Tubo-ovaryen apse (TOA), tuba uterina ve overin inflamatuar/enfeksiyöz süreç sonucu birbirine yapışarak ayırt edilemez hale geldiği kalın duvarlı kompleks kistik-solid kitledir. Pelvik inflamatuar hastalığın (PID) en ciddi komplikasyonudur. Polimikrobiyal etiyoloji: anaeroblar (Bacteroides, Peptostreptococcus), aeroblar (E. coli, Streptococcus), Chlamydia trachomatis, Neisseria gonorrhoeae. Reprodüktif çağdaki kadınlarda görülür, ateş, pelvik ağrı ve lökositoz ile prezente olur. Tedavi edilmezse rüptür ve peritonit gelişebilir.
Yaş Aralığı
20-40
En Sık Yaş
30
Cinsiyet
Kadin baskin
Prevalans
Nadir Değil
TOA, asendan enfeksiyonun (serviks → endometrium → tuba uterina → over) son aşamasıdır. Bakteri kolonizasyonu tuba mukozasında başlar, salpenjit gelişir, tubal lümen iltihabi eksüda ile dolar (pyosalpinks). İnflamasyon overe yayılarak over apsesi oluşur ve tuba-over kompleksi birbirine yapışır. Bu süreç görüntüleme bulgularını doğrudan belirler: kalın inflamatuar duvar kontrastlanan granülasyon dokusunu yansıtır; internal debris/sıvı seviyesi püy içeriğini gösterir; DWI'da parlak sinyal viskoz püy ve nekrotik dokudaki kısıtlı su difüzyonunu işaret eder; cogwheel sign (tuba ve overin birbirine yapışarak dişli çark görünümü vermesi) inflamatuar adezyonların doğrudan sonucudur. Çevre yağ dokusundaki inflamatuar değişiklikler (stranding) inflamasyonun dış yayılımını yansıtır.
Tubo-ovaryen apsede tuba uterina ve overin inflamatuar adezyonlarla birbirine yapışması sonucu oluşan dişli çark benzeri görünümdür. Dilate tubanın plikalar (mukozal kıvrımları) bükülmüş ve birbirine yaklaşmış olup kalan over follikülleri ile iç içe geçmiş yapılar dişli çarkın dişlerini andırır. Bu bulgu tubo-ovaryen kompleks oluşumunun patognomonik işaretidir ve basit over kistinden veya izole salpenjiten ayırt etmede kritiktir. Cogwheel sign'ın tanınması TOA tanısını yüksek güvenle koydurmaktadır.
Kalın duvarlı, heterojen, kompleks kistik-solid adneksiyal kitle. Over ve tuba uterina birbirine yapışmış olup ayırt edilemez (cogwheel sign). İnkomplet septalar, internal debris ve sıvı seviyeleri izlenebilir. Pyosalpinks komponenti tubüler yapı olarak tanınabilir.
Rapor Cumlesi
Sol/sağ adneksiyal bölgede kalın duvarlı kompleks kistik-solid kitle izlenmekte olup over ve tuba ayırt edilememektedir (cogwheel bulgusu); tubo-ovaryen apse ile uyumludur.
Kitle duvarında ve çevre dokuda belirgin artmış vaskülarite. Düşük rezistans akım paterni (RI <0.5). İnflamatuar hiperemi ve neovaskülarizasyonu yansıtır.
Rapor Cumlesi
Doppler incelemede kitle duvarında belirgin artmış vaskülarite ve düşük rezistans akım paterni izlenmekte olup inflamatuar etiyoloji ile uyumludur.
Portal venöz fazda belirgin kontrastlanan kalın duvar (>3 mm) ve kontrastlanmayan düşük dansiteli santral içerik (püy). Çevre yağ dokusunda inflamatuar değişiklikler (fat stranding). Peritoneal kalınlaşma ve reaktif sıvı eşlik edebilir.
Rapor Cumlesi
Adneksiyal bölgede kontrastlanan kalın duvarlı kitle izlenmekte olup santral düşük dansiteli içerik ve çevre yağ planlarında inflamatuar değişiklikler tubo-ovaryen apse ile uyumludur.
T2A görüntülerde yüksek sinyalli internal içerik (püy) ve hipointens-orta sinyalli kalın duvar. İnkomplet septalar T2'de hipointens görünür. Çevre dokularda T2 hiperintensitesi inflamatuar ödemi yansıtır.
Rapor Cumlesi
T2A sekanslarda kalın duvarlı kitle içinde yüksek sinyalli koleksiyon izlenmekte olup tubo-ovaryen apse ile uyumludur.
