Tonsiller hipertrofi, palatin tonsillerin benign lenfoid doku büyümesidir ve çocukluk çağında en sık karşılaşılan farenks patolojisidir. Waldeyer halkası lenfoid dokusunun immünolojik stimülasyona (tekrarlayan enfeksiyonlar, allerji) yanıt olarak büyümesi sonucu oluşur. Prevalans 3-8 yaş grubunda en yüksektir ve puberte sonrasında doğal regresyon beklenir. Obstrüktif uyku apnesi sendromu (OSAS) pediatrik populasyonda en önemli komplikasyonudur. BT ve MR görüntülemede bilateral simetrik tonsil büyümesi, homojen kontrastlanma ve tonsil kriptlerinin korunması tanısal ipuçlarıdır. Asimetrik büyüme mutlaka maligniteyi (özellikle lenfoma ve SCC) ekarte ettirmelidir — bu durumda biyopsi endikasyonu doğar.
Yaş Aralığı
2-40
En Sık Yaş
8
Cinsiyet
Esit
Prevalans
Çok Sık
Tonsiller hipertrofi, palatin tonsillerdeki lenfoid dokunun antijenik stimülasyona verdiği fizyolojik/aşırı yanıtın sonucudur. Tonsiller Waldeyer halkasının parçasıdır ve orofarenks ile burun-ağız havayolunun kesiştiği bölgede immün surveyans görevi üstlenir. Çocukluk çağında sık tekrarlayan üst solunum yolu enfeksiyonları, allerjenler ve çevresel irritanlar germinal merkezlerin hiperplazisine yol açar — B lenfosit proliferasyonu ve antikor üretimi artar. Bu süreçte tonsil hacmi belirgin şekilde artar ve kriptler genişler. Homojen kontrastlanma artmış vaskülariteden (lenfoid doku hipervasküleri) kaynaklanır; nekroz ve kalsifikasyon beklenmez çünkü doku bütünlüğü korunur. Simetrik büyüme reaktif/fizyolojik sürecin en güvenilir göstergesidir — asimetri malign infiltrasyonu (özellikle lenfoma) düşündürmelidir çünkü lenfoma hücreleri normal lenfoid mimarini bozarak tek taraflı ekspansiyona neden olur. Puberte ile birlikte immün sistemin maturasyonu sonucu tonsil dokusu doğal involüsyona uğrar.
İleri tonsiller hipertrofide bilateral tonsiller orta hatta birbirine temas eder — 'kissing tonsils' olarak adlandırılır. Bu durum belirgin havayolu obstrüksiyonunu gösterir ve adenotonsillektomi endikasyonunu güçlendirir. BT'de aksiyel kesitlerde tonsiller arası mesafe 0 mm olarak ölçülür.
Kontrastlı BT'de bilateral palatin tonsillerde simetrik büyüme ve homojen kontrastlanma izlenir. Tonsil dokusu kas ile izodenstir veya hafif hipodens olabilir. İnternal nekroz, kalsifikasyon veya irregüler kontrastlanma bulguları yoktur. Tonsil kriptleri genişlemiş olabilir ve kript içeriği düşük dansiteli görülebilir. Orofarenks havayolu bilateral daralmış olup tonsiller medialize görünümdedir. Parafarengeal yağ planları korunmuştur — invazyon bulgusu yoktur.
Rapor Cumlesi
Bilateral palatin tonsillerde simetrik büyüme ve homojen kontrastlanma izlenmekte olup tonsiller hipertrofi/lenfoid hiperplazi ile uyumludur.
MR T2 ağırlıklı sekanslarda bilateral tonsiller simetrik büyümüş olup hafif hiperintens homojen sinyal gösterir. Lenfoid doku zengin sıvı içeriği (germinal merkez matriksi) nedeniyle kas dokusuna göre hafif T2 uzaması gösterir. İnternal nekroz veya kistik değişiklik alanları izlenmez. Tonsil kriptleri T2'de yüksek sinyal gösteren ince çizgiler olarak seçilebilir.
Rapor Cumlesi
MR T2A sekanslarda bilateral palatin tonsillerde simetrik büyüme ve hafif hiperintens homojen sinyal izlenmektedir; maligniteye ait DWI kısıtlaması saptanmamıştır.
