Polikistik over sendromu (PKOS), reprodüktif çağdaki kadınların %6-15'ini etkileyen en sık endokrin bozukluktur. Rotterdam kriterleri ile tanı konur (3'ten 2'si): oligo/anovülasyon, klinik/biyokimyasal hiperandrojenizm, ultrasonografik polikistik over morfolojisi. Ultrasonografik tanı: bir overde ≥12 antral follikül (2-9 mm) ve/veya over hacmi >10 mL. İnsülin direnci, obezite, infertilite, metabolik sendrom ve tip 2 diyabet riski artmıştır. Görüntülemede 'inci dizisi' (string of pearls) paterni karakteristiktir.
Yaş Aralığı
15-40
En Sık Yaş
25
Cinsiyet
Kadin baskin
Prevalans
Sık
PKOS'un temelinde hipotalamo-hipofizer-ovaryen aksta disregülasyon, insülin direnci ve hiperandrojenizm yatar. LH/FSH oranı artmıştır (genellikle >2:1) — yüksek LH teka hücrelerinde androjen üretimini artırır, düşük FSH ise follikül maturasyonunu engeller. Folliküller olgunlaşamaz ve küçük antral folliküller (2-9 mm) periferik kortekste birikir — bu görüntülemede 'inci dizisi' paternini oluşturur. Stromal hipertrofi artmış androjen üretiminin histolojik karşılığıdır ve US'de artmış stromal ekojenite/hacim olarak izlenir. Over kapsülü kalınlaşır (kortikal fibrozis) ve ovülasyona mekanik engel oluşturur. Over hacmi artışı hem follikül birikimi hem stromal hipertrofi sonucudur ve >10 mL tanısal eşik değerdir.
Over periferik korteksinde sıralı dizilmiş çok sayıda küçük antral follikülün (2-9 mm) inci dizisi gibi görünmesidir. PKOS'un en karakteristik ultrasonografik bulgusudur. Folliküller anekoik, yuvarlak, uniform boyuttadır ve over korteksinin iç yüzeyinde periferik olarak sıralanır — santral stroma hiperekoik ve artmış hacimde kalır. Bu patern düşük FSH nedeniyle folliküllerin olgunlaşamayıp küçük antral evrede arrest olmasının görsel karşılığıdır. Normal siklustan ayrılır çünkü normal overde folliküller dağınık yerleşimli ve boyut farklıdır (dominant follikül >10 mm). Yeni 2023 uluslararası konsensüs: bir overde ≥20 follikül (2-9 mm) veya hacim >10 mL tanısal kabul edilir (önceki eşik ≥12 idi).
Periferik yerleşimli ≥12 küçük antral follikül (2-9 mm) over korteksinde sıralı dizilim gösterir — 'inci dizisi' (string of pearls) paterni. Folliküller anekoik, yuvarlak ve uniform boyuttadır. Santral stroma hiperekoik ve hacmi artmıştır.
Rapor Cumlesi
Her iki overde periferik yerleşimli çok sayıda küçük antral follikül (2-9 mm) izlenmekte olup 'inci dizisi' paterni polikistik over morfolojisi ile uyumludur.
Over hacmi >10 mL (elipsoid formül: uzunluk × genişlik × kalınlık × 0.523). Bilateral tutulum tipiktir. Artmış hacim hem follikül birikimi hem stromal hipertrofiden kaynaklanır.
Rapor Cumlesi
Her iki over hacmi artmış olup (sağ: ... mL, sol: ... mL) >10 mL eşiğini aşmaktadır; polikistik over morfolojisi ile uyumludur.
Santral over stroması artmış ekojenite ve hacim gösterir. Stromal/total over hacim oranı artmıştır (>0.34). Stromal hipertrofi hiperandrojenizmin sonucudur.
Rapor Cumlesi
Over stroma ekojenitesi artmış olup stromal hipertrofi ile uyumludur.
T2A görüntülerde periferik yerleşimli yüksek sinyalli folliküller ve santral düşük-orta sinyalli stroma. 'String of pearls' paterni MR'da da izlenebilir. Over boyutu artmış.
Rapor Cumlesi
MR'da her iki overde periferik yerleşimli çok sayıda küçük follikül ve artmış stromal hacim izlenmekte olup polikistik over morfolojisi ile uyumludur.
