Aspergilloma (mikoma, mantar topu), Aspergillus türlerinin (genellikle A. fumigatus) önceden var olan bir pulmoner kavite veya kistik boşluk içinde kolonize olarak oluşturduğu intrakaviter mantar kitlesidir. En sık tüberküloz, sarkoidoz veya bronşektazi sonrası kavitelerde gelişir. Air-crescent bulgusu (hava hilali) patognomoniktir. Hayatı tehdit eden hemoptizi riski nedeniyle klinik olarak önemlidir.
Yaş Aralığı
40-70
En Sık Yaş
55
Cinsiyet
Erkek baskin
Prevalans
Nadir Değil
Aspergilloma, havadaki Aspergillus sporlarının önceden var olan pulmoner kavite (en sık TB kavitesi) içine inhale edilip kolonize olmasıyla gelişir. Mantar hifleri, mukus, inflamatuar debris ve fibrin birleşerek intrakaviter bir kitle (mantar topu) oluşturur. Bu kitle kavite duvarına yapışık değildir — yerçekimine bağlı olarak yer değiştirir (Monod bulgusu). Kavite duvarındaki bronşiyal arterler hipertrofiye uğrar ve mantar hiflerinin vasküler invazyonu hemoptiziye yol açar. Air-crescent bulgusu, mantar topu ile kavite duvarı arasında kalan hava hilalini yansıtır — bu boşluk mantar topunun kaviteyi tam doldurmadığını gösterir. Kavite duvarında zamanla kalınlaşma ve plevral reaksiyon gelişir.
Kavite duvarı ile intrakaviter mantar topu arasında hilal şeklinde hava alanı. Aspergilloma için patognomoniktir ve mantar topunun kaviteyi tam doldurmadığını gösterir. Akciğer penceresinde en iyi değerlendirilir. Pozisyon değişikliği ile hava hilalinin yeri değişir (Monod bulgusu ile birlikte).
Önceden var olan kavite içinde yumuşak doku dansitesinde yuvarlak veya oval intrakaviter kitle ve kitle ile kavite duvarı arasında hilal şeklinde hava alanı (air-crescent sign). Kitle kavite lümenini kısmen doldurur ve genellikle bağımlı pozisyonda yerleşir.
Rapor Cumlesi
Sağ/sol üst lobda __ mm çaplı kavite içinde yumuşak doku dansitesinde intrakaviter kitle izlenmekte olup kitle ile kavite duvarı arasında hilal şeklinde hava alanı (air-crescent sign) mevcuttur; bulgular aspergilloma ile uyumludur.
Prone ve supin pozisyonlarda çekilen BT'lerde intrakaviter kitlenin yerçekimine bağlı olarak yer değiştirmesi (Monod bulgusu). Bu bulgu kitlenin kavite duvarına yapışık olmadığını ve serbest olduğunu kanıtlar.
Rapor Cumlesi
Pozisyon değişikliği ile intrakaviter kitlenin yer değiştirdiği izlenmektedir (Monod bulgusu); kavite içinde serbest kitle aspergilloma tanısını desteklemektedir.
Kavite duvarında kalınlaşma ve çevre plevrada kalınlaşma/reaksiyon. Bu bulgular kronik inflamatuar süreci ve mantar kolonizasyonunun kavite duvarı üzerindeki etkisini yansıtır.
Rapor Cumlesi
Kavite duvarında kalınlaşma ve çevre plevrada reaksiyon izlenmekte olup kronik aspergilloma ile uyumludur; hemoptizi riski açısından klinik takip önerilir.
Kontrastlı BT'de kavite duvarında hipertrofiye bronşiyal arterler görülebilir. Bu bulgular hemoptizi kaynağını gösterir ve embolizasyon planlamasında önemlidir.
Rapor Cumlesi
Kontrastlı BT'de kavite duvarında hipertrofiye bronşiyal arterler izlenmekte olup hemoptizi kaynağı olarak değerlendirilmektedir; bronşiyal arter embolizasyonu planlanabilir.
T2A MR'da mantar topu düşük sinyal intensitesi gösterir. Bu bulgu mantar topunun düşük su içeriği ve yoğun hif yapısından kaynaklanır. Kavite çevresindeki inflamasyon ve sıvı T2'de yüksek sinyallidir.
Rapor Cumlesi
T2A sekanslarda kavite içinde düşük sinyalli intrakaviter kitle izlenmekte olup mantar topu (aspergilloma) ile uyumludur.
