Aşil tendonu rüptürü, vücuttaki en büyük ve en güçlü tendonun kısmi veya tam kopmasıdır. En sık insertionun 2-6 cm proksimalindeki hipovasküler bölgede ('kritik zon' veya 'watershed area') oluşur. 30-50 yaş arası rekreasyonel sporcularda ('weekend warrior') en sıktır. Klinik tanı genellikle belirgindir (Thompson testi pozitif, palpabl boşluk), ancak kısmi yırtıklarda ve kronik vakalarda MRG ve US tanıda kritik role sahiptir. MRG'de tam yırtıkta tendon devamlılığının kaybı, retraksiyon ve sıvı dolu boşluk izlenir. US'de 'boş tendon yatağı' bulgusu tam rüptürü doğrular. Akut tam yırtıklarda cerrahi tamir veya fonksiyonel rehabilitasyon standart tedavi seçenekleridir.
Yaş Aralığı
25-60
En Sık Yaş
40
Cinsiyet
Erkek baskin
Prevalans
Sık
Aşil tendonu gastroknemius ve soleus kaslarını kalkaneus kemiğine bağlar ve vücut ağırlığının 12.5 katına kadar kuvvete maruz kalır. Rüptür genellikle dejeneratif tendinopatik zemin üzerinde akut mekanik yüklenme ile oluşur. İnsertionun 2-6 cm proksimalindeki 'kritik zon' en savunmasız bölgedir çünkü bu alan en düşük kan dolaşımına sahiptir — posterior tibial arter ve sural arterlerin vasküler bölgeleri arasındaki 'watershed area'. Dejeneratif değişiklikler: mukoid dejenerasyon, hipoksik dejenerasyon, tendoliipomatoz ve kalsifik tendinopati kollajen yapısal bütünlüğünü zayıflatır. Akut rüptürde eksantrik kasılma (dorsifleksiyon sırasında plantar fleksör aktivasyonu) en sık mekanizmadır — basketbol, tenis gibi sporlarda ani sıçrama/yön değiştirme hareketlerinde oluşur. MRG bulguları: tam yırtıkta tendon sürekliliği kaybolur ve yırtık alanında sıvı + hemoraji birikir → T2'de hiperintens boşluk. Proksimal güdük dalgalı (wavy) görünüm alır çünkü tendon gerilimini kaybeder. US'de tendon yatağı boş kalır çünkü kopmuş uçlar retraksiyon gösterir ve aradaki boşluğu sıvı/hemoraji doldurur.
US'de tam Aşil tendonu rüptüründe yırtık bölgesinde normal tendon fibriller yapısı yerine hipoekoik/anekoik boşluk izlenir — tendon yatağı 'boş' görünür. Dinamik US'de dorsifleksiyon sırasında tendon uçlarının birbirinden bağımsız hareket etmesi veya hareket etmemesi fonksiyonel kanıttır.
Sagittal T2 ağırlıklı ve STIR görüntülerde Aşil tendonu devamlılığının tam kaybı izlenir. Yırtık alanında T2 hiperintens sıvı/hemoraji birikimi ('gap sign') görülür. Proksimal ve distal tendon uçları belirlenebilir; uçlar arası mesafe (retraksiyon miktarı) cerrahi planlama için kritiktir. Retraksiyon >3 cm ise cerrahi onarımda ek greft gerekebilir.
Rapor Cumlesi
Aşil tendonu insertionun yaklaşık [x] cm proksimalinde tam kat devamlılık kaybı göstermekte olup yırtık alanında T2 hiperintens sıvı birikimi izlenmektedir; akut tam Aşil tendonu rüptürü ile uyumludur.
Tam rüptürde proksimal tendon güdüğü gerilimini kaybeder ve dalgalı (wavy/serpiginöz) bir morfoloji alır. Bu 'retraksiyon + dalgalanma' paterni tam kopmanın karakteristik MRG bulgusudur. Proksimal güdük gastroknemius/soleus kas kontraksiyonu ile yukarı çekilir. Retraksiyon miktarı sagittal MRG'de ölçülür ve cerrahi planlama için kritik bilgi sağlar.
Rapor Cumlesi
Proksimal tendon güdüğü dalgalı morfoloji ve retraksiyon göstermekte olup tam rüptür ile uyumludur.
Longitudinal B-mod US'de tam rüptür bölgesinde normal tendon fibriller yapısı yerine hipoekoik/anekoik sıvı/hemoraji ile dolu boşluk izlenir — 'boş tendon yatağı' (empty tendon bed) bulgusu. Transvers kesitlerde tendon kesiti görülmez, yerine düzensiz hipoekoik alan izlenir. Dinamik US'de ayak dorsifleksiyona getirildiğinde tendon uçlarının hareketsiz kalması tam kopmanın fonksiyonel kanıtıdır. US'nin tam yırtıktaki duyarlılığı %95+, özgüllüğü %95+ olarak bildirilmektedir.
