Akut sinüzit, paranazal sinüslerin mukozal astarının 4 haftadan kısa süreli inflamasyonudur. Viral üst solunum yolu enfeksiyonunu takiben en sık bakteriyel süperenfeksiyon gelişir; Streptococcus pneumoniae, Haemophilus influenzae ve Moraxella catarrhalis en yaygın patojenlerdir. Maksiller ve etmoid sinüsler en sık tutulur. Görüntülemede hava-sıvı seviyesi, mukozal kalınlaşma ve sinüs opasifikasyonu karakteristik bulgulardır. Komplike olmayan olgularda görüntüleme genellikle gerekmez; ancak orbital veya intrakranyal komplikasyon şüphesinde BT ve MRG endikedir.
Yaş Aralığı
5-80
En Sık Yaş
35
Cinsiyet
Esit
Prevalans
Çok Sık
Akut sinüzit genellikle viral üst solunum yolu enfeksiyonuyla başlar; viral enfeksiyon mukozal ödeme ve siliyer disfonksiyona yol açarak ostiomeatal kompleksin tıkanmasına neden olur. Ostiomeatal obstrüksiyon sinüs ventilasyonunu ve mukosiliyer klirensini bozar, sinüs içinde negatif basınç oluşturarak sekresyon birikimini kolaylaştırır. Bu staz ortamı bakteriyel kolonizasyon ve süperenfeksiyon için ideal koşullar yaratır. Bakteriyel enfeksiyon mukozada yoğun nötrofilik infiltrasyon ve vasküler konjesyona yol açarak mukozal kalınlaşmayı artırır ve pürülan materyal birikimine neden olur. Görüntülemede hava-sıvı seviyesi, gravitasyonel etkiyle pürülan sekresyonların sinüs tabanında birikmesini yansıtır; mukozal kalınlaşma ise inflamatuar ödem ve vasküler konjesyonun doğrudan sonucudur.
Paranazal sinüs içinde düz bir çizgi şeklinde hava ile sıvı arasında keskin bir geçiş izlenmesi akut sinüzitin en karakteristik ve spesifik bulgusudur. Bu bulgu pürülan veya seröz sekresyonun gravitasyonel etkiyle sinüs tabanında birikmesini yansıtır. Ayakta çekilen lateral radyografide veya koronal BT'de en iyi görüntülenir. Kronik sinüzitte genellikle sinüs tamamen opasifiye olduğundan hava-sıvı seviyesi beklenmez. Hava-sıvı seviyesi nadiren barotravma veya sinüs fraktürüne bağlı hemosinus tablosunda da görülebilir — klinik korelasyon gereklidir.
Kontrastsız BT'de sinüs içinde düz bir çizgi şeklinde hava-sıvı seviyesi izlenir. Sıvı bileşeni genellikle 10-25 HU dansitede olup seröz sekresyonu, 25-40 HU ise daha yoğun pürülan içeriği düşündürür. Ayakta veya prone pozisyonda çekimlerde gravitasyonel etki ile sıvı sinüs tabanında birikir. Maksiller sinüste en sık ve en kolay tanınır. Hava-sıvı seviyesi akut sürecin güçlü bir göstergesidir ve kronik sinüzitten ayırıcı tanıda önemli bir rol oynar.
Rapor Cumlesi
Sol maksiller sinüste hava-sıvı seviyesi izlenmekte olup akut sinüzit ile uyumludur.
Sinüs duvarlarını çevreleyen düzgün, konsantrik mukozal kalınlaşma izlenir. Normal sinüs mukozası BT'de görülmeyecek kadar ince olup (<1 mm), 3 mm'den fazla kalınlaşma patolojik kabul edilir. Akut sinüzitte kalınlaşma genellikle düzgün ve homojendir; polipoid veya düzensiz kalınlaşma daha çok kronik süreçleri düşündürür. Kalınlaşmış mukoza yumuşak doku dansitesinde (30-60 HU) izlenir ve kontrastlı incelemelerde belirgin kontrastlanma gösterir. Bazen mukozal ödem o kadar belirgindir ki sinüsü tamamen opasifiye edebilir.
Rapor Cumlesi
Bilateral maksiller sinüslerde düzgün mukozal kalınlaşma izlenmekte olup inflamatuar/infeksiyöz sinüzit ile uyumludur.
