Kolorektal intususepsiyon, barsağın bir segmentinin kendisinden sonraki (distal) lümene teleskopik olarak invajine olması durumudur. Erişkinlerde intususepsiyonların büyük çoğunluğunda (%65-90) altta yatan organik bir neden (lead point) bulunur ve en sık neoplastik lezyonlar (benign polip, lipom, adenokarsinom, metastaz) bu tetikleyiciyi oluşturur. Kolokolik intususepsiyon (kolon-kolon) ve koloanal/rektal intususepsiyon (rektum prolapsusu ile ilişkili) olmak üzere iki temel patern tanımlanır. BT, tanıda en yüksek duyarlılığa sahip modalitedir ve karakteristik 'target sign' (hedef işareti) veya 'sausage-shaped mass' (sosis şekilli kitle) görünümü ile tanı konulur. Erişkinlerde cerrahi eksplorasyon genellikle gereklidir çünkü malignite oranı yüksektir; çocuklarda ise idiyopatik ileokolik tip daha sık olup pnömatik veya hidrostatik redüksiyon ilk tedavi seçeneğidir.
Yaş Aralığı
0-75
En Sık Yaş
30
Cinsiyet
Esit
Prevalans
Nadir Değil
Intususepsiyon, barsak duvarındaki bir lezyon (lead point) veya anormal peristaltik aktivitenin bir barsak segmentini (intussusceptum) distal segmentin (intussuscipiens) lümenine itmesiyle oluşur. Erişkinlerde lead point genellikle polip, lipom, adenokarsinom veya metastatik tümördür; bu lezyonlar peristaltik dalgalar tarafından yakalanarak distal yönde sürüklenir. İnvajine olan segment beraberinde mezenterini de taşır, bu da mezenterik damarların kompresyonuna yol açar. Venöz dönüş önce bozulur (venöz konjesyon, duvar ödemi, mukozal kanama), arteriyel besleme devam ettiği sürece iskemi gelişmez ancak ileri vakalarda arteriyel kompresyon transmural iskemi, nekroz ve perforasyona yol açabilir. BT'de karakteristik 'target sign' görünümü, iç içe geçmiş barsak duvarları, mezenterik yağ ve damarların oluşturduğu konsantrik katmanlanmadan kaynaklanır. İnvajine mezenterik yağ BT'de hipodens merkezi alana, barsak duvarları ise kontrastlanan konsantrik halkalara karşılık gelir. Mezenterik damarların invajine bölgede sürüklenmesi ('mesenteric vessel dragging sign') tanıya ek katkı sağlar.
BT aksiyel kesitlerde iç içe geçmiş barsak duvarları arasında hipodens mezenterik yağın oluşturduğu konsantrik halka yapısı — intususepsiyonun patognomonik bulgusudur.
Aksiyel kesitlerde konsantrik halka görünümü: en dışta intussuscipiens duvarı (kontrastlanan), ortada hipodens invajine mezenterik yağ, en içte intussusceptum duvarı (kontrastlanan). Bu katmanlanma 'target sign' veya 'bull's eye sign' olarak adlandırılır. Lezyonun uzun aksına dik kesitlerde en belirgindir. İnvajine barsak duvarları arasındaki mezenterik yağ dokusu hipodens merkezi alanı oluşturur (tipik olarak -20 ile -80 HU).
Rapor Cumlesi
Kolonda aksiyel kesitlerde konsantrik halka paterninde 'target sign' görünümü izlenmekte olup, iç içe geçmiş barsak duvarları arasında hipodens mezenterik yağ dokusu mevcuttur; bulgular kolokolik intususepsiyon ile uyumludur.
Koronal ve sagittal reformatlarda kolonda sosis şekilli, uzun aksda uzanan yumuşak doku kitlesi görülür. Bu görünüm, invajine barsak segmentinin uzunlamasına kesitinde barsak-içinde-barsak yapısının tübüler konfigürasyonunu yansıtır. Kitlenin uzunluğu genellikle 5-15 cm arasındadır. Kitlenin her iki ucunda barsak lümeni birden daralır ('meniscus sign' veya 'claw sign').
Rapor Cumlesi
Koronal reformatlarda kolonda yaklaşık ... cm uzunluğunda sosis şekilli yumuşak doku kitlesi izlenmekte olup, barsak-içinde-barsak konfigürasyonu intususepsiyon ile uyumludur.
İntususeptumun distal ucunda (invajinasyonun başlangıç noktası) kontrastlanan kitle lezyonu saptanabilir. Lead point genellikle polip, lipom, adenokarsinom veya metastatik tümör olabilir. Lipom lead point'ler yağ dansitesinde (-40 ile -120 HU) olup kolayca tanınır. Adenokarsinom ise heterojen kontrastlanan, düzensiz sınırlı yumuşak doku kitlesi olarak görülür. Lead point tespiti cerrahi planlama ve malignite riski değerlendirmesi açısından kritiktir.
Rapor Cumlesi
İntususeptumun distal ucunda yaklaşık ... mm boyutunda kontrastlanan kitle lezyonu (lead point) izlenmektedir; malignite açısından histopatolojik değerlendirme önerilmektedir.
İnvajine barsak segmenti beraberinde mezenterik damarları ve yağ dokusunu da sürükler. BT'de mezenterik damarların intususepsiyon kitlesi içine doğru çekildiği görülür ('mesenteric vessel dragging sign'). Bu damarlar kontrastlı fazlarda parlak lineer yapılar olarak izlenir ve invajinasyonun yönünü gösterir. Damar sürüklenmesinin derecesi iskemi riskini dolaylı olarak yansıtır.
Rapor Cumlesi
İntususepsiyon kitlesi içinde mezenterik damarların sürüklendiği izlenmekte olup ('mesenteric vessel dragging sign'), damar konjesyonu açısından dikkatli değerlendirme önerilmektedir.
