Kolorektal karsinoid tümör (nöroendokrin tümör, NET), kolon ve rektum mukozasının enterokromaffin hücrelerinden köken alan nöroendokrin neoplazmdir. Rektum en sık tutulan bölgedir (%50-60), ardından çekum ve appendiks gelir. Rektal karsinoidler genellikle küçük (<10 mm), asemptomatik ve insidental saptanır. Kolorektal NET'ler GI nöroendokrin tümörlerin %20'sini oluşturur. Boyut metastatik potansiyelin en güçlü belirleyicisidir: <10 mm %2-3 metastaz, 10-20 mm %10-15, >20 mm %60-80 metastaz riski taşır.
Yaş Aralığı
35-70
En Sık Yaş
55
Cinsiyet
Esit
Prevalans
Nadir Değil
Karsinoid tümörler enterokromaffin (Kulchitsky) hücrelerinden köken alır — bu hücreler diffüz nöroendokrin sistemin parçasıdır ve serotonin, kromogranin A, sinaptofizin gibi nöroendokrin belirteçler üretir. Rektal karsinoidlerde serotonin üretimi genellikle düşüktür (karsinoid sendrom nadir). Tümör submukozada iyi sınırlı nodül olarak başlar ve yavaş büyür. Küçük tümörler (<10 mm) muskularis mukozayı aşmaz, orta boy (10-20 mm) muskularis propriaya invaze olabilir, büyük tümörler (>20 mm) transmural invazyon ve metastaz gösterir. BT'de submukozal lokalizasyon nedeniyle mukoza genellikle intakttır — bu önemli bir ayırt edici özelliktir. Rektal karsinoidler endoskopide sarı-renkli submukozal nodül olarak görülür. Kolorektal NET'ler iyi diferansiye (G1-G2, Ki-67 <%20) ve kötü diferansiye (G3, Ki-67 >%20) olarak sınıflanır — prognoz ve tedavi yaklaşımı farklıdır.
Arteriyel fazda yoğun homojen kontrastlanan iyi sınırlı submukozal nodül, intakt mukozal yüzey ile birlikte — kolorektal karsinoidin imza bulgusudur. Hipervaskülarite nöroendokrin kökenin, submukozal lokalizasyon enterokromaffin hücrelerinin doğal yerleşiminin yansımasıdır.
Arteriyel fazda yoğun homojen kontrastlanma gösteren iyi sınırlı submukozal kitle. Hipervaskülarite nöroendokrin tümörlerin karakteristik özelliğidir.
Rapor Cumlesi
Rektumda yaklaşık ___ mm boyutunda arteriyel fazda yoğun kontrastlanma gösteren submukozal kitle izlenmekte olup nöroendokrin tümör (karsinoid) öncelikle düşünülmelidir.
Portal venöz fazda iyi sınırlı intramural/submukozal nodül. Kontrastlanma devam eder ancak arteriyel fazdan az olabilir. Mukozal yüzey düzgün ve intakttır.
Rapor Cumlesi
Lezyon portal venöz fazda kontrastlanmasını sürdürmekte olup iyi sınırlı intramural morfolojisi submukozal kökenli neoplazm ile uyumludur.
T2A'da orta sinyalli iyi sınırlı submukozal nodül. Rektumda T2A muskularis propria invazyonunu değerlendirmede BT'den üstündür.
Rapor Cumlesi
Rektal submukozal nodül T2A'da orta sinyal göstermekte olup muskularis propria ile ilişkisi değerlendirilmelidir.
Ga-68 DOTATATE PET-BT'de belirgin tutulum — somatostatin reseptörü (SSTR2) pozitif. İyi diferansiye NET'lerde (G1-G2) sensitivite %90-95. FDG-PET'ten üstün (düşük metabolik aktivite nedeniyle FDG yanlış negatif olabilir).
Rapor Cumlesi
Ga-68 DOTATATE PET-BT'de rektal lezyonda belirgin somatostatin reseptörü tutulumu izlenmekte olup iyi diferansiye nöroendokrin tümör ile uyumludur.
Endorektal US'de hipoekoik, homojen, iyi sınırlı submukozal nodül. Muskularis propria tabakasıyla ilişki (invazyon var/yok) net değerlendirilir. Rektal karsinoidlerin lokal evrelemesinde altın standarttır.