Mantar topu içinde süngerimsi hava cepleri görülebilir. Bu bulgular hifler arasında sıkışmış hava kabarcıklarını yansıtır ve intrakaviter kitlenin solid tümörden ayrılmasına yardımcı olur.
Rapor Cumlesi
İntrakaviter kitle içinde süngerimsi hava cepleri izlenmekte olup mantar topu yapısı ile uyumludur.
Kriterler
Tek kavite içinde tek mantar topu, ince duvarlı kavite (<3 mm), çevre parankimde minimal hastalık, normal pulmoner fonksiyon
Ayirt Edici Ozellikler
Cerrahi rezeksiyon için en uygun adaydır. Düşük mortalite oranı ile lobektomi veya segmentektomi yapılabilir. Genellikle asemptomatik veya hafif hemoptizi ile prezente olur.
Kriterler
Multipl kaviteler veya tek kavitede multipl mantar topları, kalın duvarlı kavite, çevre parankimde yaygın hastalık (fibrozis, bronşektazi), bozulmuş pulmoner fonksiyon
Ayirt Edici Ozellikler
Cerrahi risk yüksektir. Bronşiyal arter embolizasyonu hemoptizi kontrolü için tercih edilir. Kronik pulmoner aspergilloze ilerleme riski mevcuttur. Kavernostomi veya intrakaviter antifungal tedavi düşünülebilir.
Kriterler
Aspergillomaya ek olarak kavite sayısında/boyutunda progresyon, plevral kalınlaşma, konsolidasyon, >3 ay semptomlar, Aspergillus IgG pozitif
Ayirt Edici Ozellikler
Subakut/kronik seyir gösterir ve tedavisiz progresyon yapar. Uzun süreli antifungal tedavi (itrakonazol/vorikonazol) gereklidir. İmmünsüpresyon yokluğunda bile gelişebilir — genellikle altta yatan yapısal akciğer hastalığı (KOAH, sarkoidoz, önceki TB) mevcuttur.
Ayirt Edici Ozellik
Akciğer apsesi kalın düzgün duvarlı kavite içinde hava-sıvı seviyesi gösterir ancak intrakaviter serbest kitle bulunmaz. Aspergillomada intrakaviter solid kitle (mantar topu) ve air-crescent bulgusu mevcuttur. Apse duvarı kontrastlanır, aspergillomada kavite duvarı daha ince olabilir.
Ayirt Edici Ozellik
Skuamöz hücreli karsinomun kaviter formu düzensiz kalın duvarlı kavite gösterir ve kavite duvarında nodüler komponent bulunur. Kitle kavite duvarına invaze olup serbest değildir — pozisyon değişikliği ile hareket etmez. Aspergillomada mantar topu sebesttir ve Monod bulgusu pozitiftir.
Ayirt Edici Ozellik
Tüberkuloma solid nodül olup kendi içinde kavitasyon gelişebilir ancak intrakaviter serbest kitle ve air-crescent bulgusu beklenmez. Santral/lamine kalsifikasyon ve satellit nodüller tüberkuloma için tipiktir. Aspergillomada önceden var olan kavite içinde serbest kitle mevcuttur.
Ayirt Edici Ozellik
Pulmoner emboli-infarkt kavitasyona ilerleyebilir ancak kavite içinde serbest kitle beklenmez. Hampton hörgücü (kama şekilli periferik opasite) tipiktir. Air-crescent bulgusu aspergillomaya özgüdür.
Aciliyet
urgentYonetim
surgicalBiyopsi
Gerekli DegilTakip
3-monthAspergilloma masif hemoptizi (>300 mL/24 saat) riski nedeniyle acil müdahale gerektirebilir. Hemoptizi varlığında bronşiyal arter embolizasyonu ilk müdahaledir. Definitif tedavi cerrahi rezeksiyondur (basit aspergillomada lobektomi). Kompleks aspergillomada cerrahi risk yüksektir — antifungal tedavi ve embolizasyon tercih edilir. Asemptomatik hastalarda 3-6 ay aralıklarla BT takip yapılır. Galaktomannan antijen ve Aspergillus IgG serolojisi tanıyı destekler. İmmünsüprese hastalarda invaziv pulmoner aspergilloza ilerleme riski değerlendirilmelidir.
Asemptomatik aspergillomalar takip edilebilir. Hemoptizi varlığında cerrahi rezeksiyon veya bronşiyal arter embolizasyonu gerekir. Antifungal tedavi (itrakonazol, vorikonazol) ek olarak verilebilir.