Tüberkuloma, Mycobacterium tuberculosis enfeksiyonunun iyileşme veya kapsülleme sonucu oluşan, genellikle üst loblarda yerleşen, iyi sınırlı, solid veya kısmen kalsifiye pulmoner nodüldür. Aktif tüberküloz enfeksiyonunun geç sekeli olarak ortaya çıkar ve çoğu vakada asemptomatiktir. Radyolojik olarak soliter pulmoner nodül olarak prezente olur ve malignite ile ayırıcı tanı gerektirir. Endemik bölgelerde sık görülür ve geçirilmiş TB öyküsü olan hastalarda insidental olarak saptanabilir.
Yaş Aralığı
20-60
En Sık Yaş
35
Cinsiyet
Esit
Prevalans
Sık
Tüberkuloma, primer veya sekonder TB enfeksiyonunun iyileşme sürecinde kazeöz nekroz içeren granülomatöz dokunun fibröz kapsülle çevrelenmesiyle oluşur. Merkezdeki kazeöz materyal protein ve lipid açısından zengindir, bu da BT'de yumuşak doku dansitesine ve MR'da T2'de değişken sinyale neden olur. Kalsifikasyon zamanla gelişir — santral, lamine veya diffüz olabilir. Santral veya lamine (hedef benzeri) kalsifikasyon, ardışık enfeksiyon-iyileşme döngülerini yansıtır ve granülomatöz hastalık için oldukça düşündürücüdür. Perileziyonel satellit nodüller ('tree-in-bud' paterni) perifokal lenfanjitik veya bronkojenik yayılımı gösterir. PET-BT'de aktif granülomatöz inflamasyon nedeniyle FDG tutulumu olabilir, bu da malignite ile karışabilir — yanlış pozitifliğin önemli bir nedenidir.
Santral veya lamine kalsifikasyon gösteren iyi sınırlı nodül ile çevresindeki satellit nodüllerin birlikteliği tüberkuloma için oldukça karakteristiktir. Bu kombinasyon granülomatöz hastalığın iyileşme-reaktivasyon döngülerini ve perifokal yayılımını yansıtır.
Üst loblarda iyi sınırlı, yuvarlak veya oval soliter nodül. Santral, lamine (hedef benzeri) veya diffüz kalsifikasyon içerebilir. Boyut genellikle 5-30 mm arasındadır.
Rapor Cumlesi
Sağ/sol üst lobda __ mm boyutunda iyi sınırlı soliter nodül izlenmekte olup santral/lamine kalsifikasyon içermektedir; bulgular tüberkuloma ile uyumludur.
Ana nodülün çevresinde milimetrik satellit nodüller ve tree-in-bud paterni. Bu bulgular perifokal bronkojenik veya lenfanjitik yayılımı gösterir ve granülomatöz enfeksiyon için oldukça düşündürücüdür.
Rapor Cumlesi
Ana nodül çevresinde milimetrik satellit nodüller ve tree-in-bud paterni izlenmekte olup perifokal granülomatöz yayılım ile uyumludur.
Kontrastlı BT'de nodülün periferinde minimal-hafif kontrastlanma görülebilir. Merkezi kazeöz nekroz alanı kontrastlanmaz. Homojen yoğun kontrastlanma malignite lehine yorumlanır.
Rapor Cumlesi
Kontrastlı serilerde nodülün periferinde minimal kontrastlanma izlenirken merkezi kontrastlanmamaktadır; bu patern granülomatöz lezyon ile uyumludur.
Bazı tüberkulomalarda merkezi kavitasyon görülebilir. Kavite duvarı genellikle düzgün ve kalınlığı uniform olup, düzensiz kalın duvarlı kavitasyon malignite lehine değerlendirilir.
Rapor Cumlesi
Nodülde merkezi kavitasyon izlenmekte olup kavite duvarı düzgün ve uniform kalınlıktadır; aktif tüberkulom ile uyumludur.
T2A görüntülerde tüberkuloma değişken sinyal intensitesi gösterir. Solid kazeöz materyal T2'de düşük-orta sinyal verirken, sıvılaşmış kazeöz nekroz alanları yüksek sinyal verir. Periferik fibröz kapsül T2'de düşük sinyal halka şeklinde izlenir.
Rapor Cumlesi
T2A sekanslarda lezyonda heterojen sinyal intensitesi izlenmekte olup periferinde düşük sinyalli halka yapısı mevcuttur; tüberkuloma ile uyumludur.
Difüzyon ağırlıklı görüntülerde (DWI) kazeöz merkez difüzyon kısıtlaması gösterebilir (yüksek DWI, düşük ADC). Bu bulgu malignite ile örtüşebilir ancak klinik bağlam ve kalsifikasyon varlığı ayırıcı tanıda yardımcıdır.
