Özofajit, özofagus mukozasının inflamasyonudur ve çeşitli etiyolojilere bağlı gelişir: gastroözofageal reflü (en sık), enfeksiyöz (Candida, HSV, CMV — immünsüprese hastalarda), eozinofilik (alerjik), kostik (korozif madde alımı), pill (ilaç kaynaklı) ve radyasyon özofajiti. BT'de temel bulgu mukozal kalınlaşma ve target işareti (hedef işareti) — iç kontrastlanan mukoza, orta hipodans submukozal ödem hattı ve dış kontrastlanan serozadır. Duvar kalınlaşması genellikle konsantrik ve düzgündür. Baryumlu grafide ülserasyonlar, striktürler ve mukozal irregülarite görülebilir. Özofajitin radyolojik bulguları özofagus karsinomunu taklit edebilir; klinik bağlam ve endoskopi ile ayrım yapılır.
Yaş Aralığı
20-80
En Sık Yaş
50
Cinsiyet
Esit
Prevalans
Sık
Özofajit patofizyolojisi etiyolojiye göre değişir. Reflü özofajitinde alt özofageal sfinkter (AÖS) disfonksiyonu veya hiatal herni nedeniyle mide asidinin özofagusa geri akması mukozal hasara neden olur — asit pH <4 epitel hücrelerinde proteinlerin denatürasyonuna, hücreler arası bağlantıların bozulmasına ve mukozal erozyona yol açar. Enfeksiyöz özofajitte patojen ajanlar (Candida albicans, Herpes simplex, Sitomegalovirus) mukozal epiteli doğrudan invaze eder; Candida yüzeyel plak oluştururken, HSV ve CMV daha derin ülserasyonlar oluşturur. Eozinofilik özofajitte gıda antijenlerine karşı aşırı Th2 immün yanıt → eozinofil infiltrasyonu (≥15/HPF) → mukozal inflamasyon ve fibrozis → konsantrik striktür gelişir. BT'de target işareti, duvar katmanlarının farklı inflamasyon derecelerini yansıtır: mukoza hiperemik (kontrastlanma ↑), submukoza ödemli (sıvı birikimi → düşük dansite), seroza hafif inflamatuar (kontrastlanma ↑). Bu katmanlı patern inflamatuar duvar değişikliklerinin patognomonik görüntüleme bulgusudur.
İnflamatuar özofajitte BT'de üç katmanlı duvar yapısı: iç kontrastlanan hiperemik mukoza, orta hipodans submukozal ödem hattı ve dış kontrastlanan seroza. Bu patern inflamatuar duvar değişikliklerinin patognomonik bulgusudur ve malign infiltrasyonun asimetrik, katman-yıkıcı kalınlaşmasından ayırır.
Portal venöz fazda özofagus duvarında target işareti (hedef işareti): iç tabakada kontrastlanan hiperemik mukoza, orta tabakada hipodans submukozal ödem ve dış tabakada kontrastlanan seroza/muskularis. Duvar kalınlığı genellikle 5-15 mm (normal <3 mm). Target işareti konsantrik ve sirkümferansiyal olup simetrik duvar kalınlaşması gösterir. Segmental tutulum (reflü: distal 1/3; radyasyon: radyoterapi sahası) veya diffüz tutulum (enfeksiyöz) görülebilir.
Rapor Cumlesi
Özofagus duvarında konsantrik kalınlaşma ve target işareti (kontrastlanan mukoza, hipodans submukozal ödem, kontrastlanan dış duvar) izlenmekte olup inflamatuar özofajit ile uyumludur.
Transmural inflamasyonda periözofageal yağ dokusunda dansite artışı (dirty fat/bulanık yağ) izlenir. Normal mediastinal yağ dansitesi -80 ile -120 HU arasıyken, inflamatuar infiltrasyon durumunda bu değerler -20 ile -60 HU arasına yükselir. Periözofageal yağ infiltrasyonu şiddetli özofajiti düşündürür — perforasyon veya transmural nekroz riski değerlendirilmelidir.