Rapor Cumlesi
US'de Aşil tendonu kritik zonunda tendon devamlılığı izlenmemekte ve boş tendon yatağı bulgusu saptanmıştır; tam rüptür ile uyumludur.
Kısmi yırtıkta T2 ağırlıklı görüntülerde tendon kalınlaşması ve intratendöz T2 sinyal artışı izlenir ancak tendon devamlılığı tamamen kaybolmamıştır — bazı sağlam lifler devam eder. Kısmi yırtıklar aksiyel görüntülerde en iyi değerlendirilir: etkilenen liflerin yüzdesi ve lokasyonu belirlenir. Kısmi yırtıklar tam rüptüre ilerleme riski taşır.
Rapor Cumlesi
Aşil tendonunda intratendöz T2 sinyal artışı ve fokal kalınlaşma izlenmekte olup devamlılığı korunmuş kısmi yırtık ile uyumludur.
Power Doppler US'de kronik tendinopati veya iyileşen yırtık bölgesinde artmış neovaskülarizasyon izlenir. Normal Aşil tendonu avaskülerdir ve Doppler sinyali göstermez. Artmış vaskülarite, aktif inflamatuar/reparatif süreci yansıtır ve ağrı ile korelasyon gösterir. Bu bulgu kronik tendinopati ve kısmi yırtık ayırıcı tanısında yardımcıdır.
Rapor Cumlesi
Aşil tendonunda power Doppler ile intratendöz neovaskülarizasyon izlenmekte olup aktif tendinopati/reparatif süreç ile uyumludur.
Kriterler
Tam tendon devamlılık kaybı, <2 hafta. Travma öyküsü + Thompson testi pozitif.
Ayirt Edici Ozellikler
MRG: tendon boşluğu akut hemoraji (T1 hiperintens met-Hb) ve sıvı ile dolu. Proksimal güdük dalgalı, retraksiyon ölçülebilir.
Kriterler
Tendon liflerinin bir kısmının kopması, sürekliliğin kısmen korunması.
Ayirt Edici Ozellikler
MRG: intratendöz T2 sinyal artışı, kalınlaşma, ancak devamlılık korunmuş. US: fokal hipoekoik alan ancak boş tendon yatağı yok.
Kriterler
>4-6 hafta geçmiş, tedavi edilmemiş tam rüptür.
Ayirt Edici Ozellikler
MRG: uçlar arasında skar dokusu/granülasyon, proksimal güdük kas atrofisi, belirgin retraksiyon. Cerrahi onarım zorlaşır — greft veya tendon transferi gerekebilir.
Ayirt Edici Ozellik
Plantar fasiit kalkaneusun plantar yüzeyinde fasiyal kalınlaşma ve sinyal artışı gösterirken, Aşil rüptürü posterior kalkaneusa insersiyon yapan tendonun posterior yüzeyinde izlenir; farklı anatomik lokalizasyonlar
Ayirt Edici Ozellik
Retrokalkaneal bursitte T2'de Aşil tendon insertionun anteriorunda sıvı dolu bursa izlenirken, Aşil rüptüründe tendon devamlılık kaybı ve gap sign bulguları ön plandadır
Ayirt Edici Ozellik
Kalkaneus stres kırığında kemik iliği ödemi ve T1'de lineer kırık hattı izlenirken, Aşil rüptüründe kemik patolojisi yoktur ve tendon yapısal bozulması ön plandadır
Aciliyet
urgentYonetim
surgicalBiyopsi
Gerekli DegilTakip
specialist-referralAkut tam Aşil tendonu rüptüründe iki tedavi seçeneği vardır: (1) cerrahi onarım — genç, aktif hastalarda tercih edilir, yeniden yırtık oranı daha düşük (%3-5 vs %12-15), daha iyi plantar fleksiyon gücü; (2) fonksiyonel konservatif tedavi — erken kontrollü hareket ve aşamalı yük verme protokolü, yaşlı/sedanter hastalarda veya cerrahi kontrendikasyonda tercih. Kısmi yırtıklarda konservatif tedavi (immobilizasyon + rehabilitasyon) genellikle yeterlidir. Kronik yırtıklarda cerrahi zorluk artar — V-Y advancement, flap turn-down veya FHL tendon transferi gerekebilir.
Tam aşil tendon yırtığı genellikle cerrahi tamir gerektirir, özellikle aktif ve genç hastalarda. Konservatif tedavi (alçı/atel) seçilmiş hastalarda uygulanabilir ancak re-rüptür riski daha yüksektir. Parsiyel yırtıklar genellikle konservatif tedavi edilir. Erken tanı ve doğru sınıflandırma (tam vs parsiyel, retraksiyon mesafesi) cerrahi planlama için kritiktir.