Over stromasında artmış vaskülarite. Stromal damarlar daha belirgin ve daha düşük rezistans indeksi gösterir. Stromal hipervaskülarite hiperandrojenizm derecesiyle korele olabilir.
Rapor Cumlesi
Doppler incelemede over stromasında artmış vaskülarite izlenmekte olup PKOS ile uyumlu destekleyici bulgudur.
Kriterler
Hiperandrojenizm + oligo/anovülasyon + polikistik over morfolojisi. Üç Rotterdam kriteri de pozitif. En sık fenotip.
Ayirt Edici Ozellikler
En belirgin ultrasonografik bulgular. Bilateral büyük overler, çok sayıda periferik follikül, belirgin stromal hipertrofi. Metabolik risk en yüksek.
Kriterler
Hiperandrojenizm + oligo/anovülasyon, polikistik over morfolojisi YOK. Ultrasonografik kriter karşılanmaz.
Ayirt Edici Ozellikler
Over US normal görünebilir. Tanı klinik ve biyokimyasal kriterlere dayanır. Metabolik profil Fenotip A'ya benzer.
Kriterler
Hiperandrojenizm + polikistik over morfolojisi, düzenli ovülasyon. Oligo/anovülasyon YOK.
Ayirt Edici Ozellikler
Ultrasonografik PKOS morfolojisi mevcut ancak menstrüel siklus düzenli. Fertilite genellikle korunmuş. Daha hafif metabolik profil.
Kriterler
Oligo/anovülasyon + polikistik over morfolojisi, hiperandrojenizm YOK. Androjen düzeyleri normal.
Ayirt Edici Ozellikler
Ultrasonografik PKOS morfolojisi mevcut, oligo/amenore var, ancak akne/hirsutizm yok. En hafif fenotip. Metabolik risk daha düşük.
Ayirt Edici Ozellik
Basit over kisti tek, büyük (>3 cm), anekoik, ince duvarlı yapıdır. PKOS ise çok sayıda küçük follikül (2-9 mm), bilateral, artmış over hacmi ve stromal hipertrofi ile ayrılır. Basit kistte over hacmi normaldir.
Ayirt Edici Ozellik
Hemorajik kist tek, büyük, retiküler patern (fibrin ağı), over boyutu lokalize büyük. PKOS'ta birden fazla küçük uniform follikül, periferik dizilim ve bilateral tutulum belirgindir. Klinik bağlam da ayırıcıdır — hemorajik kist akut ağrı, PKOS kronik oligo/amenore.
Ayirt Edici Ozellik
Dermoid (matür kistik teratom) heterojen internal yapı, yağ-sıvı seviyesi, kalsifikasyon/diş, 'tip of the iceberg' bulgusu. Tek lezyon. PKOS çok sayıda uniform küçük anekoik follikül, bilateral, stromal hipertrofi ile tamamen farklı morfoloji.
Aciliyet
routineYonetim
medicalBiyopsi
Gerekli DegilTakip
annualPKOS kronik bir endokrin bozukluk olup multidisipliner yönetim gerektirir. Tedavi klinik tabloya göre bireyselleştirilir: infertilite varsa ovülasyon indüksiyonu (letrozol birinci basamak, klomifen ikinci basamak); hiperandrojenizm için oral kontraseptifler + antiandrojenler (spironolakton); insülin direnci için metformin + yaşam tarzı değişikliği (diyet, egzersiz, kilo verme). Metabolik sendrom taraması yıllık yapılmalıdır (glikoz, lipid profili, kan basıncı). Endometriyal hiperplazi riski artmıştır (kronik anovülasyona bağlı karşılanmamış östrojen) — yılda en az bir kez menstrüel kanama sağlanmalı veya progesteron koruması verilmelidir. Uzun vadede tip 2 diyabet, kardiyovasküler hastalık ve endometrium kanseri riski artmıştır. Over drilling (laparoskopik) tedaviye dirençli olgularda alternatiftir.
PKOS infertilitenin en sık nedenlerinden biridir. Metabolik sendrom, tip 2 diyabet, kardiyovasküler hastalık ve endometrial kanser riski artmıştır. Rotterdam kriterleri tanıda kullanılır (3 kriterden 2'si: oligoanovülasyon, hiperandrojenizm, polikistik over morfolojisi).