DWI'da tonsiller hipertrofide difüzyon kısıtlaması beklenmez. ADC değerleri normal aralıktadır ve lenfoma gibi yüksek sellülariteli malignitelere göre belirgin şekilde daha yüksektir. Bu özellik tonsiller hipertrofiyi tonsiller lenfomadan ayırmada kritik öneme sahiptir; lenfomada sellülarite artışı nedeniyle belirgin difüzyon kısıtlaması ve düşük ADC değerleri izlenir.
Rapor Cumlesi
DWI'da bilateral tonsillerde difüzyon kısıtlaması saptanmamıştır; ADC değerleri normal sınırlardadır.
Kontrastsız BT'de bilateral büyümüş tonsiller orofarenks havayolunu simetrik olarak daraltır. Tonsiller medialize olup birbirine yaklaşır; ileri vakalarda tonsiller orta hatta temas edebilir ('kissing tonsils'). Havayolu kesit alanı belirgin olarak azalmıştır. Eşlik eden adenoid hipertrofi varsa nazofarenks havayolu da daralmış olabilir. Havayolu daralmasının derecesi klinik semptomlar (horlama, OSAS) ile korelasyon gösterir.
Rapor Cumlesi
Bilateral büyümüş palatin tonsiller orofarenks havayolunu belirgin olarak daraltmakta olup havayolu rezidü çapı yaklaşık ... mm ölçülmüştür.
İntraoral veya transservikal US'de tonsiller hipoekoik homojen doku olarak izlenir. Normal tonsil ekostüktürü korunmuş olup internal heterojenite, kistik alan veya kalsifikasyon bulguları yoktur. Doppler'de normal veya hafif artmış vaskülarite izlenebilir (reaktif hiperemiyi yansıtır). Tonsil boyutu US ile ölçülebilir ve karşı taraf ile karşılaştırılabilir — simetri değerlendirmesi malignite ekartasyonu için önemlidir.
Rapor Cumlesi
US'de bilateral palatin tonsiller hipoekoik homojen yapıda olup simetrik büyüme göstermektedir; internal heterojenite veya anormal vaskülarite paterni saptanmamıştır.
Kriterler
Palatin tonsiller + adenoid (nazofarengeal tonsil) birlikte büyümüş
Ayirt Edici Ozellikler
Hem orofarenks hem nazofarenks havayolları daralmıştır; pediatrik OSAS'ın en sık nedeni
Kriterler
Sadece palatin tonsiller büyümüş, adenoid normal
Ayirt Edici Ozellikler
Orofarenks havayolu daralması ön planda; disfaji daha belirgin
Kriterler
Dil kökündeki lingual tonsil büyümesi
Ayirt Edici Ozellikler
Dil kökü kitlesi olarak karşımıza çıkabilir; vallekula obliterasyonu; entübasyon güçlüğüne neden olabilir
Ayirt Edici Ozellik
Lenfoma unilateral büyüme gösterir ve DWI'da belirgin kısıtlama + düşük ADC izlenir; hipertrofi simetrik ve DWI kısıtlaması yok
Ayirt Edici Ozellik
Apse rim kontrastlanan hipodens koleksiyon gösterir; hipertrofi solid homojen doku
Ayirt Edici Ozellik
SCC asimetrik, nekroz ve ülserasyon gösterir, invazif sınırları vardır; hipertrofi simetrik ve düzgün sınırlı
Aciliyet
routineYonetim
conservativeBiyopsi
Gerekli DegilTakip
specialist-referralSemptomatik tonsiller hipertrofide (OSAS, yutma güçlüğü) KBB'ye yönlendirme yapılır. Polisomnigrafi OSAS derecesini belirler. Adenotonsillektomi semptomatik vakalarda küratiftir. Asimetrik büyüme durumunda malignite ekartasyonu için biyopsi endikedir.
Tonsiller hipertrofi çocuklarda obstrüktif uyku apnesinin en sık nedenidir. Asimetrik büyüme veya belirgin unilateral büyüme malignite şüphesi uyandırmalıdır. Semptomatik vakalarda adenotonsillektomi endikedir.