Yuvarlak atelektazi, kalınlaşmış visseral plevraya komşu akciğer parankiminin içe kıvrılmasıyla oluşan, yuvarlak veya oval görünümlü bir atelektazi formudur. Çoğunlukla asbest maruziyeti ile ilişkilidir ancak plevral efüzyon, plörezi, pnömotoraks tedavisi ve kalp cerrahisi sonrası da görülebilir. BT'de kuyruklu yıldız işareti (comet tail sign) — plevral yüzeyden kitleye doğru kıvrılan bronkovasküler yapılar — patognomonik bulgudur. Akciğer kanserini taklit edebilir ancak doğru tanı konulduğunda cerrahi gerektirmez.
Yaş Aralığı
40-70
En Sık Yaş
55
Cinsiyet
Erkek baskin
Prevalans
Nadir Değil
Yuvarlak atelektazi, kalınlaşmış veya fibrotik visseral plevranın altındaki akciğer parankiminin kıvrılması (invajinasyonu) ile oluşur. Mekanizma şu şekilde işler: plevral hastalık (asbest plakları, plevral efüzyon, plörezi) visseral plevrada kalınlaşma ve fibrozis oluşturur → fibrotik plevra kontrakte olarak altındaki parankimi içe doğru çeker → akciğer parankimi kıvrılır ve yuvarlak bir kitle görünümü oluşturur. Kıvrılan parankimdeki bronşlar ve damarlar birlikte çekilir ve karakteristik 'kuyruklu yıldız' (comet tail) paternini oluşturur. BT'de gözlenen akut açılı plevral tutunma, kitlenin plevral yüzeyden kaynaklandığını kanıtlar. Hacim kaybı mevcut olup komşu fisürlerin çekintisi ile doğrulanır. Asbest maruziyetinin yuvarlak atelektazi ile güçlü ilişkisi, asbest liflerinin plevral irritasyon ve fibrozis oluşturma eğiliminden kaynaklanır.
Plevral yüzeyden yuvarlak kitleye doğru kıvrılan ve yakınsayan bronkovasküler yapılar. Akciğer parankiminin plevral fibrozis nedeniyle içe kıvrılmasını (invajinasyonu) yansıtır. Yuvarlak atelektazi için patognomonik bulgudur ve doğru tanı konulduğunda gereksiz biyopsi/cerrahiyi önler. MPR ve MIP rekonstrüksiyonlarında en iyi değerlendirilir.
Kuyruklu yıldız işareti (comet tail sign): kitleye doğru kıvrılan ve yakınsayan bronkovasküler yapılar, yuvarlak atelektazinin patognomonik BT bulgusudur. Bronşlar ve pulmoner damarlar plevral yüzeyden kitleye doğru eğik, kıvrımlı bir seyir gösterir — bir kuyruklu yıldızın kuyruğuna benzer morfoloji oluşturur.
Rapor Cumlesi
Posterior alt lobda plevral tabanlı yuvarlak kitlenin hilusuna doğru kıvrılan bronkovasküler yapılar izlenmekte olup (kuyruklu yıldız işareti — comet tail sign) yuvarlak atelektazi tanısı ile uyumludur.
Kitleye komşu plevral kalınlaşma: yuvarlak atelektazinin hemen her zaman eşlik eden bulgusudur. Asbest maruziyetinde kalsifiye veya kalsifiye olmayan plevral plaklar, diğer nedenlerde diffüz plevral kalınlaşma şeklinde görülür. Plevral kalınlaşma kitlenin üzerine doğru devam eder ve akut açılı tutunma oluşturur.
Rapor Cumlesi
Yuvarlak kitleye komşu belirgin plevral kalınlaşma izlenmekte olup bu bulgu yuvarlak atelektazi tanısını desteklemektedir.
Kontrastlı BT'de yuvarlak atelektazi homojen ve belirgin kontrastlanma gösterir. Kontrastlanma derecesi genellikle normal akciğer parankimine yakın veya eşittir. Bu bulgu atelektatik parankimin havalanmasını kaybetmiş ancak canlı (perfüze edilen) akciğer dokusu olduğunu gösterir.
Rapor Cumlesi
Yuvarlak kitlede kontrastlı serilerde homojen kontrastlanma izlenmekte olup perfüzyonu korunmuş atelektatik parankimi desteklemekte ve neoplaziyi dışlamaktadır.
Komşu lob veya segmentte hacim kaybı bulguları: fisür çekintisi, bronşiyal yerleşim değişikliği, ipsilateral hemidiyafragma elevasyonu. Hacim kaybı yuvarlak atelektazinin atelektatik doğasını kanıtlar ve neoplastik kitleden ayırt etmede önemli bir bulgudur.
Rapor Cumlesi
Yuvarlak kitlenin komşuluğunda fisür çekintisi ve hacim kaybı bulguları izlenmekte olup atelektatik doğayı desteklemektedir.
MR'da yuvarlak atelektazi T1'de düşük-orta, T2'de orta sinyal yoğunluğu gösterir. Solid tümörlerle benzer sinyal özellikleri gösterebilir ancak kuyruklu yıldız işareti MR'da da tanınabilir. Diffüzyon MR'da belirgin kısıtlama göstermez — bu özellik malign kitleden ayırt etmede yardımcı olabilir.
