Peritoneal karsinomatozis, peritona metastatik yayılım olup en sık over, kolon, mide ve pankreas gibi intraabdominal primer tümörlerden kaynaklanır. Peritoneal kaviteye tümör hücreleri serbest sıvı yoluyla, hematojen veya lenfatik yoldan yayılır. Omental kek (omental caking), peritoneal nodüller/kalınlaşma, asit ve mezenterik kek görünümü karakteristiktir. PCI (Peritoneal Cancer Index) skorlaması ile hastalık yaygınlığı değerlendirilir. Tedavide sitoredüktif cerrahi + HIPEC (hipertermik intraperitoneal kemoterapi) veya sistemik kemoterapi uygulanır. Prognoz primer tümör tipine ve rezidüel hastalık hacmine bağlıdır.
Yaş Aralığı
40-80
En Sık Yaş
60
Cinsiyet
Kadin baskin
Prevalans
Sık
Peritoneal karsinomatozis, primer tümör hücrelerinin peritoneal kaviteye yayılmasıyla oluşur. En sık yayılım mekanizması serozal penetrasyon ve transperitoneal disseminasyondur — tümör hücreleri primer organdan peritona direkt invazyon yapar veya serbest peritoneal sıvı ile taşınır. Tümör hücreleri peritoneal yüzeylere implante olduktan sonra neovaskülarizasyon ve stromal reaksiyon ile büyür. Omentum majus özellikle tümör hücreleri için çekim alanıdır çünkü lenfoid agregatleri (milky spots) içerir — bu alanlar vasküler geçirgenliği artırır ve tümör implantasyonunu kolaylaştırır. Görüntülemede omental kek (omental caking) olarak görülen diffüz infiltrasyon bu sürecin sonucudur. Asit, peritoneal irritasyona bağlı artmış vasküler geçirgenlik ve lenfatik drenajın tümör tarafından tıkanmasından kaynaklanır. BT'de peritoneal nodüller ve kalınlaşma, tümör implantlarının peritoneal yüzeylerde büyümesini yansıtır; kontrastlanma neovaskülarizasyonu gösterir.
BT'de omentum majusun diffüz solid/nodüler infiltrasyonu ile oluşan kek benzeri kalınlaşma. Normal omental yağ dokusu yerini tümöral yumuşak doku alır. Peritoneal karsinomatozisin en tanınmış ve patognomonik bulgusudur. Over, kolon ve mide kaynaklı peritoneal yayılımda en belirgin şekilde izlenir.
Omentum majusun diffüz kek benzeri kalınlaşması — normal yağ dokusu yerini solid veya nodüler yumuşak doku infiltrasyonu alır. Omental kek genellikle anterior peritoneal yüzey ile transvers kolon arasında yer alır. Heterojen kontrastlanma gösterir. İleri evrede tüm omentumu kaplayan solid plak şeklinde izlenir.
Rapor Cumlesi
Omentum majusta diffüz kek benzeri yumuşak doku kalınlaşması izlenmekte olup peritoneal karsinomatozis ile uyumludur (omental caking).
Parietal ve viseral peritoneal yüzeylerde kontrastlanan nodüller ve düzensiz kalınlaşma. Nodüller milimetrik boyuttan santimetrik plak şeklinde olabilir. Pelvik periton, Douglas poşu, parakolik oluklar ve diyafram altı en sık tutulum bölgeleridir. Düzgün kalınlaşma benign asitle, nodüler/düzensiz kalınlaşma malign peritoneal hastalıkla ilişkilidir.
Rapor Cumlesi
Peritoneal yüzeylerde kontrastlanan nodüler kalınlaşmalar izlenmekte olup peritoneal karsinomatozis ile uyumludur.
Serbest veya lokülasyonlu asit — peritoneal karsinomatoziste asit genellikle yüksek dansite gösterir (>15 HU, proteinöz). Septasyonlar ve debris içerebilir. Asit miktarı az ile masif arasında değişir. Lokülasyonlu asit peritoneal yapışıklıklara işaret eder. Asit dansitesi şilöz (düşük), seröz (orta) veya hemorajik (yüksek) olabilir.
Rapor Cumlesi
Batında serbest sıvı (asit) izlenmekte olup peritoneal nodülerlik bağlamında malign asit ile uyumludur.
Mezenter yapraklarında nodüler infiltrasyon, kalınlaşma ve retraksiyon. Mezenterik vasküler yapıların tümör tarafından kuşatılması. İleri evrede 'frozen pelvis' veya 'frozen abdomen' görünümü — barsak ansları birbirine yapışık, hareketsiz. Mezenterik kek görünümü omental kekle birlikte peritoneal karsinomatozisin ileri evresini gösterir.
Rapor Cumlesi
Mezenter yapraklarında nodüler infiltrasyon ve retraksiyon izlenmekte olup peritoneal karsinomatozis ile uyumludur.
Peritoneal yüzeylerde, omentumda ve mezenterde artmış FDG tutulumu. Diffüz veya fokal tutulum paterni görülebilir. PET-BT, BT'de gözden kaçabilecek küçük peritoneal implantları tespit edebilir. SUVmax genellikle >2.5 olup primer tümör tipine göre değişir. Tedavi yanıtı takibinde metabolik aktivite değişimi kritik parametre olarak izlenir.
Rapor Cumlesi
PET-BT'de peritoneal yüzeylerde ve omentumda artmış FDG tutulumu izlenmekte olup peritoneal karsinomatozis ile uyumludur.
