Endometrioma (çikolata kisti), ektopik endometriyal dokunun over içinde yerleşerek tekrarlayan siklik kanama sonucu oluşturduğu kistik lezyondur. Endometriozis hastalarının %17-44'ünde görülür ve premenopozal kadınlarda (25-40 yaş) en sıktır. Ultrasonografide homojen düşük seviyeli internal ekolar (buzlu cam görünümü) ile karakterize edilir. MR'da T1 hiperintens sinyal (kan ürünleri) ve T2 shading (patognomonik — gradüel T2 sinyal kaybı) tanısal bulgulardır. İnternal kontrastlanma göstermez. Bilateral olabilir (%50). Endometriozis ile ilişkili infertilite, pelvik ağrı ve malignite riski (endometrioid/berrak hücreli karsinom, <%1) taşır.
Yaş Aralığı
20-45
En Sık Yaş
35
Cinsiyet
Kadin baskin
Prevalans
Sık
Endometrioma, over yüzeyine implante olan ektopik endometriyal dokunun menstrüel siklusa yanıt olarak tekrarlayan kanama yapmasıyla oluşur. Her menstrüel döngüde endometriyal doku prolifere olur, salgı yapar ve dökülür — ancak kanama dışarı atılamaz ve kist içinde birikir. Tekrarlayan kanamalar sonucu birikmiş eski kan ürünleri (hemosiderin, methemoglobin, denatüre protein) koyu kahverengi 'çikolata' benzeri sıvı oluşturur. Bu yoğun, yüksek proteinli, demir zengin sıvı ultrasonografide homojen düşük seviyeli internal ekolar (buzlu cam) olarak yansır — internal ekolar sıvı içindeki hücresel debris ve protein agregatlarından kaynaklanır. MR'da T1 parlak sinyal methemoglobinden kaynaklanır. T2 shading ise endometriomanın patognomonik bulgusudur: tekrarlayan kanamaların birikimi ile artan demir konsantrasyonu (hemosiderin + denatüre protein) T2 relaksasyon süresini kısaltır — kist içinde gradüel T2 sinyal kaybı oluşturur (merkezden perifere veya bağımlı kısımda daha belirgin). Bu fenomen tek seferlik kanamada (hemorajik kist) görülmez çünkü demir birikimi yeterli konsantrasyona ulaşmaz.
MR T2A sekanslarda kist içinde gradüel sinyal kaybı (shading) endometriomanın patognomonik imza bulgusudur. Bu fenomen, tekrarlayan siklik kanamaların birikimi sonucu artan demir (hemosiderin/ferritin) ve denatüre protein konsantrasyonunun T2 relaksasyon süresini progresif olarak kısaltmasından kaynaklanır. Tek seferlik kanamada (hemorajik kist) bu konsantrasyon ulaşılmadığından T2 shading görülmez. T2 shading varlığı endometrioma tanısını kesinleştirir ve hemorajik kistten ayırımda en değerli MR bulgusudur. Shading kist içinde bağımlı kısımda veya merkezden perifere doğru gradüel olarak görülür.
Kist içinde homojen, düşük-orta seviyeli difüz internal ekolar. 'Buzlu cam' (ground-glass) görünümü olarak tanımlanır. Ekolar homojen dağılımlı olup internal septa veya solid komponent içermez.
Rapor Cumlesi
Overde ___ x ___ mm boyutlarında, homojen düşük seviyeli internal ekolar (buzlu cam görünümü) içeren kistik lezyon izlenmekte olup endometrioma ile uyumludur.
Renkli Doppler'de kist içinde vasküler akım saptanmaz. Kist duvarında minimal vaskülarite olabilir. İnternal kontrastlanma yoktur.
Rapor Cumlesi
Renkli Doppler incelemede kist içinde vasküler akım izlenmemekte olup solid neoplastik komponent lehine bulgu saptanmamaktadır.
T2A sekanslarda kist içinde gradüel sinyal kaybı (shading). Kist T2'de homojen hiperintens değildir — bağımlı kısımda veya merkezde belirgin hipointensite görülür. Karakteristik 'karartma' (shading) paterni.
Rapor Cumlesi
Lezyon T2A sekanslarda karakteristik T2 shading (gradüel sinyal kaybı) göstermekte olup endometrioma tanısını kuvvetle desteklemektedir.
T1A sekanslarda hiperintens (parlak) sinyal — tekrarlayan kanama ürünleri (methemoglobin). Yağ baskılama (fat-sat) sekansında sinyal KORUNUR — yağ değil, kan olduğunu doğrular.
Rapor Cumlesi
Lezyon T1A sekanslarda hiperintens sinyal göstermekte ve yağ baskılama sekansında sinyal korunmaktadır; kan ürünleri (endometrioma) ile uyumludur.
Multipl bilateral T1 hiperintens kistik lezyonlar — endometriozis 'fingerprint' bulgusu. 'Kissing ovaries' (birbirine yapışık bilateral endometriomalar) görülebilir.