Rapor Cumlesi
MR'da yuvarlak kitlede T1'de düşük-orta, T2'de orta sinyal yoğunluğu izlenmekte olup belirgin diffüzyon kısıtlaması saptanmamıştır; bu bulgular atelektatik parankimi desteklemektedir.
PET-BT'de yuvarlak atelektazi hafif-orta derecede FDG tutulumu gösterebilir (SUVmax genellikle 2-4). Bu tutulum kronik inflamasyon ve atelektatik doku metabolizmasından kaynaklanır ve yanlış pozitif olarak malignite düşündürebilir. Yüksek FDG tutulumu (SUVmax >5) maligniteyi güçlü şekilde destekler.
Rapor Cumlesi
PET-BT'de yuvarlak kitlede hafif FDG tutulumu izlenmektedir (SUVmax: ...); bu düzeyde tutulum yuvarlak atelektazi ile uyumlu olabilir, ancak klinik ve morfolojik korelasyon önerilir.
Kriterler
Asbest maruziyet öyküsü + plevral plaklar (kalsifiye veya kalsifiye olmayan) + tipik posterior alt lob yerleşimi.
Ayirt Edici Ozellikler
En sık form (%70-80). Bilateral plevral plaklar karakteristiktir. Genellikle 20+ yıl latent dönem sonrasında görülür. Kalsifiye plaklar tanıya güçlü destek sağlar. Yavaş büyüyebilir veya stabil kalabilir — malign transformasyon riski artmamıştır.
Kriterler
Plevral efüzyon drenajı sonrası veya rezolüsyonu sırasında gelişen yuvarlak atelektazi. Asbest öyküsü olması gerekmez.
Ayirt Edici Ozellikler
Plevral efüzyon çekilirken visseral plevranın fibrin yapışıklıkları nedeniyle akciğer tam ekspanse olamaz ve kıvrılma oluşur. Efüzyon nedeni çeşitli olabilir (transüda, eksüda, hemotoraks). Genellikle efüzyon drenajından sonra haftalariçinde gelişir.
Kriterler
Toraks cerrahisi (kalp cerrahisi, akciğer rezeksiyonu) sonrası gelişen yuvarlak atelektazi.
Ayirt Edici Ozellikler
Cerrahi manipülasyon plevral yapışıklık ve fibrozise neden olur. CABG sonrası sol alt lobda en sık görülür (sol internal mammaryan arter grefti kullanımı ile ilişkili plevral açılma). Cerrahiden haftalar-aylar sonra ortaya çıkar.
Ayirt Edici Ozellik
Adenokarsinom genellikle spiküle sınırlı, düzensiz konturlu kitle olup kuyruklu yıldız işareti göstermez. Komşu plevral kalınlaşma genellikle yoktur veya asimetrik/nodüler plevral kalınlaşma (plevral invazyon) şeklindedir. Hacim kaybı yerine yer kaplayıcı etki mevcuttur. PET-BT'de yüksek FDG tutulumu (SUVmax >5) maligniteyi destekler.
Ayirt Edici Ozellik
Pulmoner metastaz genellikle multipl, bilateral, rastgele dağılımlı nodüller olarak görünür. Tek plevral tabanlı metastaz yuvarlak atelektaziye benzeyebilir ancak kuyruklu yıldız işareti, hacim kaybı ve komşu plevral plaklar bulunmaz. Bilinen primer malignite öyküsü kritik klinik bilgidir.
Ayirt Edici Ozellik
Soliter fibröz tümör plevral tabanlı, iyi sınırlı, yoğun kontrastlanan kitle olarak görünür — yuvarlak atelektaziye benzeyebilir. Ancak soliter fibröz tümörde kuyruklu yıldız işareti ve hacim kaybı yoktur, kontrastlanma çok yoğun ve heterojendir (hipervasküler), pedinküllü olabilir ve hareket edebilir (pozisyonla değişen lokasyon). Asbest plakları ile ilişkisi yoktur.
Aciliyet
routineYonetim
conservativeBiyopsi
Gerekli DegilTakip
12-monthYuvarlak atelektazi benign bir durumdur ve tipik BT bulguları (kuyruklu yıldız işareti + plevral kalınlaşma + hacim kaybı + posterior alt lob) mevcut olduğunda cerrahi veya biyopsi gerektirmez. İlk BT'de stabil boyut doğrulanması için 6-12 ay sonra kontrol BT önerilir. 2 yıl boyunca stabilite gösterilirse takip sonlandırılabilir. Asbest maruziyetli hastalarda eşzamanlı mezotelyoma veya akciğer kanseri riski artmış olduğundan, yuvarlak atelektazinin değişen boyutu, yeni semptomlar veya atipik bulgular gelişirse ileri değerlendirme (PET-BT, biyopsi) düşünülmelidir.
Yuvarlak atelektazi benign bir durumdur ve tedavi gerektirmez. Tipik BT bulguları (comet tail sign + plevral kalınlaşma) tanı koydurucudur. Atipik olgularda PET-BT veya biyopsi ile maligniteden ayrım yapılır.