Kontrastlı BT'de orbital komplikasyonlar değerlendirilir. Chandler sınıflamasına göre Evre I preseptal selülit (periorbital yumuşak doku kalınlaşması), Evre II orbital selülit (intraorbital yağ planlarında bulanıklaşma ve streaky dansite artışı), Evre III subperiostal apse (mediyal orbital duvar ile periorbita arasında bikonveks, rim kontrastlanan koleksiyon), Evre IV orbital apse (intrakonik veya ekstrakonik abseleşme), Evre V kavernöz sinüs trombozu (kavernöz sinüste dolum defekti, genişleme) olarak ayrılır. Etmoid sinüzit komplikasyonu olarak en sık gelişir çünkü lamina papyracea çok ince bir kemik bariyeridir.
Rapor Cumlesi
Sol etmoid sinüzite sekonder sol mediyal orbital duvarda lamina papyracea defekti ile birlikte subperiostal apse formasyonu izlenmektedir.
T2 ağırlıklı MRG'de akut sinüzit sekresyonları belirgin hiperintens sinyal gösterir. Seröz sekresyonlar yüksek su içeriği nedeniyle çok parlak T2 sinyali verirken, pürülan sekresyonlar protein içeriğinin artmasıyla hafifçe daha düşük ancak yine de hiperintens sinyal gösterir. Mukozal kalınlaşma da T2'de hiperintens olarak izlenir ve normal kemik iliğinden kolayca ayırt edilebilir. İnflamatuar mukozal değişiklikler ile retansiyon kistleri benzer sinyal özellikler gösterebilir. T2 görüntüleme özellikle orbital ve intrakranyal komplikasyonların değerlendirilmesinde BT'ye tamamlayıcıdır.
Rapor Cumlesi
Sağ maksiller sinüste T2 ağırlıklı sekanslarda hiperintens sinyal gösteren sıvı retansiyonu ve mukozal kalınlaşma izlenmekte olup akut sinüzit ile uyumludur.
Kontrastlı T1 ağırlıklı MRG'de inflamatuar mukoza belirgin ve homojen kontrastlanma gösterir. Kontrastlanma sinüs duvarı boyunca düzgün bir bant şeklinde izlenir ve sinüs lümenindeki kontrastlanmayan sekresyonlardan net olarak ayırt edilebilir. Bu patern 'tramline sign' (tramvay rayı işareti) olarak adlandırılır — kontrastlanan mukoza dışta, kontrastlanmayan sekresyon içte iki paralel katman oluşturur. Komplike olgularda perimukozal yayılım, orbital yağ planlarında kontrastlanma ve meningeal kontrastlanma araştırılmalıdır. Diffüzyon ağırlıklı görüntüleme (DWI) pürülan koleksiyonlarda kısıtlı difüzyon gösterir ve apse tanısında yardımcıdır.
Rapor Cumlesi
Kontrastlı T1 ağırlıklı sekanslarda bilateral etmoid sinüslerde mukozal kontrastlanma izlenmekte olup sinüs lümenindeki sekresyonlar kontrastlanmamaktadır.
Ultrasonografi paranazal sinüs değerlendirmesinde sınırlı bir rol oynar ancak özellikle pediatrik hastalarda ve geberlerde radyasyon içermeyen alternatif olarak kullanılabilir. Normal pnömatize sinüslerde ön duvardan güçlü eko ile hava-kemik refleksiyonu izlenir ve posterior duvar görüntülenemez (total refleksiyon). Sinüs sıvı ile dolduğunda akustik pencere oluşur ve posterior duvar ekosu görünür hale gelir — bu 'sinüs ultrasonografi bulgusu' olarak bilinir. Mukozal kalınlaşma >4 mm ise sinüs ön duvarı arkasında anekoik veya hipoekoik bant şeklinde izlenebilir. B-mod görüntülemede hava-sıvı seviyesi de bazen tespit edilebilir.
Rapor Cumlesi
Sağ maksiller sinüs ultrasonografisinde posterior duvar ekosu izlenmekte olup sinüs içi sıvı birikimini düşündürmektedir.