DWI'da peritoneal nodüllerde ve omental kekte difüzyon kısıtlaması — yüksek b-değerinde (b=800-1000) hiperintens, ADC haritasında hipointens. Difüzyon kısıtlaması tümör hücrülerinin yüksek hücre yoğunluğunu yansıtır. MR, özellikle DWI ile küçük peritoneal implantların tespitinde BT'den üstündür.
Rapor Cumlesi
DWI'da peritoneal yüzeylerde ve omental kekte difüzyon kısıtlaması izlenmekte olup peritoneal karsinomatozis ile uyumludur.
US'de asit zemininde peritoneal yüzeylerde nodüler kalınlaşma. Omental kek hiperekojen veya heterojen kitle olarak izlenebilir. Septasyonlu asit malign asit lehine bulgudur. US sıvı-solid ayrımında ve septasyon tespitinde BT'den üstündür ancak peritoneal hastalığın tam yaygınlığını değerlendirmede sınırlıdır.
Rapor Cumlesi
US'de asit zemininde peritoneal yüzeylerde nodüler kalınlaşma izlenmekte olup malign peritoneal hastalık ile uyumludur.
Kriterler
Over malignitesinden kaynaklanan peritoneal yayılım. En sık yüksek dereceli seröz karsinom. Bilateral over kitlesi + omental kek + asit triadı klasik prezentasyondur. CA-125 yüksekliği tanıyı destekler. Sitoredüktif cerrahi + kemoterapi ile en iyi prognozu olan alt tiptir.
Ayirt Edici Ozellikler
Bilateral over kitlesi, masif asit, CA-125 yüksekliği, suprakolik ve infrakolik tutulum
Kriterler
Kolorektal kanserin peritoneal yayılımı. Genellikle müsinöz tip veya T4 tümörlerde daha sık. Omental kek yanı sıra mezenterik nodüller ve peritoneal implantlar izlenir. HIPEC + sitoredüktif cerrahi özellikle sınırlı peritoneal hastalıkta (PCI <20) etkilidir.
Ayirt Edici Ozellikler
Kolon primer kitle, müsinöz implantlar (düşük dansiteli), CEA yüksekliği, karaciğer metastazı eşlik edebilir
Kriterler
Appendiks veya over kaynaklı müsinöz tümörün peritoneal yayılımı. Peritoneal kavitede jel benzeri müsinöz materyal birikimi. BT'de düşük dansiteli (<20 HU) kistik/jelatinöz koleksiyonlar, scalloping (karaciğer ve dalak yüzeylerinde çentiklenme) ve peritoneal müsinöz implantlar karakteristiktir.
Ayirt Edici Ozellikler
Düşük dansiteli müsinöz koleksiyonlar, karaciğer/dalak scalloping, appendiks kitlesi, yavaş seyir
Kriterler
Mide kanserinin peritoneal yayılımı. Özellikle diffüz tip (linitis plastica) ve T3-T4 evrede yüksek peritoneal yayılım riski. Krukenberg tümörü (over metastazı) eşlik edebilir. Prognoz genellikle kötüdür. Douglas poşu tutulumu (Blumer shelf) karakteristik rektal muayene bulgusu verebilir.
Ayirt Edici Ozellikler
Mide duvar kalınlaşması, Krukenberg tümörü, Douglas poşu tutulumu, kötü prognoz
Ayirt Edici Ozellik
Peritoneal lenfomatozis homojen yumuşak doku kalınlaşması gösterirken karsinomatozis nodüler kalınlaşma gösterir; lenfomada asit miktarı genellikle daha azdır ve retroperitoneal LAP eşlik eder
Ayirt Edici Ozellik
Mezenterik lenfoma belirgin kitle oluşturur ve 'sandwich sign' gösterir; peritoneal karsinomatozis ise diffüz peritoneal kalınlaşma ve omental kek ile karakterizedir
Ayirt Edici Ozellik
İntraabdominal apse rim kontrastlanma, gaz kabarcıkları ve perifokal inflamasyon gösterir; karsinomatozis nodüler solid kontrastlanma ve omental kek gösterir; klinik bağlamda ateş ve lökositoz apse lehine bulgulardır
Ayirt Edici Ozellik
Peritoneal endometriozis T1'de hiperintens (hemorajik içerik) lezyonlar gösterir ve tipik olarak genç kadınlarda pelvik ağrı ve dismenore ile başvurur; karsinomatozis T1'de hipointens nodüller ve yaşlı hastalarda malignite öyküsü ile birliktedir
Aciliyet
urgentYonetim
surgicalBiyopsi
GerekliTakip
specialist-referralPeritoneal karsinomatozis ileri evre malignite göstergesidir ve multidisipliner tümör konseyi değerlendirmesi gerektirir. Sitoredüktif cerrahi + HIPEC uygun hastalarda (düşük PCI, iyi performans durumu) sağkalımı uzatabilir. Biyopsi histopatolojik konfirmasyon ve primer odak belirlenmesi için gereklidir. CA-125, CEA ve diğer tümör belirteçleri primer odak araştırmasına yardımcı olur. Palyatif bakım planlaması erken başlatılmalıdır.
Peritoneal karsinomatozis genellikle ileri evre hastalığı gösterir ve kötü prognostiktir. HIPEC (hipertermik intraperitoneal kemoterapi) ile sitoredüktif cerrahi seçilmiş hastalarda sağkalımı artırabilir. PCI (peritoneal karsinomatozis indeksi) evreleme için kullanılır.