Ultrasonografide transvers kesitlerde 'doughnut sign' (halka işareti): hipoekoik dış halka (ödemli barsak duvarı) ve hiperekoik merkez (invajine mezenter ve mukoza). Longitudinal kesitlerde 'pseudokidney sign' — invajine segmentin böbrek benzeri oval görünümü. Doppler ile invajine mezenterdeki kan akımı değerlendirilebilir; akım azalması veya yokluğu iskemiyi düşündürür.
Rapor Cumlesi
Ultrasonografide kolonda transvers kesitlerde 'doughnut sign' ve longitudinal kesitlerde 'pseudokidney sign' izlenmekte olup intususepsiyon ile uyumludur.
İnvajine barsak duvarında venöz konjesyon nedeniyle diffüz kalınlaşma ve ödem. Kontrastsız BT'de barsak duvarı normalden kalın (>4 mm) görülür. İleri vakalarda submukozal ödem nedeniyle 'double wall sign' görünümü gelişebilir. Transmural iskemi durumunda duvarda pnömatozis (intramural hava) veya mezenterik/portal venöz gaz saptanabilir — bu bulgular acil cerrahi endikasyonudur.
Rapor Cumlesi
İnvajine barsak segmentinde duvar kalınlaşması ve ödem izlenmektedir; pnömatozis veya portal venöz gaz bulgusu saptanmamıştır/saptanmıştır.
MR'da T2 ağırlıklı görüntülerde invajine segmentte çok katmanlı barsak duvarı yapısı görülür. Ödemli submukoza T2'de hiperintens, muskularis T2'de hipointens sinyaldedir; bu alternan sinyal intensiteleri katmanlanma paternini oluşturur. İskemi gelişen vakalarda DWI'da hiperintensite ve ADC'de düşük sinyal barsak duvarı iskemisinin erken göstergesidir.
Rapor Cumlesi
MR T2 ağırlıklı görüntülerde invajine barsak segmentinde çok katmanlı duvar yapısı ve submukozal ödem izlenmektedir.
Kriterler
Kolonun bir segmentinin distal kolon segmentine invajinasyonu. Erişkinlerde en sık kolorektal intususepsiyon tipi. Lead point olarak genellikle polip, lipom veya adenokarsinom bulunur. Malignite oranı %40-65.
Ayirt Edici Ozellikler
Kolonik haustra kaybı invajine segmentte, kolon çapına uygun genişlikte target sign, genellikle sol kolon veya sigmoid lokasyonda.
Kriterler
İleum distalinin çekum ve kolon asendan lümenine invajinasyonu. Çocuklarda en sık tip (%90+ idiyopatik). Erişkinlerde genellikle ileoçekal valv bölgesinde lezyon tetikler.
Ayirt Edici Ozellikler
Sağ alt kadranda target sign, ince barsak-kolon geçiş bölgesinde. Çocuklarda genellikle lead point saptanmaz.
Kriterler
Rektum duvarının kendi lümenine invajinasyonu; internal veya external prolapsus. Defekografi veya dinamik MR defekografide tanı konulur. Obstrükte defekasyon sendromunun önemli nedenidir.
Ayirt Edici Ozellikler
Defekografi veya dinamik MR'da ıkınma fazında rektum invajinasyonu. Oxford sınıflaması Grade I-V.
Kriterler
Kısa segmentte (<3.5 cm), lead point saptanmayan, spontan rezolüsyon gösteren intususepsiyon. Takip BT'de kaybolur; klinik önemi düşüktür.
Ayirt Edici Ozellikler
Kısa segment tutulumu, obstrüksiyon bulgusu yok, minimal duvar ödemi. Takip ile kaybolma tanıyı doğrular.
Ayirt Edici Ozellik
Adenokarsinom annüler duvar kalınlaşması ve lümen daralması gösterir; intususepsiyon ise barsak-içinde-barsak target sign paterni gösterir. Ancak adenokarsinom intususepsiyonun lead point'i olabilir.
Ayirt Edici Ozellik
Lipom homojen yağ dansitesinde (-40 ile -120 HU) olup intususepsiyonun en sık benign lead point nedenlerinden biridir. Target sign içinde yağ dansitesinde lead point lipom-ilişkili intususepsiyonu düşündürür.
Ayirt Edici Ozellik
Lenfoma homojen hipodens duvar kalınlaşması ve 'aneurysmal dilatation' gösterir, obstrüksiyon nadir yapar. İntususepsiyon lead point'i olarak görece nadirdir.
Ayirt Edici Ozellik
Kolorektal organ metastazı intususepsiyonun lead point'i olabilir; genellikle multipl submukozal nodüller şeklinde. Bilinen primer malignite öyküsü ayırıcı tanıda kritiktir.
Aciliyet
urgentYonetim
surgicalBiyopsi
Gerekli DegilTakip
specialist-referralErişkinlerde kolorektal intususepsiyon cerrahi acildir çünkü altta yatan malignite oranı %40-65'tir. İskemi ve perforasyon riski nedeniyle erken cerrahi eksplorasyon (segmental rezeksiyon) önerilir. Redüksiyon girişimi erişkinlerde önerilmez (malign lead point yayılma riski). Çocuklarda ileokolik tip için pnömatik/hidrostatik redüksiyon ilk tedavidir. Transient, kısa segment, lead point'siz intususepsiyonlarda konservatif izlem kabul edilebilir.
Çocuklarda hava/hidrostatik enema ile redüksiyon denenir. Erişkinlerde cerrahi genellikle gereklidir (lead point nedeniyle). İskemi ve gangren komplikasyonları acil cerrahi gerektirir. Erişkin intususepsiyonlarda %50 malign lead point bulunur.