Kolorektal endometriozis, fonksiyonel endometriyal dokunun kolon veya rektum duvarinda ektopik yerlesimi olup derin infiltran endometriozis (DIE) olgularinin %5-12'sinde gorulur. En sik rektosigmoid bileskede tutulum vardir (%70-90). Hastalarda menstruel donguyle iliskili pelvik agri, diskezia (agriili defekasyon), rektal kanama ve diare gorulur. Goruntuleme olarak MR pelvis tani ve cerrahi planlamada altin standarttir. Lezyonlar T2 agirlikli goruntulerde hipointens solid nodüler veya plak seklinde kalinlasma olarak gorulur — bu ozellik fibrotik stromal reaksiyon ve hemosiderin birikimini yansitir. Transmural invazyon derinligi tedavi kararini belirler; cerrahi rezeksiyon derin tutulumda (muskularis propria ve otesi) gerekebilir.
Yaş Aralığı
20-50
En Sık Yaş
35
Cinsiyet
Kadin baskin
Prevalans
Nadir Değil
Kolorektal endometriozis, retrograd menstruasyon ile peritoneal kaviteye ulasan endometriyal hucrelerin barsak serozasina implante olmasiyla baslar. Implante endometriyal hucreler estrojen bagimlisi olup menstruel siklus boyunca proliferasyon ve kanama gosterir — her siklusta tekrarlayan mikrohemoraji ve inflamasyon kronik fibrotik reaksiyonu tetikler. Bu fibrotik stroma endometriyal glandlari cevreleyen yogun desmoplaztik reaksiyon olusturur ve T2 agirlikli MR goruntulerde hipointens gorunume neden olur — kisa T2 suresi, yogun kollajen fibrillerinin ve hemosiderin birikiminin su molekullerinin hareketini kisitlamasindan kaynaklanir. Lezyon serozadan mukozaya dogru ilerler: seroza → muskularis propria → submukoza → mukoza. Muskularis propria'nin tutulumu duvarin kalinlasmasina ve luemenin daraltmasina yol acar — BT ve MR'da konsantrik veya eksantrik duvar kalinlasmasi olarak gorulur. Tekrarlayan kanama hemosiderin (demir depolanmasi) birikimine neden olur ve T1 hiperintensite (methemoglobin/hemosiderin) ile T2 hipointensite (hemosiderin'in T2 kisaltici etkisi) yaratir. Siklik kanamalar nedeniyle kucuk endometriotik kistler (chocolate spots) barsak duvari icinde olusabilir.
Rektosigmoid duvarinda mantar basi seklinde T2 hipointens nodüler kalinlasma — endometriotik implantasyon serozadan muskularis propria'ya dogru ilerlemis ve karakteristik mantar basi konfigurasyonu almistir. Bu morfoloji derin infiltran endometriozis icin karakteristiktir.
T2 agirlikli goruntulerde rektosigmoid bolgesinde hipointens nodüler veya plak seklinde duvar kalinlasmasi. Lezyon genellikle seroza ve muskularis propria tabakalarini tutar. Hipointens sinyal fibrotik stroma ve hemosiderin birikimini yansitir. Kalinlasma eksantrik (anterior duvar hakimiyetli) veya konsantrik olabilir. Mukozal tabaka genellikle intakttir. Lezyon civarinda kucuk T2 hiperintens odaklar — dilate endometriyal glandlari temsil eder.
Rapor Cumlesi
Rektosigmoid bolgesinde T2 hipointens nodüler duvar kalinlasmasi izlenmekte olup derin infiltran endometriozis ile uyumludur; lezyon seroza ve muskularis propria tabakalarini tutmaktadir.
T1 agirlikli goruntulerde duvar kalinlasmasi icinde kucuk hiperintens odaklar — endometriotik kistler icindeki kan urunleri (methemoglobin). Yag baskilama sekanslarinda bu hiperintensite devam eder (yagdan ayirici). T1 hiperintens odaklar endometriozis icin oldukca karakteristiktir. Buyuk lezyonlarda multipl hiperintens odaklar gorulbilir.
Rapor Cumlesi
Duvar kalinlasmasi icinde T1 hiperintens odaklar izlenmekte olup yag baskilama sonrasi hiperintensitenin devam etmesi endometriotik kistler icindeki kan urunleri ile uyumludur.
Difuzyon agirlikli goruntulerde solid endometriotik nodulde hafif-orta difuzyon kisitlanmasi. ADC degerleri normal barsak duvarindan dusuktur ancak malign tumrlere gore daha yuksektir. Fibrotik komponentin yogun hucresel yapisi difuzyon kisitlanmasina katkida bulunur.
Rapor Cumlesi
Difuzyon agirlikli goruntulerde endometriotik nodulde hafif difuzyon kisitlanmasi izlenmekte olup ADC degerleri orta duzeydedir.
Portal venoz faz BT'de rektosigmoid bolgesinde eksantrik veya konsantrik duvar kalinlasmasi. Kalinlasma yumusak doku dansitesindedir ve orta derecede kontrastlanma gosterir. Lumen daralmis olabilir. Perirektal yag planlarinda hazilanma veya ince linear band seklinde fibrotik kalintillar gorulbilir. Assosiiye over endometriomasi veya uterosakral ligaman kalinlasmasi eslik edebilir.
Rapor Cumlesi
BT'de rektosigmoid bolgesinde eksantrik duvar kalinlasmasi ve perirektal yagli planlarda hafif hazilanma izlenmekte olup kolorektal endometriozis ayirici tanida dusunulmelidir.