Rapor Cumlesi
DWI'da lezyonun merkezi difüzyon kısıtlaması göstermektedir; kazeöz nekroz lehine değerlendirilmekle birlikte malignite ekarte edilmelidir.
PET-BT'de tüberkuloma düşükten yükseğe değişen FDG tutulumu gösterebilir. Aktif granülomatöz inflamasyon durumunda SUVmax 2.5-15 arasında olabilir ve malignite ile karışabilir. İnaktif kalsifiye tüberkuloma genellikle FDG negatiftir.
Rapor Cumlesi
PET-BT'de nodülde SUVmax __ değerinde FDG tutulumu izlenmektedir; endemik bölge öyküsü göz önüne alındığında aktif tüberkuloma malignite ile ayırıcı tanıda değerlendirilmelidir.
Kriterler
Tam veya yaygın kalsifikasyon, kontrastlanma yok, PET-BT negatif, boyut stabil
Ayirt Edici Ozellikler
Benign lezyondur, takip veya tedavi gerektirmez. Geçirilmiş TB'nin sekel bulgusudur. Boyut stabildir ve büyüme göstermez.
Kriterler
Kalsifikasyon yok veya minimal, periferik kontrastlanma mevcut, PET-BT pozitif olabilir, satellit nodüller eşlik edebilir
Ayirt Edici Ozellikler
Aktif granülomatöz inflamasyon devam eder. Anti-TB tedavi gerekebilir. Malignite ile ayırıcı tanı zor olabilir — biyopsi düşünülmelidir.
Kriterler
Merkezi kavitasyon mevcut, düzgün duvarlı kavite, hava-sıvı seviyesi görülebilir
Ayirt Edici Ozellikler
Kazeöz materyalin sıvılaşıp bronşiyal drene olmasıyla oluşur. Kavite duvarı düzgün ve uniformdur — düzensiz kalın duvarlı kavitasyon malignite lehine değerlendirilir. Bulaştırıcılık riski açısından klinik değerlendirme önemlidir.
Kriterler
Birden fazla tüberkulom nodülü, genellikle bilateral üst loblarda, değişen boyutlarda
Ayirt Edici Ozellikler
Hematojen veya bronkojenik yayılımı düşündürür. Metastatik hastalık ile ayırıcı tanı gerektirir. Kalsifikasyon ve üst lob hakimiyeti benign etiyoloji lehine yorumlanır.
Ayirt Edici Ozellik
Adenokarsinom spiküle sınır, eksentrik kalsifikasyon (nadir), yoğun kontrastlanma (>15 HU artış) ve büyüme gösterir. Tüberkulomda santral/lamine kalsifikasyon, satellit nodüller ve minimal periferik kontrastlanma tipiktir.
Ayirt Edici Ozellik
Granülom genellikle daha küçük (<10 mm), tamamen kalsifiye ve stabil boyutludur. Tüberkulom daha büyük olabilir, kazeöz merkez ve satellit nodüller içerebilir.
Ayirt Edici Ozellik
Metastaz genellikle multipl, alt lob yerleşimli, düzgün sınırlı ve kalsifikasyon içermez (osteosarkom/kondrosarkom hariç). Tüberkulomda üst lob hakimiyeti, kalsifikasyon ve tree-in-bud paterni ayırt ettiricidir.
Ayirt Edici Ozellik
Aspergilloma önceden var olan kavite içinde intrakaviter kitle (mantar topu) ve air-crescent bulgusu gösterir. Tüberkuloma solid nodül olup kavite ancak kendi içinde oluşur, intrakaviter serbest kitle beklenmez.
Aciliyet
routineYonetim
surveillanceBiyopsi
Gerekli DegilTakip
6-monthKalsifiye stabil tüberkulomda takip veya tedavi gerekmez. Non-kalsifiye nodüllerde malignite ekartasyonu için BT takip (3-6 ay) veya PET-BT önerilir. PET pozitif veya büyüyen lezyonlarda biyopsi gereklidir. Aktif TB bulguları eşlik ediyorsa (tree-in-bud, konsolidasyon) anti-TB tedavi başlanmalıdır. Endemik bölge öyküsü olan hastalarda soliter nodül değerlendirmesinde tüberkuloma mutlaka düşünülmelidir.
İnaktif tüberkülom tedavi gerektirmez, takip edilir. Aktif enfeksiyon bulguları varsa anti-tüberküloz tedavi başlanır. Maligniteden ayrımı yapılamıyorsa biyopsi veya PET-BT önerilir.