DWI'da internal içerikte belirgin parlak sinyal (yüksek b-değerinde kalıcı sinyal) ve ADC haritasında düşük değer. Viskoz püy ve nekrotik dokudaki difüzyon kısıtlamasını yansıtır. TOA ile nekrotik tümör ayırımında kritik bulgudur.
Rapor Cumlesi
DWI'da kitle içeriğinde belirgin difüzyon kısıtlaması izlenmekte olup viskoz püy ile uyumludur; tubo-ovaryen apse tanısını desteklemektedir.
T1A görüntülerde apse içeriği orta-yüksek sinyal yoğunluğunda — proteinöz püy içeriğini yansıtır. Basit sıvıdan (düşük T1) farklıdır. Hemorajik komponent varsa belirgin T1 hiperintensitesi izlenebilir.
Rapor Cumlesi
T1A sekanslarda kitle içeriği proteinöz sıvı ile uyumlu orta-yüksek sinyal yoğunluğundadır.
Kriterler
Akut başlangıçlı ateş, pelvik ağrı, lökositoz. İlk atak. Kalın duvarlı, belirgin kontrastlanma, çevre inflamasyon belirgin.
Ayirt Edici Ozellikler
Duvar kontrastlanması çok belirgin, fat stranding yoğun, serbest pelvik sıvı mevcut. Antibiyotik tedavisine yanıt beklenir.
Kriterler
Kronik pelvik ağrı, tekrarlayan ateş atakları, yetersiz tedavi. Kalınlaşmış organize duvar, kalsifikasyonlar olabilir.
Ayirt Edici Ozellikler
Duvar daha kalın ve organize, kalsifikasyonlar eşlik edebilir, çevre inflamasyon daha az belirgin. Medikal tedaviye yanıtsız olabilir — cerrahi gerekebilir.
Kriterler
Apse rüptürü — peritonit bulguları (yaygın peritoneal sıvı, defensans, rebound). Acil cerrahi endikasyon.
Ayirt Edici Ozellikler
Duvar bütünlüğü bozulmuş, peritoneal kavitede diffüz sıvı/debris, belirgin fat stranding. Yaygın peritoneal kontrastlanma. Septik şok riski.
Ayirt Edici Ozellik
Torsiyon whirlpool sign + azalmış/kayıp Doppler akımı ile karakterizedir. TOA'da ise artmış vaskülarite, cogwheel sign, ateş/lökositoz eşlik eder. Torsiyon akut ağrı ağırlıklı, TOA ise ateş ağırlıklıdır. DWI'da her ikisi de parlak olabilir ancak klinik bağlam ayırıcıdır.
Ayirt Edici Ozellik
Endometrioma T1'de yüksek sinyal ('shading' T2'de), yağ baskılamada sinyal korunur. Kalın duvar yok, septalar yok. DWI'da difüzyon kısıtlaması T2 shine-through etkisi ile karıştırılabilir. TOA ise kalın duvar kontrastlanması, DWI-gerçek kısıtlama, ateş/lökositoz ile ayrılır.
Ayirt Edici Ozellik
Seröz karsinom solid-kistik kitle olarak görülebilir ancak papiller projeksiyonlar belirgindir, kalın apse duvarı yoktur, DWI kısıtlaması solid komponenttedir (püy değil). Ateş/lökositoz yoktur. CA-125 yüksekliği her ikisinde olabilir. TOA'da ateş + klinik inflamasyon + rim kontrastlanma paterni kritik ayırıcıdır.
Aciliyet
urgentYonetim
medicalBiyopsi
Gerekli DegilTakip
3-monthTOA tedavisi birincil olarak IV geniş spektrumlu antibiyotiklerdir (klindamisin + gentamisin veya ampisilin-sulbaktam). 48-72 saatte klinik yanıt değerlendirilir. Yanıtsız veya rüptüre TOA'da acil cerrahi (drenaj veya ooferektomi/salpenjektomi) gereklidir. Perkütan drenaj (US veya BT kılavuzluğunda) >3 cm apseler için alternatiftir ve antibiyotikle birlikte başarı oranı %80-90'dır. Tedavi sonrası takip US ile 3 ayda yapılır — rezidüel kitle ve tubal fonksiyon değerlendirilir. Rüptüre TOA acil cerrahi endikasyondur — septik şok riski mevcuttur. Uzun vadede tubal infertilite (%60-70) ve ektopik gebelik riski artmıştır.
Tübo-ovarian apse acil antibiyotik tedavisi gerektirir. Tedaviye yanıt vermeyen olgularda perkütan drenaj veya cerrahi gerekebilir. Komplikasyonları arasında rüptür ve sepsis vardır. İnfertilite riski artmıştır.