Kolelitiazis (safra taşı hastalığı), safra kesesinde bir veya daha fazla safra taşının bulunmasıdır. Toplumda %10-15 prevalansta görülür ve çoğu asemptomatiktir. Semptomatik olgularda bilier kolik (postprandiyal sağ üst kadran ağrısı) temel klinik bulgudur. US birincil tanısal modalitedir ve hiperekojenik yapı + posterior akustik gölge + gravitasyonel mobilite klasik triadı oluşturur. Taşlar kolesterol taşı (%80), pigment taşı (%15-20) veya mikst yapıda olabilir.
Yaş Aralığı
20-80
En Sık Yaş
50
Cinsiyet
Kadin baskin
Prevalans
Sık
Safra taşı oluşumu safra bileşenlerinin dengesinin bozulmasına dayanır. Kolesterol taşları en sık tiptir (%80) ve safrada kolesterol süpersatürasyonu, mukozal nükleasyon faktörleri ve safra kesesi hipomotilitesi üçlüsünden kaynaklanır. Kolesterol süpersatürasyonu safra asitleri ve fosfolipidlerin kolesterolü çözünür halde tutma kapasitesini aştığında kolesterol kristalleri çökelir. Bu kristaller mukus jeli içinde büyüyerek makroskopik taşlara dönüşür. Pigment taşları bilirubin metabolizması bozukluklarından kaynaklanır — hemoliz veya biliyer enfeksiyonda konjuge olmayan bilirubin artışı kalsiyum bilirubinat çökelimini tetikler. US'de taşların hiperekojenik görünmesi kalsiyum ve kolesterol kristallerinin ultrason dalgalarını güçlü yansıtmasından, akustik gölge ise arkasındaki ultrason iletiminin engellenmesinden kaynaklanır.
Safra taşının US'deki patognomonik üçlüsü: 1) Hiperekojenik yapı — taşın yüksek akustik empedansından güçlü yansıma, 2) Posterior akustik gölge — taşın arkasında ultrason enerjisinin tamamen absorbe edilmesi, 3) Gravitasyonel mobilite — hasta pozisyon değişikliğinde taşın yer değiştirmesi. Bu üçlü US'de safra taşı tanısı için %95+ sensitivite ve %98+ spesifisiteye sahiptir.
Safra kesesi lümeninde bir veya daha fazla hiperekojenik yapı ve bunların arkasında temiz posterior akustik gölge. Taşlar gravitasyonel olarak en düşük noktaya (fundus) yerleşir ve pozisyon değişikliğinde hareket eder.
Rapor Cumlesi
Safra kesesinde … mm çapında hiperekojenik yapı ve posterior akustik gölge izlenmekte olup safra taşı ile uyumludur.
WES (Wall-Echo-Shadow) kompleksi: çok sayıda taşla dolu safra kesesinde duvar + eko + gölge birlikte görülür. Lümen taşlarla tamamen doludur ve safra sıvısı izlenmez.
Rapor Cumlesi
Safra kesesi fossasında WES kompleksi izlenmekte olup safra kesesinin taşlarla tamamen dolu olduğunu göstermektedir.
Kontrastsız BT'de safra kesesi lümeninde hiperdens yapılar (kalsifiye taşlar). BT sensitivitesi US'den düşüktür (%75-80) çünkü saf kolesterol taşları izodans olabilir ve görülmez.
Rapor Cumlesi
Kontrastsız BT'de safra kesesinde hiperdens yapılar izlenmekte olup kalsifiye safra taşları ile uyumludur.
T2A MR'da (veya MRCP'de) safra kesesi içinde T2 hipointens dolma defektleri. Safra sıvısı T2'de çok parlaktır ve taşlar bu parlak arka planda koyu dolma defektleri olarak görülür.
Rapor Cumlesi
T2A MR/MRCP'de safra kesesinde T2 hipointens dolma defektleri izlenmekte olup safra taşları ile uyumludur.
