Vasa previa, fetal damarların (umbilikal damarlar veya koryonik damarlar) fetal membranlar üzerinden serbest olarak internal servikal os'u geçmesi durumudur — damarlar plasenta tarafından korunmaz ve Wharton jeli ile desteklenmez. İnsidans ~1/2500 gebeliktir. Risk faktörleri: velamentöz kord insersiyonu, bilobat/süksentüryat plasenta, IVF gebeliği, düşük yerleşimli plasenta ve multipl gebelik. Membran rüptüründe (doğal veya amniyotomi) bu korunmasız damarlar yırtılarak hızlı fetal exsanguinasyon gelişebilir — fetal kan hacmi düşük olduğundan (term: ~250 mL) dakikalar içinde fatal sonuç gelişir. Prenatal tanı hayat kurtarıcıdır: tanısız fetal mortalite ~%60 iken, prenatal tanı ile planlı sezaryen yapıldığında mortalite <%5'e düşer. US'de renkli Doppler ile internal os üzerinde membran seviyesinde fetal kalp hızıyla senkron akım gösteren damarlar gösterilir — bu bulgu patognomoniktir.
Yaş Aralığı
18-45
En Sık Yaş
30
Cinsiyet
Kadin baskin
Prevalans
Vasa previada fetal damarlar iki ana mekanizmayla internal os'u geçer: (1) Velamentöz kord insersiyonu (Tip 1) — umbilikal kord plasenta kenarı yerine fetal membranlara inserte olur. Normal insersiyonda umbilikal damarlar Wharton jeli ile korunarak doğrudan plasenta dokusu içine girer; velamentöz insersiyonda ise damarlar önce membranlar üzerinden serbest olarak seyreder ve sonra plasentaya ulaşır. Bu serbest damar segmenti internal os'u geçebilir. Wharton jeli — hyaluronik asit, kondroitin sülfat ve tip I/III kollajen içeren koruyucu mukopolisakkarit jel — bu bölgede yoktur, dolayısıyla damarlar mekanik travmaya (basınç, gerilme, yırtılma) karşı korumasızdır. (2) Süksentüryat lob (Tip 2) — aksesuar plasenta lobu ile ana lob arasındaki bağlantı damarları (koryonik arterler ve venler) membranlar üzerinden seyreder. Bu damarlar da Wharton jeli ve plasenta dokusu korumasından yoksundur. Internal os'u geçen damarlar doğal membran rüptüründe (doğum başlangıcı) veya iatrojenik amniyotomide yırtılabilir → fetal kan kaybı başlar. Fetal kan hacmi term gebelikte yalnızca ~250 mL olduğundan (preterm'de daha az), 50-100 mL kan kaybı bile hemodinamik instabilite oluşturur ve dakikalar içinde fetal exsanguinasyon gelişir. Ultrasonografik tanı renkli Doppler ile internal os üzerinde membran seviyesinde seyreden damarların gösterilmesine dayanır. Pulse-wave Doppler ile akımın fetal kalp hızına (120-160 bpm) senkron olduğunun doğrulanması maternal damarlardan (60-100 bpm) kesin ayrım sağlar. TVUS transabdominal US'den çok daha sensitiftir çünkü yüksek frekans probları servikal bölgeye yakın konumlanarak ince damarları yüksek rezolüsyonla gösterir.
Renkli Doppler'de internal os üzerinde membran seviyesinde fetal kalp hızıyla senkron akım gösteren damarlar — vasa previanın patognomonik bulgusu. Prenatal tanı fetal mortaliteyi %60'tan <%5'e düşürür ve planlı sezaryen ile güvenli doğum sağlar.
TVUS'de renkli Doppler ile internal os üzerinde membran seviyesinde seyreden fetal damarlar gösterilir. Damarlar genellikle 1-2 arter ve 1 ven olarak izlenir, çapları 2-4 mm arasındadır. Membranlar üzerindeki damarlar servikal kanal boyunca seyrederek os'u geçer. Pulse-wave Doppler ile fetal kalp hızına (120-160 bpm) senkron akım doğrulanır — bu doğrulama maternal damarlardan (servikal veya uterin dallar, 60-100 bpm) kesin olarak ayırt eder ve tanıyı kesinleştirir.
