Groove pankreatit (paraduodenal pankreatit), pankreas başı ile duodenum (özellikle medial duvar) ve distal koledok (CBD) arasındaki 'oluk' (groove) bölgesinde gelişen spesifik bir kronik pankreatit formudur. Alkol kullanımı en sık etiyolojik faktördür. Duodenal duvar kistik değişiklikleri (minor papilla tıkanıklığına bağlı), sheet-like yumuşak doku kalınlaşması ve gecikmiş kontrastlanma karakteristik bulgularıdır. Bu benzersiz anatomik lokalizasyon ve duodenal tutulum, hastalığı diğer pankreatik kitlelerden ve özellikle pankreas başı adenokarsinomundan ayırmada kritik öneme sahiptir.
Yaş Aralığı
40-60
En Sık Yaş
50
Cinsiyet
Erkek baskin
Prevalans
Nadir
Groove pankreatitin patofizyolojisi, duodenal duvardaki aksesuar pankreas dokusu (heterotopik pankreas) ve minor papilla bölgesinin kronik inflamasyonuyla ilişkilidir. Alkol, minor papilla'nın tıkanmasına yol açan protein tıkaçlarına neden olur ve aksesuar pankreas dokusunda otodigesyon başlatır. Bu süreç, pankreas başı ile duodenum arasındaki oluk bölgesinde yoğun fibrotik doku birikimine yol açar. Duodenal duvarda Brunner bez hiperplazisi ve kistik dejenerasyon gelişir — bu kistler tıkanmış aksesuar kanalların dilatasyonundan kaynaklanır. Fibrotik doku gecikmiş fazda kontrast tutar çünkü sıkı kollajen matriksi yavaş kontrast birikimi ve yavaş yıkanma gösterir. CBD'nin distal segmenti fibrotik doku tarafından sarılarak düzgün daralma gösterir — bu biliyer striktüre neden olabilir. Hastalık ilerledikçe duodenal stenoz gelişebilir. Saf (pure) formda pankreas parankimi korunurken, segment formda pankreas başı parankimine de yayılır.
Duodenum medial duvarında (özellikle ikinci porsiyon, minor papilla bölgesi) T2'de hiperintens multipl küçük kistik lezyonlar. Bu kistler Brunner bezlerinin hiperplazisi ve tıkanmış aksesuar pankreas kanallarının dilatasyonundan kaynaklanır. Groove pankreatit için en spesifik ve tanısal bulgudur. Adenokarsinomda duodenal duvar kistik değişiklikleri beklenmez — bu bulgunun varlığı güçlü şekilde groove pankreatit tanısını destekler.
Arteriyel fazda pankreas başı ile duodenum arasındaki oluk bölgesinde tabaka şeklinde (sheet-like) hipodans yumuşak doku izlenir. Bu doku normal pankreas parankiminden ve duodenal duvardan daha az kontrastlanır. Sınırları gradüel olup belirgin kitle etkisi oluşturabilir.
Rapor Cumlesi
Pankreas başı ile duodenum arasındaki oluk bölgesinde arteriyel fazda hipodans, tabaka şeklinde yumuşak doku izlenmekte olup groove pankreatit ile uyumludur.
Gecikmiş fazda groove bölgesindeki fibrotik doku belirgin progresif kontrastlanma gösterir. Arteriyel fazda hipodans olan alan gecikmiş fazda normal parankimle izodans veya hafif hiperdans hale gelir. Bu gecikmiş kontrastlanma paterni groove pankreatit için karakteristiktir.
Rapor Cumlesi
Gecikmiş fazda groove bölgesindeki lezyonun belirgin progresif kontrastlanma gösterdiği izlenmekte olup fibrotik süreç ile uyumludur.
Portal venöz fazda duodenum medial duvarında (özellikle ikinci porsiyon) multipl küçük kistik alanlar izlenir. Bu kistler Brunner bez kistleri ve tıkanmış aksesuar pankreas kanallarının dilatasyonuna karşılık gelir. Duodenal duvar kalınlaşması eşlik eder.
Rapor Cumlesi
Duodenum medial duvarında multipl küçük kistik değişiklikler izlenmekte olup groove pankreatit için patognomonik bulgudur.
T2 ağırlıklı sekanslarda groove bölgesindeki fibrotik doku hipointens izlenirken, duodenal kistik değişiklikler belirgin hiperintens olarak görülür. Bu heterojen T2 paterni (hipointens fibrozis + hiperintens kistler) groove pankreatit için karakteristiktir.
Rapor Cumlesi
T2 ağırlıklı sekanslarda groove bölgesinde hipointens fibrotik doku ve duodenal duvarda hiperintens kistik değişiklikler izlenmekte olup groove pankreatit ile uyumludur.
DWI'da groove bölgesindeki fibrotik-inflamatuar doku orta-belirgin derecede difüzyon kısıtlaması gösterir. Kistik alanlar difüzyon kısıtlaması göstermez (T2 shine-through olabilir).
