Prostat lenfoması, prostatın nadir malign tümörlerinden biridir ve tüm prostat malignitelerinin %0.1'inden azını oluşturur. Primer prostat lenfoması son derece nadirdir; olguların büyüğü sistemik non-Hodgkin lenfomanın (özellikle diffüz büyük B hücreli lenfoma — DBBHL) sekonder tutulumudur. Tipik olarak 60-80 yaş arası erkeklerde görülür ve klinik prezentasyonu BPH'a benzer alt üriner sistem semptomları ile olabilir. Prostat lenfoması adenokarsinomdan farklı olarak genellikle PSA düzeyini yükseltmez; bu durum önemli bir ayırıcı tanısal ipucudur. mpMRI'da diffüz veya fokal T2 hipointens sinyal, belirgin difüzyon kısıtlaması ve homojen kontrastlanma gösterir. Kalsifikasyon, nekroz veya kistik dejenerasyon tipik olarak görülmez; bu özellik prostat lenfomayı diğer agresif tümörlerden ayırt eder. Tanı genellikle TRUS-kılavuzlu biyopsi ile konur ve tedavi sistemik kemoterapidir (R-CHOP gibi); cerrahi rol nadiren gereklidir.
Yaş Aralığı
50-80
En Sık Yaş
65
Cinsiyet
Erkek baskin
Prevalans
Nadir
Prostat lenfoması iki farklı mekanizma ile gelişir: primer prostat lenfoması (prostat stromadaki lenfoid dokudan de novo gelişen, son derece nadir) ve sekonder prostat tutulumu (sistemik lenfomanın hematojen veya direkt yayılımı). DBBHL en sık histolojik alt tiptir ve tüm prostat lenfomalarının %70-80'ini oluşturur. Lenfoma hücreleri prostat stromasını diffüz olarak infiltre eder; bu infiltrasyon prostat bezinin normal glandüler mimarisini bozar ancak glandüler epitelyumu direkt olarak yıkmaz — bu nedenle PSA düzeyi genellikle normal kalır. Diffüz stromal infiltrasyon, MRI'da T2 ağırlıklı görüntülerde homojen hipointens sinyal üretir; çünkü yoğun hücresel infiltrasyon serbest su miktarını azaltarak T2 relaksasyon süresini kısaltır. Aynı yoğun selülarite (yüksek nükleus/sitoplazma oranı, sıkı paketlenmiş hücreler), intrasellüler ve ekstrasellüler su moleküllerinin Brownian hareketini kısıtlayarak DWI'da belirgin difüzyon kısıtlaması ve düşük ADC değerleri oluşturur. Lenfoma neovaskülarizasyon yerine mevcut vasküler yapıları kullanarak büyüdüğü için neoanjiyogenez sınırlıdır — bu durum homojen kontrastlanma ve nekroz yokluğunu açıklar.
Prostat bezinde diffüz T2 hipointens sinyal, belirgin difüzyon kısıtlaması ve homojen kontrastlanma gösteren büyüme ile birlikte normal PSA düzeyi — adenokarsinomdan farklı olarak PSA yükselmemesi lenfomanın en kritik klinik-radyolojik ayırt edici özelliğidir. Bu kombinasyon, lenfomayı yüksek dereceli adenokarsinomdan ve prostatit kaynaklı PSA yükselmesinden ayırt etmeyi sağlar.
T2 ağırlıklı görüntülerde prostat parankiminde diffüz veya fokal homojen hipointens sinyal. Lezyon periferik zon, transisyonel zon veya her iki zonu tutabilir. Adenokarsinomdan farklı olarak heterojenite, kalsifikasyon veya nekroz tipik olarak görülmez. Diffüz formda tüm prostat bezini kaplayan yaygın T2 sinyal kaybı izlenir ve zon anatomisi silinir. Fokal formda iyi sınırlı, yuvarlak veya lobüle homojen hipointens kitle görülür.
Rapor Cumlesi
Prostat parankiminde T2 ağırlıklı görüntülerde diffüz/fokal homojen hipointens sinyal izlenmektedir; nekroz veya kalsifikasyon gözlenmemekte olup, zon anatomisi silinmiştir — prostat lenfoması ön planda düşünülmelidir.
