Larenks travması, künt (motorlu araç kazası, spor yaralanması, strangülasyon, clothesline yaralanması) veya penetran (bıçak, kurşun) boyun travması sonucu gelişen laringeal kıkırdak fraktürleri, hematom, aritenoid dislokasyonu ve yumuşak doku hasarıdır. Boyun travmalarının %1'inden azını oluşturmasına rağmen, havayolu kompromisi nedeniyle yüksek mortalite taşır. BT altın standart görüntüleme yöntemidir — ince kesit aksiyel görüntüler + çok düzlemli ve 3D reformatlar kıkırdak fraktür hatları, amfizem, hematom ve havayolu daralmasını gösterir. Schaefer-Fuhrman sınıflaması (Grade I-V) tedavi yaklaşımını belirler.
Yaş Aralığı
15-60
En Sık Yaş
35
Cinsiyet
Erkek baskin
Prevalans
Nadir Değil
Larenks kıkırdakları boyunda nispeten korunaklı bir pozisyondadır ancak direkt travmaya karşı savunmasızdır. Künt travmada (özellikle anterior boyun) kıkırdak vertebral kolona karşı sıkıştırılır — çocuklarda elastik kıkırdak daha dirençli iken, yetişkinlerde ossifikasyon nedeniyle kırılganlık artar. Tiroid kıkırdak en sık kırılan laringeal kıkırdaktır — median vertikal fraktür ('butterfly fracture') klasik paterndir. Krikoid kıkırdak halka şeklinde olduğundan genellikle 2 veya daha fazla noktadan kırılır. Aritenoid dislokasyonu, krikotiroid veya krikoaritenoid eklem hasarından kaynaklanır. Fraktür hattından giren hava subkutanöz ve paralaringeal amfizem oluşturur — patoloji eşsiz görüntüleme bulgusudur. Hematom, kırık kıkırdak kenarlarından kanama veya vasküler hasar sonucu gelişir — BT'de hiperdans, T1 MR'da hiperintens olarak izlenir (akut kan). Mukozal yırtık havayolu lümenine kanama ve aspirasyon riski taşır. Ödem ve hematom havayolunu hem internal (lümen içi) hem de external (kompresyon) olarak daraltabilir.
BT'de boyun yumuşak dokularında hava ve laringeal kıkırdakta fraktür hattının birlikte bulunması larenks travması için patognomoniktir. Amfizem mukozal bütünlüğün bozulduğunu gösterir.
İnce kesit BT'de (0.5-1mm) tiroid ve/veya krikoid kıkırdakta fraktür hattı izlenir. 3D volume rendering ve çok düzlemli reformatlar fraktür paternini, deplasmanı ve parça sayısını en iyi gösterir. Tiroid kıkırdakta en sık median vertikal fraktür ('butterfly') görülür. Krikoid kıkırdakta genellikle halkanın 2+ noktasından kırılma izlenir. Aritenoid kıkırdak fraktürü veya dislokasyonu aksiyel kesitlerde aritenoid pozisyon asimetrisi olarak saptanır.
Rapor Cumlesi
[Tiroid/Krikoid] kıkırdakta [median vertikal/paramedian/bilateral] fraktür hattı izlenmektedir. Fraktür [deplase/non-deplase] olup, __ mm deplasman mevcuttur. Aritenoid kıkırdaklar [normal pozisyonda/disloke/sublukse]. Schaefer-Fuhrman Grade __ ile uyumludur.
BT'de boyun yumuşak dokuları arasında hava dansitesinde (-1000 HU) gaz koleksiyonları izlenir. Subkutanöz amfizem cilt altı yağ dokusunda, paralaringeal amfizem larenks çevresi yumuşak dokularda görülür. Mediastinal uzanım olup olmadığı değerlendirilmelidir (pnömomediastinum). Amfizemin yaygınlığı mukozal yırtığın ciddiyeti ile orantılıdır.
Rapor Cumlesi
[Subkutanöz/paralaringeal/bilateral] amfizem izlenmektedir. Gaz yaygınlığı [sınırlı/yaygın]. [Pnömomediastinum mevcut/izlenmemektedir]. Bulgular mukozal yırtık ile uyumludur.
