Zenker divertikülü, posterior faringoözofageal bileşkede (Killian dehissansı — inferior konstriktör ve krikofaringeal kas arasındaki üçgen zayıf alan) oluşan bir pulsion (itilme) tipi yalancı divertikülüdür. Yaşlı erişkinlerde (>60 yaş) en sık görülen özofagus divertikülüdür. Krikofaringeal kas disfonksiyonu ve artmış faringeal basınç mukoza ve submukozanın muskularis propria dışına herniasyonuna yol açar. Hastaların çoğu progresif disfaji, regürjitasyon (sindirilmemiş gıda), halitoz ve aspirasyon pnömonisi ile başvurur. Baryumlu grafiide posterior, sola doğru uzanan kese olarak izlenir ve tanıda altın standarttır.
Yaş Aralığı
50-90
En Sık Yaş
70
Cinsiyet
Erkek baskin
Prevalans
Nadir Değil
Zenker divertikülü, faringoözofageal bileşkedeki anatomik bir zayıf noktada gelişir: Killian dehissansı, inferior konstriktör kasın oblik lifleri ile krikofaringeal kasın (üst özofageal sfinkter) transvers lifleri arasındaki üçgen alandır. Krikofaringeal kas disfonksiyonu (inkoordine gevşeme veya hipertoni), yutma sırasında artmış intraluminal basınca yol açar. Bu artmış basınç, Killian üçgenindeki mukoza ve submukozayı muskularis propria dışına iter (pulsion mekanizması). Divertikül kasılaris propria içermediğinden 'yalancı' divertikül olarak sınıflandırılır. Divertikül posterior midline'da başlar ancak büyüdükçe sola doğru deviasyon gösterir — özofagusun solundaki zayıf bağ doku desteği nedeniyle. Baryumda posterior çıkıntı olarak görülmesinin nedeni bu anatomik yönelimdir. Divertikül içinde biriken gıda artıkları inflamasyon, ülserasyon ve nadiren skuamöz karsinom gelişimine yol açabilir.
Lateral baryumlu grafide posterior faringoözofageal bileşkede baryum dolu kese. Kese Killian dehissansından kökenlenip posteroinferior yönde uzanır. Bu görünüm Zenker divertikülü için patognomoniktir. AP görünümde sola deviasyon karakteristiktir.
Lateral görünümde posterior faringoözofageal bileşkede (C5-C7 düzeyi) baryum dolu kese. Kese boynu dar, gövdesi geniştir. Yutma sırasında kese baryum ile dolar ve yutma sonrası gecikmeli boşalır. AP görünümde kese sola doğru deviasyon gösterir. Büyük divertiküllerde kese üst mediastene kadar uzanabilir.
Rapor Cumlesi
Posterior faringoözofageal bileşkede C6-C7 düzeyinde yaklaşık ___ cm boyutunda baryum dolu kese izlenmekte olup Zenker divertikülü ile uyumludur.
Krikofaringeal kasın posterior duvardan lümen içine doğru çıkıntı yapması — 'krikofaringeal bar'. C5-C6 düzeyinde izlenir. Krikofaringeal bar Zenker divertikülünün etiyolojisini yansıtır (inkoordine sfinkter gevşemesi). Bar belirginliği yutma sırasında dinamik değerlendirmede en iyi izlenir.
Rapor Cumlesi
C5-C6 düzeyinde krikofaringeal bar (posterior indentasyon) izlenmekte olup krikofaringeal disfonksiyon ile uyumludur.
Servikal özofagus posteriorunda hava ve/veya gıda artığı içeren kese. Kese prevertebral alanda lokalize olup solda daha belirgindir. Divertikül duvarı ince (muskularis yok). Büyük divertiküllerde özofagusu anteriora itebilir ve lümen daralmasına yol açabilir.
Rapor Cumlesi
Servikal özofagus posteriorunda prevertebral alanda hava/gıda artığı içeren yaklaşık ___ cm boyutunda kese izlenmekte olup Zenker divertikülü ile uyumludur.
