Özofagus skuamöz hücreli karsinom (SCC), özofagus epitelinin skuamöz hücrelerinden köken alan malign tümördür ve dünya genelinde en sık görülen özofagus kanseri tipidir (tüm özofagus karsinomlarının %90'ı gelişmekte olan ülkelerde). En sık üst ve orta özofagusta yerleşir. Erkeklerde kadınlara oranla 3-4:1 daha sık görülür. Başlıca risk faktörleri alkol ve tütün kullanımıdır; ayrıca sıcak içecek tüketimi, akalazya, kostik striktür ve Plummer-Vinson sendromu riski artırır. Tanı anında hastaların %50'sinden fazlası ileri evrededir. 5 yıllık sağkalım tüm evrelerde %15-25 civarındadır; erken evre (T1) olgularda endoskopik mukozal rezeksiyonla kür oranı %90'ı aşabilir.
Yaş Aralığı
50-80
En Sık Yaş
65
Cinsiyet
Erkek baskin
Prevalans
Sık
Özofagus SCC, normal skuamöz epitelin displazi aşamalarından (hafif → orta → ağır displazi → karsinoma in situ → invaziv karsinom) geçerek gelişir. Alkol ve tütün kullanımının sinerjistik etkisi, p53 ve p16 tümör süpresör gen mutasyonlarına ve siklinD1 aşırı ekspresyonuna yol açar. Karsinojenler doğrudan mukozal DNA hasarı oluşturur. Tümör submukozal lenfatik ağ boyunca yayılma eğilimindedir — özofagusun zengin submukozal lenfatik pleksusu nedeniyle longitudinal yayılım sık görülür ve skip lezyonlara yol açar. Bu yayılım paterni BT'de duvardaki kontrastlanan kalınlaşma ve periözofageal lenfadenopatinin temelini oluşturur. Tümörün sirkümferansiyel büyümesi lümen daralmasına ve proksimal dilatasyona neden olur — baryumda düzensiz sınırlı darlık ve 'elma çekirdeği' (apple-core) lezyonu olarak görülür.
Baryumlu özofagus grafisinde düzensiz sınırlı, sirkümferansiyel lümen daralması. Lezyon kenarlarında raf benzeri abrupt geçiş (shelf-like margins) ve mukozal destrüksiyon izlenir. Bu görünüm sirkümferansiyel büyüyen tümörlerin (SCC ve adenokarsinom) klasik baryum bulgusudur. Benign darlıklardan düzensiz sınır, asimetri ve mukozal destrüksiyonla ayrılır.
Baryumlu grafide düzensiz sınırlı, sirkümferansiyel lümen daralması — 'elma çekirdeği' (apple-core) lezyonu. Lezyon sınırları düzensiz ve girintili çıkıntılı (shelf-like margins). Mukoza destrüksiyonu ve ülserasyon alanları izlenir. Lezyon genellikle 3-8 cm uzunluğundadır. Proksimalde özofagus dilate olabilir.
Rapor Cumlesi
Orta/distal özofagusta yaklaşık ___ cm uzunluğunda düzensiz sınırlı sirkümferansiyel lümen daralması (elma çekirdeği lezyonu) izlenmekte olup özofagus skuamöz hücreli karsinom öncelikle düşünülmelidir.
Kontrastlı BT'de özofagus duvarında asimetrik, sirkümferansiyel veya yarı-sirkümferansiyel kalınlaşma (>5 mm, genellikle >15 mm). Kalınlaşmış segment heterojen kontrastlanma gösterir. Lümen daralması ve proksimal dilatasyon izlenir. Periözofageal yağ planlarının silinmesi lokal invazyon bulgusudur.
Rapor Cumlesi
Özofagusta ___ düzeyinde yaklaşık ___ cm uzunluğunda asimetrik duvar kalınlaşması (maks kalınlık ___ mm) ve heterojen kontrastlanma izlenmektedir; özofagus karsinomu ile uyumludur.
Periözofageal, subkarinal, paratrakeal ve/veya çölyak lenfadenopatiler. Kısa aks >10 mm patolojik kabul edilir. Lenf nodları kontrastlanma gösterebilir veya santral nekroz içerebilir. Uzak lenfadenopati (servikal, retroperitoneal) ileri evre hastalığı gösterir.
Rapor Cumlesi
Periözofageal/mediastinal bölgede kısa aksı ___ mm'ye ulaşan çoklu lenfadenopatiler izlenmekte olup metastatik lenfadenopati ile uyumludur.