DWI'da (yüksek b değerlerinde, b=1000-1500 s/mm²) belirgin hiperintens sinyal ve ADC haritasında belirgin hipointens sinyal (düşük ADC değerleri, tipik olarak <700 x 10⁻⁶ mm²/s). Difüzyon kısıtlaması lenfomanın en belirgin MR bulgusudur ve prostat adenokarsinomuna göre daha homojen ve daha belirgindir. Yüksek b değerlerinde sinyal korunması, ADC haritasında çok düşük değerlerle birlikte lenfomayı güçlü şekilde destekler.
Rapor Cumlesi
DWI'da belirgin homojen difüzyon kısıtlaması ve ADC haritasında düşük ADC değerleri (< 700 x 10⁻⁶ mm²/s) izlenmekte olup, yoğun selülarite ile uyumludur; prostat lenfoması düşünülmelidir.
Dinamik kontrastlı MR'da (DCE) homojen ve orta düzeyde kontrastlanma. Adenokarsinomun erken yoğun kontrastlanmasından farklı olarak, lenfoma daha dengeli ve homojen kontrastlanma paterni gösterir. Nekroz veya kontrastlanmayan alanlar tipik olarak yoktur. PI-RADS v2.1'de DCE pozitiflik olarak değerlendirilebilir, ancak homojen kontrastlanma paterni adenokarsinomdan ayrıcı bir özelliktir.
Rapor Cumlesi
Dinamik kontrastlı serilerde lezyonda homojen, orta düzeyde kontrastlanma izlenmekte; nekroz veya kontrastlanmayan alan gözlenmemektedir — lenfoma ile uyumludur.
BT'de prostat bezinde diffüz büyüme ve homojen yumuşak doku dansitesinde kitle. Kontrastlı BT'de homojen kontrastlanma gösterir; nekroz, kalsifikasyon veya kistik komponent tipik olarak yoktur. Pelvik ve retroperitoneal lenfadenopati eşlik edebilir. BT, mpMRI kadar karakterizasyon sağlamasa da sistemik evreleme açısından değerlidir.
Rapor Cumlesi
BT'de prostat bezinde diffüz büyüme ve homojen kontrastlanma gösteren yumuşak doku dansitesinde kitle izlenmektedir; kalsifikasyon, nekroz veya kistik komponent yoktur — lenfoma ile uyumludur.
TRUS'ta prostat bezinde diffüz veya fokal hipoekoik alan. Lezyon genellikle homojen hipoekoik görünümdedir ve sınırları belirsiz olabilir. Kalsifikasyon veya kistik komponent tipik olarak gözlenmez. Doppler'da artmış vaskülarite görülebilir ancak belirgin hipervaskülarite olmayabilir. TRUS bulguları spesifik değildir; prostatit veya adenokarsinomdan ayırt edilemeyebilir. TRUS-kılavuzlu biyopsi tanı için kritik öneme sahiptir.
Rapor Cumlesi
TRUS'ta prostatta diffüz hipoekoik alan izlenmekte olup, kalsifikasyon veya kistik komponent gözlenmemektedir; klinik ve laboratuvar bulguları ile birlikte lenfoma düşünülmelidir.
FDG PET-BT'de prostatta belirgin artmış FDG tutulumu (yüksek SUVmax). Lenfoma yüksek metabolik aktiviteli bir tümör olduğundan FDG tutulumu belirgindir ve genellikle adenokarsinomdan daha yoğundur. Eş zamanlı pelvik, retroperitoneal veya uzak lenf nodu tutulumu sekonder lenfomayla uyumludur. PET-BT evreleme ve tedavi yanıtı değerlendirmesi için altın standarttır.
Rapor Cumlesi
FDG PET-BT'de prostatta belirgin artmış FDG tutulumu izlenmekte olup, eş zamanlı lenfadenopatiler ile birlikte lenfoma ile uyumludur.
Kriterler
En sık görülen alt tip (%70-80). Agresif klinik seyir, hızlı büyüme. Büyük atipik B lenfositlerin diffüz proliferasyonu. CD20 pozitif, Ki-67 yüksek.
Ayirt Edici Ozellikler
Diffüz veya fokal prostat tutulumu. MR'da belirgin difüzyon kısıtlaması ve T2 hipointensite. R-CHOP kemoterapisine iyi yanıt verir.
