane mukozasının radyasyona bağlı inflamasyonudur. Akut form (tedavi sırasında veya hemen sonra, geri dönüşümlü) ve kronik form (aylar-yıllar sonra, progresif ve irreversibl) olarak ikiye ayrılır. Pelvik radyoterapi alan hastaların %5-15'inde klinik olarak anlamlı radyasyon sistiti gelişir. Kronik form obliteratif endarterit (küçük damar hasarı) ve submukozal fibrozisin sonucudur — bu, mukozal iskemi, telenjiektazi, ülserasyon, hemoraji ve mesane kapasitesi azalmasına yol açar. Görüntülemede diffüz duvar kalınlaşması, mukozal irregülarite, duvar kalsifikasyonu ve mesane kapasitesi azalması izlenir. Hematüri en sık semptom olup tedavisi hiperbarik oksijen, intravesikal tedaviler ve ciddi olgularda sistektomidir.
Yaş Aralığı
40-85
En Sık Yaş
65
Cinsiyet
Esit
Prevalans
Nadir Değil
Radyasyon sistiti iki fazda gelişir. Akut faz (0-6 ay): iyonize radyasyon DNA'ya doğrudan hasar verir ve hızla bölünen ürotelyal hücrelerde apoptozu tetikler. Mukozal deskuamasyon, ödem ve akut inflamasyon oluşur. Bu değişiklikler genellikle geri dönüşümlüdür. Kronik faz (6 ay-20+ yıl): obliteratif endarterit (küçük arterlerin intima hiperplazisi ve lümen daralması) submukozal iskemiye yol açar. İskemik mukoza telenjiektaziler (dilate, frajil damarlar) geliştirir ve spontan kanama (hematüri) riski artar. Submukozal fibrozis mesane duvarını rijid ve uyumsuz yapar — mesane kapasitesi azalır ve pollakiüri/urgency gelişir. İleri olgularda mukozal ülserasyon, nekroz ve fistül oluşabilir. Görüntülemede kronik faz BT'de duvar kalınlaşması (fibrozis), duvar kalsifikasyonu (distrofik — iskemik dokunun kalsifiye olması), küçük kapasiteli rijid mesane olarak görülür. MR T2'de fibrotik duvar düşük sinyal, ödem alanları yüksek sinyal gösterir. Duvar kalsifikasyonu enfeksiyöz sistitten ayrımda önemli bir ipucudur. Radyasyon alanı ile sınırlı dağılım (ör: posterior duvar vurgusu — serviks RT sonrası) tanıyı destekler.
Mesane duvarında radyasyon alanına sınırlı kalsifikasyon — kronik radyasyon sistiti için yüksek düzeyde düşündürücü. Serviks RT sonrası posterior duvar, prostat RT sonrası mesane tabanı vurgusu gösteren kalsifikasyon dağılımı radyasyon portu ile uyum gösterir. Bu bulgu enfeksiyöz (diffüz), şistosomiyaz (tramline) ve tümöral (fokal) kalsifikasyondan dağılım paterni ile ayrılır.
Portal venöz fazda diffüz mesane duvar kalınlaşması, duvar kalsifikasyonu ve azalmış mesane kapasitesi. Duvar kalınlaşması homojen veya heterojen (fibrozis + ödem karışımı). Kalsifikasyon genellikle ince, lineer veya noktasal paternde. Mesane kapasitesi belirgin azalmış (<100 mL). Perivesikal yağ stranding kronik olgularda minimal.
Rapor Cumlesi
Mesane duvarında diffüz kalınlaşma (___ mm), duvar kalsifikasyonu ve azalmış mesane kapasitesi izlenmekte olup kronik radyasyon sistiti ile uyumludur; pelvik radyoterapi öyküsü korelasyonu önerilir.
T2W MR'da mesane duvarında fibrotik alanlar düşük sinyal, ödem alanları yüksek sinyal gösterir. Kronik fazda fibrozis baskın — diffüz düşük T2 sinyal. Aktif inflamasyon dönemlerinde ödem alanları yüksek sinyal. Duvar kalsifikasyonu T2'de sinyal boşluğu. Küçük kapasiteli mesane ve kalınlaşmış duvar.
Rapor Cumlesi
T2W MR'da mesane duvarında fibröz düşük sinyal alanları ve fokal ödem yüksek sinyal alanları izlenmekte olup kronik radyasyon sistiti ile uyumludur.
DWI'da fokal kitle tipi difüzyon kısıtlaması saptanmaz. Diffüz hafif sinyal artışı olabilir (ödem T2 shine-through). Bu bulgu radyasyon alanında gelişen sekonder tümörü (radyasyona bağlı ürotelyal karsinom) ekarte etmede kritiktir — fokal DWI kısıtlaması varsa biyopsi zorunludur.
Rapor Cumlesi
DWI'da mesane duvarında fokal kitle tipi difüzyon kısıtlaması saptanmamış olup radyasyon alanında sekonder neoplazi lehine bulgu izlenmemektedir.
Kontrastsız BT'de mesane duvarında ince lineer veya noktasal kalsifikasyon. Kalsifikasyon genellikle radyasyon alanına sınırlı dağılım gösterir. Enfeksiyöz sistitten farklı olarak intraluminal gaz yoktur. Şistosomiyaz ilişkili kalsifikasyondan ayrımda klinik öykü (pelvik RT vs endemik bölge) belirleyicidir.
Rapor Cumlesi
Kontrastsız BT'de mesane ___ duvarında ince lineer kalsifikasyon izlenmekte olup radyasyon alanı ile uyumlu dağılım göstermektedir.