Rapor Cumlesi
Bilateral overlerde multipl T1 hiperintens kistik lezyonlar izlenmekte olup endometriyotik kistler ile uyumludur.
BT'de suya göre artmış dansite (25-50 HU) gösteren kistik lezyon. İçerik homojen, duvar ince-orta kalınlıkta. Kontrastlanma yok.
Rapor Cumlesi
Adneksiyal bölgede artmış dansiteli (___ HU) homojen kistik lezyon izlenmekte olup proteinöz/hemorajik içerik düşündürmektedir; endometrioma tanısı için MR korelasyonu önerilir.
Kriterler
Uniloküler, homojen buzlu cam ekoları, T1 parlak, T2 shading pozitif, internal kontrastlanma yok. En sık görülen form.
Ayirt Edici Ozellikler
Tanı kolaydır — tüm klasik bulgular mevcuttur. Takip veya cerrahi kararı boyut, semptom ve fertilite durumuna göre verilir.
Kriterler
Endometrioma duvarında kontrastlanan solid nodül veya papiller projeksiyon. Vaskülarite gösteren solid komponent. Malign transformasyon şüphesi taşır.
Ayirt Edici Ozellikler
Malign transformasyon riski <%1 olsa da kontrastlanan duvar nodülü varlığında endometrioid veya berrak hücreli karsinom ekarte edilmelidir. MR'da nodülün kontrastlanması, DWI kısıtlaması ve boyutu değerlendirilir. Cerrahi eksplorasyon gerektirir.
Kriterler
Bilateral endometriomalar ('kissing ovaries'), derin endometriozis (rektovajinal septum, uterosakral ligament), peritoneal implantlar ve pelvik adezyonlar eşlik eder.
Ayirt Edici Ozellikler
MR pelvik endometriozis haritalandırması yapılmalıdır. Derin endometriozis T2'de hipointens nodüller olarak izlenir. Cerrahi planlama için detaylı MR protokolü gerekir. Fertilite korunması önemlidir.
Ayirt Edici Ozellik
Hemorajik kist T2 shading göstermez (tek seferlik kanama, yetersiz demir birikimi). Endometrioma T2 shading gösterir (tekrarlayan kanama, yoğun demir birikimi). Hemorajik kist 6-8 haftada rezolüsyon gösterir, endometrioma kalıcıdır. US'de hemorajik kist retiküler patern, endometrioma homojen buzlu cam ekoları gösterir.
Ayirt Edici Ozellik
Dermoid kist T1 parlak ve fat-sat'ta sinyal kaybeder (yağ). Endometrioma T1 parlak ve fat-sat'ta sinyal korur (kan). BT'de dermoid negatif dansite (-20 ila -130 HU), endometrioma pozitif dansite (25-50 HU). Dermoidde kalsifikasyon (diş/kemik) ve Rokitansky nodülü bulunur, endometriomada yoktur.
Ayirt Edici Ozellik
Seröz karsinom solid kontrastlanan komponentler, papiller projeksiyonlar ve internal vaskülarite gösterir. Asit ve peritoneal implantlar eşlik edebilir. Endometriomada internal kontrastlanma yoktur ve T2 shading pozitiftir. Ancak atipik endometriomada kontrastlanan duvar nodülü varsa malign transformasyon (endometrioid karsinom) ekarte edilmelidir.
Aciliyet
routineYonetim
medicalBiyopsi
Gerekli DegilTakip
6-monthEndometrioma endometriozis ile ilişkili benign lezyondur. Tedavi kararı boyut, semptom (pelvik ağrı, disparoni), fertilite durumu ve malignite şüphesine göre verilir. Küçük (<4 cm), asemptomatik endometriomalarda 6 aylık US takip kabul edilebilir. Ağrı kontrolü için medikal tedavi (OKS, progestinler, GnRH analogları) uygulanır. Cerrahi (kistektomi) >4 cm, semptomatik veya büyüyen lezyonlarda, fertilite öncesi veya atipik özellik varlığında (kontrastlanan duvar nodülü) planlanır. Malign transformasyon riski <%1 olsa da postmenopozal kadınlarda veya hızlı büyüyen lezyonlarda malignite (endometrioid/berrak hücreli karsinom) ekarte edilmelidir. Bilateral endometriomada over fonksiyonunu korumak için kistektomi tercih edilir. Derin endometriozis eşlik ediyorsa multidisipliner yaklaşım gerekir.
Endometriomalar endometriozis ile ilişkilidir. Dismenore, kronik pelvik ağrı ve infertilite yaygındır. Malign transformasyon riski düşüktür (%0.7-1) ancak özellikle >9 cm lezyonlarda ve solid komponent gelişiminde dikkatli olunmalıdır. Yeni kontrastlanan solid komponent malign transformasyonu düşündürür.