Rapor Cumlesi
Periözofageal yağ dokusunda dansite artışı (dirty fat) izlenmekte olup transmural inflamasyonu düşündürmektedir.
Arteriyel fazda özofagus mukozasında artmış kontrastlanma (mukozal hiperemii) izlenir. Normal özofagus mukozası arteriyel fazda minimal kontrastlanma gösterirken, inflamatuar mukozada belirgin kontrastlanma görülür. Distal özofagusta lokalize ise reflü, diffüz ise enfeksiyöz etiyoloji düşündürür. Mukozal kontrastlanma yoğunluğu inflamasyonun şiddeti ile korele olabilir.
Rapor Cumlesi
Arteriyel fazda özofagus mukozasında artmış kontrastlanma (mukozal hiperemii) izlenmekte olup aktif mukozal inflamasyon ile uyumludur.
T2 ağırlıklı görüntülerde özofagus duvarında submukozal ödem — hiperintens submukozal hat olarak izlenir. Mukoza ve muskularis T2'de daha düşük sinyal gösterirken, ödemli submukoza belirgin hiperintens görünür. Bu bulgu BT'deki target işaretinin MR karşılığıdır. Diffüzyon ağırlıklı görüntülemede akut inflamasyon difüzyon kısıtlanması gösterebilir.
Rapor Cumlesi
T2 ağırlıklı görüntülerde özofagus duvarında submukozal ödem ile uyumlu hiperintens hat izlenmektedir.
Kontrastsız BT'de özofagus duvarında konsantrik, simetrik kalınlaşma (>3 mm, genellikle 5-15 mm). Duvar dansitesi yumuşak doku dansitesindedir (30-50 HU). İntraluminal hava veya sıvı kalınlaşmış duvar ile kontrast oluşturur. Kalınlaşma genellikle uzun segment boyunca devam eder. Hiatal herni ve dilate özofagus reflü özofajitini destekler.
Rapor Cumlesi
Kontrastsız BT'de özofagus duvarında konsantrik simetrik kalınlaşma izlenmekte olup inflamatuar özofajit ile uyumludur.
EUS'da özofagus duvar katmanlarının değerlendirilmesinde: kalınlaşmış mukoza (hiperekoik, 1. ve 3. katman), genişlemiş submukoza (hipoekoik, 2. katman — ödem nedeniyle), korunmuş muskularis propria (hipoekoik, 4. katman). Katman yapısının korunması inflamatuar etiyolojiyi destekler — karsinomda katman kaybı görülür. EUS, yüzeyel ülserasyonların ve plakların (Candida) değerlendirilmesinde endoskopiye yardımcıdır.
Rapor Cumlesi
EUS'da özofagus duvar katmanlarının korunduğu ancak submukozanın ödem nedeniyle genişlediği izlenmektedir; bu bulgu inflamatuar özofajit ile uyumludur.
Kriterler
En sık özofajit tipi. Distal 1/3 özofagusta lokalize. Hiatal herni sıklıkla eşlik eder. Kronikleşmede Barrett özofagus ve striktür riski.
Ayirt Edici Ozellikler
BT'de distal özofagusta duvar kalınlaşması, hiatal herni, dilate özofagus. Baryumda erosyonlar, ülserler, peptic striktür. Uzun süreli olgularda Barrett metaplazisi riski (adenokarsinom prekürsörü).
Kriterler
İmmünsüprese hastalarda (HIV, transplant, kemoterapi). Candida: diffüz, yüzeyel plaklar ('shaggy esophagus'). HSV: küçük ayrık ülserler (volkanik). CMV: büyük derin ülserler.
Ayirt Edici Ozellikler
BT'de diffüz duvar kalınlaşması, çoklu ülserasyonlar. Candida: baryumda 'shaggy' (tüylü) mukoza. HSV: ayrık volcano-benzeri ülserler, çevresi normal mukoza. CMV: tek veya az sayıda derin ülser, lineer veya oval, genellikle mid-distal özofagus. Endoskopik biyopsi tanısal.