Kriterler
Nadir alt tip. İndolent klinik seyir, yavaş büyüme. Kronik prostatit zemininde gelişebilir. Küçük-orta boy lenfositler, monoklonal B hücre proliferasyonu.
Ayirt Edici Ozellikler
Daha fokal ve yavaş büyüyen lezyon. Difüzyon kısıtlaması DBBHL'ye göre daha az belirgin. Lokal tedavi (radyoterapi) yeterli olabilir.
Kriterler
En sık karşılaşılan form. Bilinen sistemik lenfoma öyküsü. Eş zamanlı multipl organ ve lenf nodu tutulumu. Primer lenfomaya göre çok daha yaygın.
Ayirt Edici Ozellikler
Yaygın lenfadenopati ve ekstra-nodal organ tutulumu eşlik eder. PET-BT'de multipl bölgede FDG tutulumu. Sistemik kemoterapiye yanıt ile prostat lezyonu da regrese olur.
Kriterler
Nadir. İndolent seyirli düşük dereceli B hücreli lenfoma. Genellikle sistemik hastalığın parçası olarak prostatı tutar. BCL-2 pozitif.
Ayirt Edici Ozellikler
Daha yavaş büyüme, DBBHL'ye göre daha az agresif MR bulguları. Difüzyon kısıtlaması orta düzeyde. İzlem veya rituximab bazlı tedavi.
Ayirt Edici Ozellik
Adenokarsinom genellikle fokal, heterojen T2 hipointensite gösterir ve PSA yüksektir. Lenfoma diffüz, homojen T2 hipointensite gösterir ve PSA normaldir. PI-RADS v2.1'de adenokarsinom PZ'de T2 hipointens fokal lezyon + DWI kısıtlaması ile değerlendirilir; lenfoma zon anatomisini silerek diffüz tutulum gösterir.
Ayirt Edici Ozellik
Granülomatöz prostatit benzer şekilde T2 hipointens ve difüzyon kısıtlaması gösterebilir, ancak genellikle BCG tedavisi veya tüberküloz öyküsü vardır. Granülomatöz prostatitte periferal bant şeklinde kontrastlanma daha tipiktir; lenfoma homojen kontrastlanma gösterir. PSA granülomatöz prostatitte hafif yüksek olabilir.
Ayirt Edici Ozellik
Küçük hücreli karsinom da difüzyon kısıtlaması ve düşük PSA gösterebilir ancak agresif büyüme, nekroz ve heterojen kontrastlanma paterni ile ayrılır. Küçük hücreli karsinom genellikle büyük, invazif kitle oluştururken lenfoma daha homojen ve diffüz tutulum gösterir.
Ayirt Edici Ozellik
Akut/kronik prostatit T2 hipointensite ve difüzyon kısıtlaması gösterebilir ancak genellikle kama şeklinde veya segmental tutulum paterni, periprostaitk inflamatuar değişiklikler ve ateş/dizüri gibi klinik bulgular eşlik eder. Prostatit tedavi sonrası düzelir; lenfoma progresyon gösterir.
Aciliyet
urgentYonetim
medicalBiyopsi
GerekliTakip
specialist-referralProstat lenfoması tanısı konulduğunda hematoloji/onkoloji konsültasyonu acil olarak gereklidir. Tanı TRUS-kılavuzlu biyopsi ile doğrulanmalıdır; immünohistokimyasal çalışma (CD20, CD3, Ki-67) zorunludur. Sistemik evreleme (tüm vücut PET-BT, kemik iliği biyopsisi) yapılmalıdır. Tedavi histolojik alt tipe göre belirlenir: DBBHL'de R-CHOP kemoterapisi, MALT lenfomada lokal radyoterapi veya rituximab. Cerrahi (radikal prostatektomi) lenfomada endike değildir. Tedavi yanıtı PET-BT ile değerlendirilir (Deauville kriterleri). Prognoz DBBHL'de %60-70 tam remisyon oranı ile kabul edilebilir düzeydedir; MALT lenfomada daha iyi prognoz.
Prostat lenfoması nadir ancak tedaviye yanıtı iyi olabilir (kemoterapi). PSA normalliği adenokarsinomdan ayırımda önemlidir. Sekonder tutulum (sistemik lenfomanın prostat yayılımı) primer lenfomadan çok daha sıktır. Tanı biyopsi ile doğrulanır. Evreleme PET-BT ile yapılır.