Transvajinal ultrasonografide rektosigmoid bolgesinde hipoekoik nodüler kalinlasma. Lezyon muskularis propria'dan koken alir ve eko-free veya hipoekoik kucuk kistik alanlar icerebilir. Sliding sign negatif ise (rektum uterus posterior duvarindan kaydirildiginda hareket etmiyorsa) adhezyon ve derin infiltrasyon dusunulur. TVUS deneyimli ellerde tani icin yuksek duyarlilliga sahiptir.
Rapor Cumlesi
Transvajinal ultrasonografide rektosigmoid bolgesinde hipoekoik nodüler duvar kalinlasmasi ve negatif sliding sign izlenmekte olup derin infiltran endometriozis ile uyumludur.
T1 agirlikli yag baskilamali sekansda lezyondaki hiperintens odaklarin devam etmesi — kan urunlerini dogrular ve yag icerikten ayirir. Bu sekans endometriotik kistler icindeki hemoglobin degredasyonunu (methemoglobin) spesifik olarak gosterir. Yag baskilama sonrasi devam eden T1 hiperintensite endometriozis icin pathognomoniktir.
Rapor Cumlesi
T1 yag baskilamali sekansta lezyondaki hiperintens odaklarin devam etmesi endometriotik kistler icindeki kan urunleri ile uyumlu olup endometriozis tanisini desteklemektedir.
Kriterler
En sik form (%70-90). Rektosigmoid bileskede veya rektum ust kisminda yer alir. Douglas cul-de-sac obliterasyonu ile sik birliktelik.
Ayirt Edici Ozellikler
Anterior duvar hakimiyeti, eksantrik kalinlasma, diskezia ve siklik rektal kanama. Cerrahi planlamada lezyon-anal verge mesafesi kritiktir (>8 cm anterior rezeksiyon, <8 cm dusuk anterior rezeksiyon gerektirir).
Kriterler
Cekum veya terminal ileum tutulumu. Tum kolorektal endometriozis olgularinin %5-10'u. Appendisit veya Crohn ile karisabilir.
Ayirt Edici Ozellikler
Sag alt kadran agrisi, siklik semptomlar. BT'de cekum/terminal ileum duvar kalinlasmasi. MR'da T2 hipointens kalinlasma ile T1 hiperintens odaklar. Menstruel anamnez ayirici tanida kritiktir.
Kriterler
Birden fazla barsak segmentinde tutulum. Siddetli endometriozis olgularinda gorulur. Genellikle rektosigmoid + ileocekal veya rektosigmoid + sigmoid kolon.
Ayirt Edici Ozellikler
Multipl barsak segmentinde T2 hipointens kalinlasma. Pelvik MR'da Douglas obliterasyonu, over endometriomasi ve uterosakral ligaman tutulumu ile birlikte. Multidisipliner cerrahi planlama gerektirir.
Ayirt Edici Ozellik
Adenokarsinom T2'de heterojen orta sinyal gosterirken endometriozis belirgin T2 hipointenstir. Adenokarsinomda mukozal yuzey genellikle bozulmus/ulseredir; endometrioziste mukoza tipik olarak intakttir. Adenokarsinomda lenfadenopati ve uzak metastaz eslik edebilir.
Ayirt Edici Ozellik
Crohn hastaligi T2'de hiperintens aktif inflamasyon veya T2 hipointens fibrotik stenoz gosterir; endometriozis homojen T2 hipointenstir. Crohn'da skip lezyonlar, fistul, ve mezenterik yagli proliferasyon (creeping fat) karakteristiktir; endometrioziste bu bulgular yoktur. Menstruel siklus iliskisi endometriozisi dusundurur.
Ayirt Edici Ozellik
GIST T2'de heterojen hiperintens sinyal gosterirken endometriozis T2 hipointenstir. GIST ekzofitik buyume paterni gosterir; endometriozis serozadan mukozaya dogru infiltre eder. GIST'de T1 hiperintens odaklar gorulmez (hemorajik GIST haric).
Ayirt Edici Ozellik
Lenfoma T2'de orta sinyal gosterir ve homojen kontrastlanir; endometriozis T2 hipointenstir. Lenfomada aneurizmal dilatasyon (luumen genislemesi) gorulebilir; endometrioziste lumen daralmasi tipiktir. Lenfomada sistemik B semptomlari ve yaygin lenfadenopati eslik edebilir.
Aciliyet
routineYonetim
surgicalBiyopsi
Gerekli DegilTakip
6-monthKolorektal endometriozis tedavisi semptom siddetine ve invazyon derinligine baglidir. Hafif vakalarda hormonal tedavi (OKS, progestinler, GnRH analoglar) semptom kontrolu saglar. Derin infiltrasyonda (muskularis propria ve otesi) cerrahi rezeksiyon onerilir — shaving, disk eksizyon veya segmenter rezeksiyon. MR pelvis cerrahi planlamada transmural invazyon derinligini ve lezyonlarin sayisini/lokasyonunu belirlemede esastir. Multidisipliner ekip (jinekolog, kolorektal cerrah, radyolog) yaklasimi onemlidir. Malign transformasyon son derece nadirdir ancak bildirilmistir.
Medikal tedavi (hormonal) veya cerrahi rezeksiyon uygulanır. Derin infiltratif endometriozis (DIE) cerrahi planlama için MR ile değerlendirilir. Malign transformasyon çok nadirdir.