Rapor Cumlesi
Endorektal US'de submukozada yaklaşık ___ mm boyutunda hipoekoik, iyi sınırlı nodül izlenmekte olup muskularis propria intakt görünmektedir.
DWI'da hafif-orta difüzyon kısıtlaması. ADC değeri adenokarsinomdan genellikle daha yüksek (daha az agresif hücre dansitesi). Rektal MR'da lokal evreleme için tamamlayıcı bilgi sağlar.
Rapor Cumlesi
Lezyonda DWI'da hafif-orta difüzyon kısıtlaması izlenmekte olup ADC değeri adenokarsinomdan yüksek düzeydedir.
Kriterler
Ki-67 <%3, mitoz <2/10 HPF. En sık tip. Yavaş büyüme, düşük metastaz riski.
Ayirt Edici Ozellikler
BT'de küçük, homojen, yoğun kontrastlanan nodül. DOTATATE PET'te yüksek tutulum. <10 mm ve muskularis mukoza sınırlı ise endoskopik rezeksiyon yeterli.
Kriterler
Ki-67 %3-20, mitoz 2-20/10 HPF. Orta derece agresivite. Metastaz riski boyut ve invazyon derinliğine bağlı.
Ayirt Edici Ozellikler
BT'de daha büyük olabilir, hafif heterojenite gösterebilir. Cerrahi rezeksiyon genellikle gerekir. Somatostatin analoğu tedavisi (oktreotid LAR) metastatik hastalıkta uygulanır.
Kriterler
Ki-67 >%20, mitoz >20/10 HPF. Nöroendokrin karsinom (NEC). Agresif seyir, erken metastaz.
Ayirt Edici Ozellikler
BT'de heterojen, nekrotik kitle — adenokarsinomdan ayırt edilmesi zor olabilir. FDG-PET pozitif, DOTATATE PET negatif olabilir. Küçük hücreli karsinom benzeri tedavi (sisplatin + etoposid).
Ayirt Edici Ozellik
Adenokarsinom mukozal kökenli, lümen daraltan, heterojen kontrastlanan kitle olarak görülür. Karsinoid submukozal kökenli, iyi sınırlı, homojen hipervasküler nodül olup mukoza genellikle intakttır.
Ayirt Edici Ozellik
GIST genellikle daha büyük, ekzofitik ve düzensiz kontrastlanma gösterir. Kolorektumda nadirdir. Karsinoid daha küçük, intramural/submukozal ve homojen hipervaskülerdir.
Ayirt Edici Ozellik
Leiomyom muskularis propriadan köken alır, düşük-orta kontrastlanma gösterir. Karsinoid submukozadan köken alır ve arteriyel fazda yoğun kontrastlanır (hipervasküler).
Ayirt Edici Ozellik
Lenfoma daha uzun segment tutulumu, homojen düşük-orta kontrastlanma ve anörizmal dilatasyon gösterir. Karsinoid fokal, iyi sınırlı submukozal nodül olup hipervaskülerdir.
Aciliyet
routineYonetim
surgicalBiyopsi
GerekliTakip
6-monthRektal karsinoidlerin tedavisi boyut ve invazyon derinliğine göre belirlenir: <10 mm ve muskularis mukoza sınırlı → endoskopik mukozal rezeksiyon (EMR) veya endoskopik submukozal diseksiyon (ESD); 10-20 mm → MR/EUS ile muskularis propria invazyonu değerlendirildikten sonra karar (invazyon yoksa ESD, varsa cerrahi); >20 mm veya muskularis propria invaze → cerrahi rezeksiyon + lenf nodu diseksiyonu. Metastatik hastalıkta Ga-68 DOTATATE PET-BT evreleme ve tedavi planlaması için zorunludur. Somatostatin reseptörü pozitif ise oktreotid LAR ve/veya PRRT (Lu-177 DOTATATE) tedavi seçenekleridir. Takip: kromogranin A + BT/MR 6 aylık aralıklarla (ilk 3 yıl), ardından yıllık.
Rektal NET'lerin çoğu <1 cm ve iyi prognozludur. >2 cm olanlarda metastaz riski artar. Endoskopik rezeksiyon küçük tümörlerde küratiftir. Karsinoid sendrom kolorektal NET'lerde nadirdir.