Kontrastsız BT'de koronal kesitlerde ostiomeatal kompleks (OMK) obstrüksiyonu değerlendirilir. OMK; maksiller sinüs ostiumu, infundibulum, unsinat proses, hiatus semilunaris ve orta meatustan oluşan dar bir anatomi bölgesidir. Akut sinüzitte bu yapılarda mukozal ödem ve sekresyon birikimi nedeniyle tıkanıklık izlenir. İnfundibular patern (tek sinüs tıkanıklığı) veya OMK patern (ipsilateral maksiller, anterior etmoid ve frontal sinüslerin birlikte tutulumu) görülebilir. İnfundibular daralmayı değerlendirmek için ince kesit (≤1 mm) koronal BT altın standart görüntüleme yöntemidir. Anatomik varyantlar (konka bülloza, Haller hücresi, septal deviasyon, paradoks orta konka) OMK obstrüksiyonuna predispoze eden faktörlerdir.
Rapor Cumlesi
Sağ ostiomeatal kompleks mukozal ödem nedeniyle tıkalı olup ipsilateral maksiller ve anterior etmoid sinüslerde sekresyon birikimi izlenmektedir.
Sinüsün tamamen yumuşak doku dansitesi ile opasifiye olması, ileri derecede sinüziti gösterir. Komplet opasifikasyon, sekresyon birikimi ve belirgin mukozal kalınlaşmanın birleşiminden kaynaklanır. Dansite ölçümleri etiyoloji hakkında ipucu verir: düşük dansite (10-25 HU) seröz, orta dansite (25-40 HU) pürülan, yüksek dansite (>60 HU) fungal müsin veya desiçe sekresyonları düşündürür. Komplet opasifikasyon tek başına akut ile kronik sinüziti ayırt ettirmez; klinik süre ve kemik değişiklikleri (skleroz, remodeling) bu ayrımda yardımcıdır. Bilateral yaygın opasifikasyon polipozis veya fungal sinüziti düşündürürken, tek sinüs opasifikasyonu daha çok akut bakteriyel sinüzit veya mukosel ile uyumludur.
Rapor Cumlesi
Sol maksiller sinüs tamamen opasifiye olup yumuşak doku dansitesinde homojen içerik izlenmektedir; akut sinüzit ön planda düşünülmektedir.
Kriterler
Semptomlar <10 gün, nazal konjesyon, berrak-mukoid rinore, hafif yüz ağrısı. Genellikle kendiliğinden iyileşir.
Ayirt Edici Ozellikler
Görüntülemede hafif mukozal kalınlaşma, genellikle hava-sıvı seviyesi yoktur. Hafif-orta derecede sinus opasifikasyonu olabilir. BT endikasyonu yoktur — klinik tanı yeterlidir.
Kriterler
Semptomlar ≥10 gün veya kötüleşen (double-worsening), pürülan nazal akıntı, yüz ağrısı/basınç, ateş olabilir. Antibiyotik tedavisi gerektirir.
Ayirt Edici Ozellikler
BT'de hava-sıvı seviyesi, belirgin mukozal kalınlaşma, sinüs opasifikasyonu. Pürülan sekresyon dansitesi genellikle 25-40 HU. Kontrastlı incelemede mukoza yoğun kontrastlanma gösterir.
Kriterler
Chandler sınıflaması: Evre I preseptal selülit, Evre II orbital selülit, Evre III subperiostal apse, Evre IV orbital apse, Evre V kavernöz sinüs trombozu. Etmoid sinüzit en sık kaynak.
Ayirt Edici Ozellikler
Kontrastlı BT'de orbital yağ planlarında bulanıklaşma, lamina papyracea defekti, rim kontrastlanan koleksiyonlar, ekstraoküler kas kalınlaşması, proptozis. MRG intrakranyal uzanım değerlendirmesinde üstündür. DWI pürülan koleksiyonlarda kısıtlı difüzyon gösterir.
Kriterler
Epidural apse, subdural apse (empiyem), beyin apsesi, menenjit, kavernöz/sagittal sinüs trombozu. Frontal sinüzit en sık kaynak (Pott's puffy tumor). Mortalite %5-10.
Ayirt Edici Ozellikler
Kontrastlı MRG'de meningeal kontrastlanma, epidural/subdural rim kontrastlanan koleksiyonlar, beyin parenkiminde DWI kısıtlanma (apse). Kontrastlı MR venografi sinüs trombozunu gösterir. BT'de frontal kemik osteomiyeliti ve Pott's puffy tümör (alın bölgesinde subperiostal apse) görülebilir.