Rapor Cumlesi
Renkli Doppler'de internal os üzerinde membran seviyesinde fetal kalp hızıyla senkron akım gösteren damarlar izlenmekte olup vasa previa ile uyumludur.
Umbilikal kordun plasenta kenarı yerine fetal membranlara inserte olduğu izlenir — velamentöz kord insersiyonu. İnsersiyon noktasından damarlar membranlar üzerinden plasentaya uzanır ve bu membran segmentinde Wharton jeli koruması yoktur. Bu anatomik varyant vasa previa riskinin en önemli göstergesidir ve her prenatal US'de kord insersiyonu siti değerlendirilmelidir. Normal insersiyonda kord plasenta parankimine doğrudan girer.
Rapor Cumlesi
Umbilikal kordun membranlara velamentöz insersiyonu izlenmekte olup vasa previa riski açısından bağlantı damarlarının internal os ilişkisi Doppler ile değerlendirilmiştir.
Ana plasenta lobundan ayrı aksesuar (süksentüryat) lob izlenir — loblar arasındaki bağlantı damarları membranlar üzerinden seyreder. Bu damarların internal os'u geçip geçmediği Doppler ile sistematik olarak kontrol edilir. Süksentüryat lob vasa previa Tip 2'nin sebebidir ve prenatal US'de her süksentüryat lob tanısında bağlantı damarı-os ilişkisi değerlendirilmelidir.
Rapor Cumlesi
Süksentüryat lob ile ana lob arasındaki bağlantı damarları internal os'u ___ (geçmekte/geçmemekte) — ___ (vasa previa tanısı konulmuştur / vasa previa ekarte edilmiştir).
MR'da T2 ağırlıklı sekanslarda internal os bölgesinde flow-void (sinyal kaybı) gösteren vasküler yapılar izlenebilir — fetal damarları temsil eder. Yavaş akımlı venöz yapılar sinyal verebilir ve hiperintens tübüler yapılar olarak görülebilir. MR özellikle posterior plasenta, obez hastalarda veya US ile kesin tanı konamayan olgularda tamamlayıcıdır. Sagittal ve koronal düzlemlerde damar seyrinin tam değerlendirilmesi yapılır.
Rapor Cumlesi
MR'da internal os bölgesinde flow-void gösteren tübüler vasküler yapılar vasa previa ile uyumludur.
TVUS'de servikal uzunluk ve fetal damarların os ile ilişkisi birlikte değerlendirilir. Kısa serviks (<25 mm) + vasa previa kombinasyonu erken membran rüptürü ve acil damar yırtılma riskini belirgin artırır — hospitalizasyon kararı ve doğum zamanlamasını etkiler. Damarların os'a mesafesi ve doğum sırasında potansiyel kompresyon/yırtılma riski değerlendirilir. Seri ölçümlerle servikal uzunlık değişimi izlenir.
Rapor Cumlesi
Servikal uzunluk __ mm olarak ölçülmüş olup vasa previa ile birlikte değerlendirildiğinde doğum planlaması ve hospitalizasyon kararı gereklidir.
Doğum sırasında vajinal kanama gelişirse APT (Apt-Downey) testi ile kanın fetal mi yoksa maternal mi olduğu belirlenebilir. Fetal hemoglobin (HbF) alkali rezistanttır; maternal hemoglobin (HbA) alkali ile denatüre olur → renk değişimi farkı. US bulguları ile klinik testin korelasyonu acil yönetimi destekler. Prenatal tanı bu senaryoyu önlemek içindir — tanısız vasa previada ilk bulgu fetal bradikardi + vajinal kanama olabilir.
Rapor Cumlesi
Klinik vajinal kanama durumunda APT testi ile fetal kan varlığı doğrulanmalıdır — vasa previa tanısı doğrulayıcı.