Kriterler
Atopik zemin, gıda alerjisi, genç erkeklerde sık. Disfaji (özellikle katı gıdalarda) ana semptom. Endoskopide ≥15 eozinofil/HPF tanısal.
Ayirt Edici Ozellikler
BT/baryumda uzun segment konsantrik striktür ('küçük kalibre özofagus'), trakealizasyon (halka-benzeri mukozal halka — 'feline esophagus'). Baryumda longitudinal fissürler. İlerlemiş olgularda ciddi striktür ve gıda impaktasyonu. PPI'a yanıtsızlık reflü özofajitinden ayırır.
Kriterler
Torasik radyoterapi sonrası (özellikle akciğer, özofagus, meme kanseri tedavisi). Radyasyon dozu >30 Gy ile risk artar. Akut (tedavi sırasında veya hemen sonra) veya kronik (aylar-yıllar sonra).
Ayirt Edici Ozellikler
Radyoterapi sahasına sınırlı duvar kalınlaşması — keskin sınır radyasyon alanının kenarını yansıtır. Akut dönemde ödem ve mukozal hiperemii. Kronik dönemde fibröz striktür ve mukozal atrofi. Eşlik eden radyasyon pnömonisi veya perikardit tanıyı destekler.
Ayirt Edici Ozellik
Karsinom asimetrik, düzensiz duvar kalınlaşması ve katman kaybı gösterir; özofajit konsantrik simetrik kalınlaşma ve target işareti gösterir. Karsinomda lenfadenopati sık; özofajitte nadir. Endoskopik biyopsi ayırıcıdır.
Ayirt Edici Ozellik
Lenfoma daha belirgin duvar kalınlaşması (>2 cm), LAP ve splenomegali ile birlikte olabilir; özofajit daha ince kalınlaşma (<1.5 cm) ve target işareti gösterir. DWI'da lenfoma çok düşük ADC gösterir.
Ayirt Edici Ozellik
Benign striktür kronik özofajitin son aşaması olabilir — fibröz kalınlaşma, düzgün sınır, konsantrik darlık. Aktif inflamasyon bulgularının yokluğu (target işareti yok, mukozal hiperemii yok) striktürü aktif özofajitten ayırır.
Ayirt Edici Ozellik
Barrett özofagus kronik reflü özofajitin komplikasyonudur — BT'de distal özofagusta mukozal kalınlaşma benzer olabilir ancak Barrett'ta mukozal irregülarite ve nodularite daha belirgin. Tanı endoskopik biyopsi ile konur. Barrett, adenokarsinom prekürsörüdür ve takip gerektirir.
Aciliyet
routineYonetim
medicalBiyopsi
Gerekli DegilTakip
3-monthÖzofajit tedavisi etiyolojiye göre yapılır: reflü özofajitinde PPI (proton pompa inhibitörü) + yaşam tarzı değişikliği; enfeksiyöz özofajitte antifungal (Candida), antiviral (HSV/CMV); eozinofilik özofajitte topikal steroid + eliminasyon diyeti; pill özofajitinde sorumlu ilacın kesilmesi; radyasyon özofajitinde semptomatik tedavi. Görüntülemede karsinomu dışlamak kritik önemdedir — asimetrik kalınlaşma, LAP veya katman kaybı durumunda endoskopik biyopsi gerekir. Komplikasyonlar: striktür (kronik), perforasyon (ağır akut), Barrett metaplazisi (kronik reflü), trakeoözofageal fistül (nadir). Radyolojik takip: tedavi yanıtı değerlendirmesi ve komplikasyon taraması.
Reflü özofajiti PPI tedavisi ile kontrol altına alınır. Enfeksiyöz özofajit antifungal/antiviral tedavi gerektirir. Kronik reflü Barrett özofagusa ve ardından adenokarsinoma ilerleme riski taşır. Komplikasyonlar: ülser, striktür, perforasyon.