US'de mesane duvarında diffüz kalınlaşma ve azalmış mesane kapasitesi. Duvar ekojenitesi artmış olabilir (fibrozis). Kalsifikasyon alanları ekojen odaklar + gölgelenme olarak görülür. Post-void rezidüel idrar hacmi artmış olabilir (mesane uyumsuzluğu). US sistoskopi öncesi ilk değerlendirme için uygundur.
Rapor Cumlesi
US'de mesane duvarında diffüz kalınlaşma ve azalmış kapasiteye ek olarak duvar ekojenitesinde artış izlenmekte olup kronik radyasyon değişiklikleri düşünülmektedir.
Kontrastlı MR'da mesane mukozasında artmış kontrastlanma (aktif inflamasyon/telenjiektazi). Kronik fibrotik alanlarda kontrastlanma azalmış (avasküler skar dokusu). İleri olgularda mesane-vajinal veya mesane-rektal fistül kontrastlı sekanslar ve T2'de gösterilebilir. Fistül traktı tümör rekürrensi ve radyasyon nekrozu ayrımında değerlendirilmelidir.
Rapor Cumlesi
Kontrastlı MR'da mesane mukozasında heterojen kontrastlanma (fokal artmış — telenjiektazi, fokal azalmış — fibrozis) izlenmekte olup kronik radyasyon sistiti ile uyumludur; fistül ___ (saptanmamıştır/saptanmıştır).
Kriterler
Radyoterapi sırasında veya hemen sonra (0-6 ay) gelişen form. Mukozal ödem ve akut inflamasyon baskın.
Ayirt Edici Ozellikler
Genellikle geri dönüşümlü. BT/MR'da diffüz duvar kalınlaşması ve ödem, kalsifikasyon yok. Semptomlar RT sonrası 4-6 hafta içinde düzelir. Antiinflamatuar ve hidratasyon tedavisi.
Kriterler
RT sonrası 6 ay-20+ yıl sonra gelişen progresif, irreversibl form. Obliteratif endarterit ve fibrozis baskın.
Ayirt Edici Ozellikler
Duvar fibrozisi + kalsifikasyon + azalmış kapasite + telenjiektazi → hematüri. İrreversible. Hiperbarik oksijen, intravesikal tedavi, ciddi olgularda sistektomi.
Kriterler
Kronik formun ciddi varyantı — belirgin ve tedaviye dirençli hematüri ile karakterize. Telenjiektazik damarlardan masif kanama.
Ayirt Edici Ozellikler
Mesane lümeninde kan pıhtısı (BT: hiperdans, MR: T1 yüksek), akut kanama dönemlerinde mesane tamponadı riski. Tedavi: sistoskopik koagülasyon, hiperbarik oksijen (40-60 seans), intravesikal formalin veya alum, dirençli olgularda embolizasyon veya sistektomi.
Ayirt Edici Ozellik
Enfeksiyöz sistit duvar kalsifikasyonu göstermez (amfizematöz sistit hariç — o durumda gaz var). Perivesikal stranding daha belirgindir. Radyasyon öyküsü yoktur. Antibiyoterapi ile düzelir.
Ayirt Edici Ozellik
Ürotelyal karsinom fokal kitle + fokal DWI kısıtlaması gösterir. Radyasyon sistiti diffüz değişiklikler + fokal kitle yok. Ancak radyasyon alanında sekonder karsinom gelişebilir — fokal DWI kısıtlaması varsa biyopsi zorunludur.
Ayirt Edici Ozellik
SCC fokal kitle + heterojen kontrastlanma + kalsifikasyon gösterir. Radyasyon sistiti diffüz değişiklikler. SCC'deki kalsifikasyon tümör içindedir, radyasyon sistitinde duvar kalsifikasyonu diffüzdür.
Ayirt Edici Ozellik
Nörojenik mesane trabekülasyon ve duvar kalınlaşması gösterir ancak kalsifikasyon nadir ve radyasyon öyküsü yoktur. Altta yatan nörolojik patoloji (spinal kord) mevcuttur.
Aciliyet
routineYonetim
medicalBiyopsi
Gerekli DegilTakip
6-monthRadyasyon sistiti tedavisi evreye göre belirlenir. Hafif semptomlar: antiinflamatuar, hidratasyon, antikolinerjik. Hemorajik sistit: sistoskopik koagülasyon (lazer/elektrokoter), hiperbarik oksijen tedavisi (40-60 seans, %60-80 yanıt oranı), intravesikal alum veya formalin instilasyonu. Dirençli hematüri: selektif arteriyel embolizasyon, üriner diversiyon veya sistektomi. Radyasyon alanında sekonder tümör gelişimi (%1-3 risk) takipte sistoskopi + biyopsi ile taranmalıdır — DWI'da fokal kısıtlama varsa biyopsi zorunludur. Mesane kapasitesi <150 mL ise augmentasyon sistoplasti veya diversiyon değerlendirilir.
Radyasyon sistiti pelvik radyoterapi alan hastaların %5-10'unda görülür. Hemorajik form en ciddi komplikasyondur ve masif kanama ile yaşamı tehdit edebilir. Tedavi konservatif (hiperbarik oksijen, intravesikal instilasyon), endoskopik (koagülasyon) veya cerrahi (sistektomi) olabilir. Kronik radyasyon sistitinde mesane karsinomu gelişme riski artmıştır (%2-5). Tümör nüksünden ayrım önemlidir — fokal kitle veya belirgin difüzyon kısıtlaması varsa biyopsi gerekir.