Kriterler
Velamentöz kord insersiyonundan kaynaklanan umbilikal damarlar os'u geçer
Ayirt Edici Ozellikler
En sık tip (%90+), umbilikal arter ve ven membranlar üzerinde seyreder, kord insersiyonu plasenta kenarından uzakta membranlardadır
Kriterler
Süksentüryat lob ile ana lob arasındaki bağlantı damarları os'u geçer
Ayirt Edici Ozellikler
Bilobat/süksentüryat plasenta ile ilişkili, bağlantı damarları daha kalın olabilir, loblar arası mesafe ve os ilişkisi değerlendirilir
Kriterler
Vasa previa + servikal uzunluk <25 mm — yüksek riskli kombinsayon
Ayirt Edici Ozellikler
Erken hospitalizasyon (28-30. hafta), antenatal kortikosteroid zorunlu, daha erken sezaryen planlanabilir (34. hafta), acil sezaryen hazırlığı her an
Ayirt Edici Ozellik
Previada plasenta dokusu internal os'u direkt örter → maternal kanama riski; vasa previada sadece fetal damarlar os'u geçer, plasenta os üzerinde değildir → fetal kanama riski — kanama kaynağı (maternal vs fetal) ve risk tipi farklıdır
Ayirt Edici Ozellik
Süksentüryat lobda bağlantı damarları os'u geçmeyebilir → vasa previa yok; vasa previada damarlar os'u geçer → planlı sezaryen zorunlu — Doppler ile os ilişkisi doğrulanır, geçmiyorsa süksentüryat lob tanısı kalır
Ayirt Edici Ozellik
Servikal ektopikde gestasyonel kese serviks içindedir; vasa previada servikal patoloji yok, sadece os üzerinde fetal damarlar seyretmektedir — tamamen farklı patolojiler ancak her ikisinde de servikal bölge değerlendirilir
Aciliyet
emergentYonetim
surgicalBiyopsi
Gerekli DegilTakip
specialist-referralVasa previa prenatal tanısı hayat kurtarıcıdır — tanısız fetal mortalite ~%60 iken prenatal tanı ile <%5'e düşer. Yönetim prenatal tanı varlığına göre şekillenir. Prenatal tanı konulmuşsa: planlı sezaryen doğum standarddır — genellikle 34-37. haftada yapılır (merkeze ve risk faktörlerine göre değişir); membran rüptürü öncesinde doğum sağlanmalıdır. Amniyotomi KESİNLİKLE kontrendikedir — yapay membran rüptürü korunmasız fetal damarları yırtar. Hospitalizasyon genellikle 30-34. haftada önerilir — ani membran rüptüründe acil sezaryen yapılabilmesi için. Antenatal kortikosteroid (betametazon/deksametazon) fetal akciğer olgunlaştırması için uygulanır — preterm doğum olasılığına karşı hazırlık. Kısa serviks (<25 mm) durumunda daha erken hospitalizasyon ve sezaryen planlanır. Seri TVUS ile servikal uzunluk takibi, damar pozisyonu değişimi ve preterm doğum riski izlenir. Doğum sırasında fetal kalp hızı monitörizasyonu zorunludur — ani fetal bradikardi damar yırtılmasını düşündürür → acil sezaryen. Prenatal tanı konulmamışsa: doğum sırasında vajinal kanama + fetal bradikardi → APT testi (fetal kan tespiti) → acil sezaryen. Tarama önerileri: velamentöz kord insersiyonu veya süksentüryat lob saptandığında bağlantı damarlarının os ilişkisi TVUS Doppler ile değerlendirilmelidir — ikinci trimester anatomik taramada kord insersiyonu rutin olarak değerlendirilmelidir.
Vasa previa prenatal tanı olmadan yıkıcı sonuçlara yol açar — membran rüptüründe fetal damarlar yırtılarak hızla fetal ölüme neden olur. Prenatal tanı ile planlı sezaryen (34-37 hafta) fetal sağkalımı >95%'e çıkarır. İkinci trimester US'de velamentöz insersiyon ve suksenturiyat lob taranmalıdır. Tanı konulduğunda hospitalizasyon (32-34 hafta) ve antenatal steroid uygulanır.