Safra sludge'ı (çamur) ile birlikte safra taşları. Sludge safra kesesi lümeninde gravitasyonel olarak yerleşen düşük ekojenli materyal olup taşlarla sıklıkla birlikte bulunur.
Rapor Cumlesi
Safra kesesinde safra taşları ile birlikte safra çamuru (sludge) izlenmektedir.
Kontrastlı BT'de safra kesesinde çevre kalsifikasyonlu (rim) taşlar — merkezde düşük dansite (kolesterol), çevrede yüksek dansite (kalsiyum kabuğu) paterni.
Rapor Cumlesi
BT'de safra kesesinde çevre kalsifikasyonlu (rim) taşlar izlenmektedir.
Kriterler
Safra taşlarının %80'i kolesterol ağırlıklıdır. Sarı-yeşil renkte, tekil veya az sayıda, genellikle büyük (>1 cm).
Ayirt Edici Ozellikler
BT'de izodans olabilir ve görülmeyebilir — US tanıda üstündür. MRCP'de T2 hipointens dolma defekti.
Kriterler
Taşların %15-20'si. Kalsiyum bilirubinat ağırlıklı. Siyah veya kahverengi. Hemoliz, siroz veya enfeksiyon ile ilişkili.
Ayirt Edici Ozellikler
BT'de daha sık hiperdens (kalsiyum içeriği yüksek). Siyah pigment taşları küçük, çok sayıda ve prizmatik olma eğilimindedir.
Kriterler
Kolesterol + kalsiyum bileşenlerinin karışımı. Değişken boyut ve sayıda.
Ayirt Edici Ozellikler
BT'de rim kalsifikasyonu (dış kalsiyum kabuğu, iç kolesterol çekirdeği) karakteristik paterndir.
Ayirt Edici Ozellik
Safra kesesi polipleri duvara yapışıktır ve gravitasyonel mobilite göstermez (immobil). Poliplerin arkasında akustik gölge yoktur (taşlardan farklı olarak). Pedünküllü polipler Doppler'da vaskülarite gösterebilir.
Ayirt Edici Ozellik
Sludge düşük ekojenli materyal olup temiz akustik gölge oluşturmaz (taştan farklı olarak). Sludge pozisyon değişikliğinde yavaşça hareket eder ve yeni bir tabaka oluşturur.
Ayirt Edici Ozellik
Adenomiyomatozisteki komet-kuyruk artefaktı intramural Rokitansky-Aschoff sinüslerindeki kolesterol kristallerinden kaynaklanır ve duvar içindedir — lümendeki taşlardan farklı olarak. Komet-kuyruk artefaktı akustik gölgeden çok daha kısadır.
Ayirt Edici Ozellik
Porselein safra kesesinde kalsifikasyon duvardadır (mural), lümendeki taşlarda kalsifikasyon taş içindedir. BT bu ayrımı net gösterir — mural kalsifikasyon vs luminal kalsifikasyon.
Aciliyet
surveillanceYonetim
conservativeBiyopsi
Gerekli DegilTakip
annualAsemptomatik safra taşları tedavi gerektirmez — yaşam boyu %80'i asemptomatik kalır. Semptomatik hastalarda (bilier kolik) elektif laparoskopik kolesistektomi standart tedavidir. Komplikasyonlar: akut kolesistit, koledokolitiazis, akut pankreatit, safra kesesi karsinomu (nadir). Biyopsi gerekmez — tanı US ile kesindir. Diyetle kontrol (yağlı yemeklerden kaçınma) semptom yönetiminde yardımcıdır ancak taşları eritme (ursodeoksikolik asit) sadece küçük kolesterol taşlarında ve cerrahi uygun olmayan hastalarda düşünülür.
Kolelitiazis biliyer kolik, akut kolesistit, koledokolitiazis ve akut pankreatite neden olabilir. Asemptomatik taslar genellikle takip edilir. Semptomatik taslar laparoskopik kolesistektomi ile tedavi edilir.