Komplike Zenker divertikülünde divertikül duvarı kalınlaşması, çevre yağ dokusunda inflamatuar değişiklik (divertikülit), apse formasyonu veya perforasyon bulguları izlenebilir. Kontrastlanan kalınlaşmış duvar ve çevre yumuşak doku enfiltrasyonu enfeksiyöz komplikasyonu gösterir.
Rapor Cumlesi
Zenker divertikülünde duvar kalınlaşması ve çevre yağ dokusunda inflamatuar değişiklikler izlenmekte olup divertikülit ile uyumludur.
T2'de hiperintens sıvı içeren kese. Gıda artıkları heterojen sinyal gösterir. MR anatomik detayı iyi gösterir ancak Zenker tanısı için primer modalite değildir — baryumlu grafi altın standarttır.
Rapor Cumlesi
Servikal özofagus posteriorunda T2'de hiperintens sıvı içeren kese izlenmekte olup Zenker divertikülü ile uyumludur.
Zenker divertikülünün önemli komplikasyonu olan aspirasyon pnömonisi: bilateral alt loblarda konsolidasyon ve buzlu cam opasiteleri. Tree-in-bud paterni (endobronşiyal aspirasyon). Akciğer bazallerinde kronik değişiklikler tekrarlayan aspirasyonu düşündürür.
Rapor Cumlesi
Bilateral alt loblarda konsolidasyon ve tree-in-bud opasiteler izlenmekte olup bilinen Zenker divertikülü bağlamında aspirasyon pnömonisi ile uyumludur.
Kriterler
Divertikül boyutu <2 cm.
Ayirt Edici Ozellikler
Genellikle asemptomatik veya hafif disfaji. Baryumda küçük posterior çıkıntı. Konservatif izlem yeterli.
Kriterler
Divertikül boyutu 2-6 cm.
Ayirt Edici Ozellikler
Progresif disfaji, regürjitasyon, halitoz. Endoskopik tedavi (Z-POEM, stapler divertikulotomi) tercih edilir.
Kriterler
Divertikül boyutu >6 cm. Nadir.
Ayirt Edici Ozellikler
Üst mediastene uzanır. BT'de mediastinal kitle ile karışabilir. Özofagusu anteriora iter. Cerrahi tercih edilir.
Ayirt Edici Ozellik
SCC düzensiz sınırlı mukozal destrüksiyon gösterir; Zenker düzgün sınırlı baryum dolu kese olup mukoza sağlamdır
Ayirt Edici Ozellik
Duplikasyon kisti kapalı kistik yapı olup lümen ile bağlantısı yoktur; Zenker divertikülü lümen ile boyun yapısı aracılığıyla bağlantılıdır
Ayirt Edici Ozellik
Akalazya distal özofagusta bird-beak ve diffüz dilatasyon gösterir; Zenker proksimal faringoözofageal bileşkede fokal çıkıntıdır
Ayirt Edici Ozellik
Lipom intraluminal yağ dansitesinde (-100 HU) solid kitle; Zenker hava/sıvı içeren kistik kese olup posterior lokalizedir
Aciliyet
routineYonetim
surgicalBiyopsi
Gerekli DegilTakip
specialist-referralSemptomatik Zenker divertiküllerinde tedavi gereklidir. Endoskopik tedavi seçenekleri: Z-POEM (Zenker peroral endoskopik myotomi), endoskopik stapler divertikulotomi, endoskopik lazerle septum kesme. Cerrahi tedavi: divertikulektomi + krikofaringeal myotomi (açık veya transservikal). Asemptomatik küçük divertiküllerde konservatif izlem yeterlidir. Aspirasyon pnömonisi ve SCC gelişimi (%0.3-0.5) komplikasyonlardır. Endoskopiden önce baryumlu grafi ile divertikülün boyutu, boyun yapısı ve anatomik ilişkileri değerlendirilmelidir.
Semptomatik Zenker divertikülü cerrahi veya endoskopik krikofaringeal miyotomi ile tedavi edilir. Endoskopik stapler divertikulotomi minimal invaziv alternatiftir. Aspirasyon pnömonisi riski nedeniyle tedavi önerilir. SCC gelişme riski çok düşüktür (%0.3-0.4).