Rapor Cumlesi
DWI'da groove bölgesindeki solid komponent difüzyon kısıtlaması göstermekte olup aktif fibrotik-inflamatuar süreç ile uyumludur.
B-mod ultrasonografide pankreas başı ile duodenum arasında hipoekoik yumuşak doku ve duodenal duvarda küçük anekoik kistik lezyonlar izlenir. Duodenal duvar belirgin kalınlaşmış olabilir. CBD distal segmentinde daralma saptanabilir.
Rapor Cumlesi
Pankreas başı ile duodenum arasında hipoekoik yumuşak doku ve duodenal duvarda kistik değişiklikler izlenmekte olup groove pankreatit düşündürmektedir; BT/MR ile ileri değerlendirme önerilir.
Kriterler
Fibrotik-inflamatuar süreç groove bölgesiyle sınırlı, pankreas parankimi korunmuş, ana pankreas kanalı normal kalibreli
Ayirt Edici Ozellikler
Pankreas parankimi normal kontrastlanma gösterir. Ana pankreas kanalı dilate değildir. Yumuşak doku ve kistik değişiklikler yalnızca pankreas-duodenum arasındaki oluk bölgesindedir. Adenokarsinomdan ayırımı daha kolaydır çünkü pankreas parankimi tutulmamıştır.
Kriterler
Fibrotik-inflamatuar süreç groove bölgesinden pankreas başı parankimine yayılmış, pankreas kanalı etkilenebilir
Ayirt Edici Ozellikler
Pankreas başı parankiminde hipodans alan eşlik eder. Ana pankreas kanalı hafif dilatasyon gösterebilir. Adenokarsinomdan ayırımı saf forma göre zordur. Duodenal kistik değişikliklerin varlığı groove pankreatit lehine en güçlü ipucudur. EUS-FNA gerekebilir.
Kriterler
Belirgin fibrozis nedeniyle duodenal lümen daralması, gastrik outlet obstrüksiyon semptomları, cerrahi gereksinimi
Ayirt Edici Ozellikler
Belirgin duodenal duvar kalınlaşması ve lümen daralması. Gastrik dilatasyon eşlik edebilir. Oral kontrast pasajı gecikir veya durur. CBD'de belirgin biliyer dilatasyon ve sarılık gelişebilir. Bu evrede cerrahi müdahale (Whipple veya bypass) gerekli olabilir.
Ayirt Edici Ozellik
Adenokarsinomda duodenal duvar kistik değişiklikleri beklenmez ve kitle genellikle pankreas parankimi içinde lokalizedir. Groove pankreatitte kitle pankreas-duodenum arasındaki oluk bölgesindedir, duodenal kistik değişiklikler eşlik eder ve gecikmiş fazda belirgin kontrastlanma artışı gösterir. Adenokarsinomda vasküler invazyon sıktır, groove pankreatitte nadirdir.
Ayirt Edici Ozellik
AIP'de diffüz sosis şeklinde pankreas büyümesi, kapsül benzeri rim ve IgG4 yüksekliği beklenir. Groove pankreatitte lezyon oluk bölgesine lokalizedir, duodenal kistik değişiklikler eşlik eder ve alkol öyküsü sıktır. AIP'de duodenal kistik değişiklikler görülmez.
Ayirt Edici Ozellik
Kronik pankreatit kitlesinde parankimal kalsifikasyonlar, chain of lakes paterni ve pankreas parankimi içinde fokal kitle beklenir. Groove pankreatitte kitle pankreas-duodenum arası oluk bölgesindedir, duodenal kistik değişiklikler spesifik bulgudur ve parankimal kalsifikasyonlar baskın değildir.
Aciliyet
routineYonetim
conservativeBiyopsi
Gerekli DegilTakip
6-monthGroove pankreatit çoğunlukla konservatif tedavi ile yönetilir. Alkol ve sigara bırakma temel tedavi yaklaşımıdır. Ağrı yönetimi için analjezikler ve endoskopik müdahaleler (biliyer stent) uygulanabilir. Tanısal belirsizlik durumunda EUS-FNA ile adenokarsinom ekarte edilmelidir. İleri evre duodenal stenoz veya tedaviye dirençli semptomlar durumunda cerrahi (Whipple prosedürü veya bypass) gerekli olabilir. Steroid tedavisi AIP'deki kadar etkili değildir ancak semptomatik rahatlama sağlayabilir. Takip 6-12 ayda bir görüntüleme ile yapılmalıdır.
Groove pankreatit PDAC'ı taklit edebilir ve cerrahi rezeksiyona gidebilir. Tipik lokalizasyon ve duodenal kistik değişikliklerin tanınması gereksiz cerrahiyi önleyebilir. Konservatif tedavi (alkol bırakma, analjezi) genellikle yeterlidir.