BT'de larenks çevresinde (paralaringeal, preepiglottik veya paraglottik alanda) hiperdans koleksiyon izlenir — akut hematomu temsil eder. Akut kan BT'de 40-70 HU dansite gösterir. Hematom havayolu lümenini daraltarak havayolu kompromisi oluşturabilir. Aktif kanama varsa kontrastlı BT'de ekstravasyon (kontrast blush) izlenebilir.
Rapor Cumlesi
[Paralaringeal/preepiglottik/paraglottik] alanda __ x __ mm boyutunda hiperdans koleksiyon (ortalama __ HU) izlenmektedir, akut hematom ile uyumludur. Havayolu lümeni [korunmuş/daralmış, çapı __ mm]. [Aktif kanama bulgusu izlenmemektedir/kontrast ekstravazasyonu mevcuttur].
MR T1 ağırlıklı sekanslarda paralaringeal hematom akut evrede (methemoglobin içeriği nedeniyle) hiperintens sinyal gösterir. T2'de sinyal heterojen olabilir. Hematom MR'da BT'den daha iyi karakterize edilir — hemoglobinin oksidasyon evresine göre sinyal değişir (hiperakut: T1 izo/hipo; akut: T1 hipo; erken subakut: T1 hiper; geç subakut: T1+T2 hiper).
Rapor Cumlesi
MR T1A'da paralaringeal alanda hiperintens koleksiyon izlenmektedir (subakut hematom ile uyumlu). T2A'da sinyal [heterojen/hiperintens]. Yumuşak doku hasarı [tanımlanmaktadır].
Aksiyel BT'de aritenoid kıkırdak normal pozisyonundan disloke veya sublukse izlenir. Sağlıklı tarafla karşılaştırıldığında aritenoid pozisyon asimetrisi belirgindir. Disloke aritenoid, ipsilateral vokal kord immobilitesine neden olur — vokal kordlar asimetrik pozisyonda izlenir (etkilenen taraf paramedian veya lateral pozisyonda). Krikoaritenoid eklem subluksasyonu BT'de eklem aralığında genişleme olarak görülebilir.
Rapor Cumlesi
[Sağ/Sol] aritenoid kıkırdak [anterior/posterior/lateral] dislokasyon göstermektedir. İpsilateral vokal kord [paramedian/lateral] pozisyondadır. Krikoaritenoid eklem [sublukse/normal].
Kriterler
Minor endolaringeal hematom/laserasyonlar, fraktür yok
Ayirt Edici Ozellikler
Konservatif tedavi yeterli. Gözlem + medikal tedavi.
Kriterler
Deplase fraktür, vokal kord immobilitesi
Ayirt Edici Ozellikler
Cerrahi eksplorasyonu + onarım gerektirir. Trakeotomi + kıkırdak redüksiyonu.
Kriterler
Laringotrakeal ayrılma (separation)
Ayirt Edici Ozellikler
En ağır form, yüksek mortalite. Acil cerrahi onarım. Komplet laringotrakeal separasyonda havayolu tamamen bozulmuş.
Ayirt Edici Ozellik
Epiglottitte travma öyküsü yok, fraktür yok, amfizem yok. Enflamatuar ödem ön planda.
Ayirt Edici Ozellik
Retrofarengeal apsede kıkırdak fraktürü yok, rim kontrastlanan koleksiyon var. Travmada koleksiyon = hematom (hiperdans), apsede koleksiyon = pü (hipodans).
Ayirt Edici Ozellik
Subglottik stenoz kronik, konsantrik daralma; travma akut, fraktür + amfizem + hematom.
Aciliyet
emergentYonetim
surgicalBiyopsi
Gerekli DegilTakip
specialist-referralHavayolu güvencesi en acil önceliktir — stabil hastada entübasyon, unstabil hastada acil trakeotomi. Schaefer-Fuhrman Grade I-II konservatif, Grade III-V cerrahi tedavi gerektirir. Cerrahi 24-48 saat içinde yapılmalıdır — gecikme laringeal stenoz ve kalıcı ses bozukluğu riskini artırır.
Havayolu güvencesi en acil önceliktir. Schaefer-Fuhrman Grade I-II konservatif, Grade III-IV cerrahi tedavi gerektirir. Cerrahi onarım kıkırdak stabilizasyonu ve havayolu rekonstruksiyonunu içerir. Gecikmiş tanı laringeal stenoz ve kalıcı ses bozukluğuna yol açabilir.