Kriterler
Dental enfeksiyondan (periapikal apse, periodontal hastalık, dental implant, diş çekimi sonrası oroantral fistül) kaynaklanan unilateral maksiller sinüzit. Tüm maksiller sinüzit olgularının %10-12'sini oluşturur.
Ayirt Edici Ozellikler
BT'de unilateral maksiller sinüs opasifikasyonu + sinüs tabanına komşu dental patoloji (periapikal lezyon, kök kanalı genişlemesi, implant penetrasyonu). Sinüs tabanında fokal kemik defekti veya periosteal reaksiyon görülebilir. Miks anaerob flora nedeniyle standart antibiyotik tedavisi farklılık gösterir.
Ayirt Edici Ozellik
Kronik sinüzitte kemik duvar sklerozu, osteoneogenezis ve mukozal polipoid değişiklikler beklenir; hava-sıvı seviyesi genellikle yoktur. Klinik süre >12 hafta olup BT'de kemik kalınlaşması kronik inflamasyonun ayırt edici özelliğidir.
Ayirt Edici Ozellik
Retansiyon kisti düzgün sınırlı, kubbe şeklinde, mukozal tabanlı lezyondur; sinüs duvarından köken alır ancak sinüsü tamamen doldurmaz. Genellikle insidental olup hava-sıvı seviyesi göstermez. Akut sinüzitte diffüz mukozal kalınlaşma ve olası hava-sıvı seviyesi beklenir.
Ayirt Edici Ozellik
Mukosel sinüsü tamamen doldurur VE sinüs duvarlarını genişletir/remodeling yapar. Akut sinüzitte sinüs duvarları normal boyut ve şeklini korur. Mukosel genellikle kronik obstrüksiyona bağlı olup kemik ekspansiyonu patognomoniktir.
Ayirt Edici Ozellik
Sinonazal malignitelerde kemik destrüksiyonu (erozyon, lizis) beklenir — akut sinüzitte kemik yapılar intakttır. Tümöral kitle heterojen kontrastlanma gösterir ve komşu yapılara invazyon (orbita, fossa pterigopalatina, intrakranyal) izlenebilir. Unilateral kitle + kemik destrüksiyon = malignite düşündürür.
Ayirt Edici Ozellik
Alerjik fungal sinüzitte sinüs içinde hiperdans müsin (>60 HU) ve birden fazla sinüste genişleme/remodeling beklenir. MRG'de T2 hipointens müsin karakteristiktir. Akut sinüzitte sekresyonlar düşük-orta dansite gösterir ve kemik remodeling yoktur.
Aciliyet
urgentYonetim
medicalBiyopsi
Gerekli DegilTakip
Komplike olmayan akut bakteriyel sinüzit antibiyotik tedavisi ile 7-10 günde iyileşir. Tedaviye yanıtsız veya komplikasyon gelişen olgularda BT çekilmelidir. Orbital semptomlar (proptozis, oftalmopleji, görme kaybı) veya intrakranyal semptomlar (başağrısı, bilinç değişikliği, fokal nörolojik defisit) acil görüntüleme ve cerrahi konsültasyon gerektirir.Komplike olmayan akut sinüzit genellikle medikal tedavi ile iyileşir (amoksisilin-klavulanat birinci basamak). Görüntüleme yalnızca komplikasyon şüphesinde, medikal tedaviye yanıtsız olgularda veya cerrahi planlama öncesinde endikedir. Orbital komplikasyonlar acil BT ve oftalmoloji/KBB konsültasyonu gerektirir. İntrakranyal komplikasyonlar (subdural empiyem, beyin apsesi, sinüs trombozu) acil nörocerrahi müdahale gerektirebilir. Rekürran akut sinüzit (yılda ≥4 epizod) endoskopik sinüs cerrahisi adayıdır.
Akut sinüzit genellikle antibiyoterapi ile tedavi edilir. Komplikasyonlar (orbital selülit, intrakraniyal apse, kavernöz sinüs trombozu) nadir fakat acil müdahale gerektirir. Tekrarlayan ataklarda altta yatan anatomik predispozan faktörler araştırılmalıdır.