Primer tümörde belirgin FDG tutulumu (SUVmax genellikle 5-25 arası). Evreleme için altın standart — lokorejyonel ve uzak metastazları yüksek duyarlılıkla gösterir. T1 tümörlerde yanlış negatif olabilir. Yüksek SUVmax kötü prognostik faktördür.
Rapor Cumlesi
Özofagusta ___ düzeyinde SUVmax ___ olan belirgin FDG tutulumu gösteren duvar kalınlaşması izlenmekte olup malign süreçle uyumludur.
İleri evre SCC'de tümörün trakeaya veya ana bronşlara invazyonu sonucu trakeoözofageal fistül gelişebilir. BT'de tümör ile hava yolu arasında hava içeren kanal ve özofagusta oral kontrast alınmışsa hava yolunda kontrast geçişi izlenir. Mediastinit bulguları eşlik edebilir.
Rapor Cumlesi
Özofagus tümörü ile ___ arasında fistül traktı izlenmekte olup trakeoözofageal fistül ile uyumludur (T4b evre).
T2 ağırlıklı sekanslarda tümör orta derecede hiperintens sinyal gösterir. Nekrotik alanlar belirgin hiperintens izlenir. Tümör sınırları ve derin doku invazyonu değerlendirmesinde BT'ye üstündür. Mediastinal ve vasküler invazyon MR ile daha iyi değerlendirilebilir.
Rapor Cumlesi
Özofagusta T2A sekanslarda orta-hiperintens sinyal gösteren duvar kalınlaşması izlenmekte olup nekrotik komponentler mevcuttur.
Kriterler
Lümen içine protrüde olan polipoid kitle. En sık tip (%60).
Ayirt Edici Ozellikler
BT'de intraluminal kitle komponenti belirgin. Baryumda filling defekt. Obstrüksiyon daha geç.
Kriterler
Yüzeyel ülserasyon ve mukozal destrüksiyon ağırlıklı. Duvar kalınlaşması minimal olabilir.
Ayirt Edici Ozellikler
Baryumda mukozal düzensizlik, 'menisküs' işareti. Erken evrede BT'de saptanması zor. Endoskopi üstün.
Kriterler
Sirkümferansiyel duvar infiltrasyonu ile konsantrik lümen daralması. Tipik elma çekirdeği lezyonu.
Ayirt Edici Ozellikler
Erken obstrüktif semptomlar (disfaji). BT'de belirgin sirkümferansiyel duvar kalınlaşması. En iyi prognoz.
Ayirt Edici Ozellik
Adenokarsinom distal özofagus/GÖB'de lokalize olurken SCC orta özofagusu tercih eder; adenokarsinom Barrett zeminine gelişir
Ayirt Edici Ozellik
Lenfoma daha homojen kontrastlanma, daha uzun segment tutulumu ve submukozal yayılım gösterir; SCC ülserasyon ve mukozal destrüksiyon baskın
Ayirt Edici Ozellik
Benign darlık düzgün sınırlı, simetrik ve mukoza bütünlüğü korunmuş; SCC düzensiz sınırlı, shelf-like margins ve mukozal destrüksiyon gösterir
Ayirt Edici Ozellik
Özofajit diffüz mukozal kalınlaşma ve subepitelyal ödem gösterir (target işareti); SCC fokal asimetrik kitle ve düzensiz kontrastlanma gösterir
Ayirt Edici Ozellik
Metastaz genellikle eksantrik, submukozal kitle olarak izlenir ve mukoza korunmuştur; SCC mukozal kökenli olup ülserasyon ve mukozal destrüksiyon gösterir
Aciliyet
urgentYonetim
surgicalBiyopsi
GerekliTakip
specialist-referralEndoskopik biyopsi ile histopatolojik doğrulama zorunludur. Evreleme BT (toraks + abdomen) ve PET-BT ile yapılır. EUS (endoskopik ultrasonografi) T ve N evrelemesi için en doğru yöntemdir. Erken evre (T1a) olgularda endoskopik mukozal rezeksiyon küratif olabilir. Lokorejyonel ileri evre (T2-T4a, N+) olgularda neoadjuvan kemoradyoterapi (CROSS rejimi) + cerrahi (özofajektomi) standart tedavidir. T4b olgularda (aort, trakea, vertebra invazyonu) cerrahi kontraendikedir; definitif kemoradyoterapi uygulanır.
Özofagus SCC tedavisi evre bağımlıdır. Erken evrede endoskopik rezeksiyon veya cerrahi uygulanır. Lokal ileri evrede neoadjuvan kemoradyoterapi + cerrahi (CROSS rejimi) standart yaklaşımdır. Metastatik evrede palyatif kemoterapi ve immünoterapi uygulanır.