Ankilozan spondilit (AS), sakroiliak eklemlerden başlayarak aksiyel iskeleti progresif olarak etkileyen kronik enflamatuar spondiloartropatidir. HLA-B27 antijeni ile güçlü ilişkisi vardır (%90-95 taşıyıcılık). Hastalık, sakroileit ile başlar ve yukarıya doğru lomber, torakal ve son olarak servikal omurgaya yayılır. Karakteristik bulgular arasında bilateral simetrik sakroileit, sindesmofitler (anulus fibrozusun ince vertikal ossifikasyonu), bambu omurga (multipl seviye füzyonu), kare vertebra (Romanus lezyonu sonrası köşe erozyonları) ve Andersson lezyonu (disco-vertebral destrüksiyon) bulunur. Ankiloze omurgada minimal travma ile oluşan chalk-stick fraktürler hayatı tehdit edici olabilir. Prevalansı genel popülasyonda %0.1-0.5 civarında olup genç erkeklerde 2-3:1 oranında daha sıktır.
Yaş Aralığı
15-45
En Sık Yaş
25
Cinsiyet
Erkek baskin
Prevalans
Nadir Değil
AS'nin temel patolojisi, entezit (tendon ve ligaman kemik bağlantı noktalarının enflamasyonu) ile başlar. Sakroiliak eklemlerde sinovit ve subkondral kemik iliği enflamasyonu ilk aşamadır — MR'da bu, SI eklem çevresinde kemik iliği ödemi (STIR hiperintensite) olarak görülür çünkü enflamatuar infiltrat ve ödem su içerir. Enflamasyon sırasında salınan sitokinler (TNF-alfa, IL-17, IL-23) osteoblast aktivasyonuna yol açar ve iyileşme süreci paradoksal olarak heterotopik kemik oluşumuna (sindesmofitler) neden olur. Romanus lezyonu, vertebra köşelerinde anterior longitudinal ligaman enteziti sonucu kemik iliği ödemi olarak görülür — BT'de reaktif skleroz (shiny corner) olarak izlenir çünkü artmış osteoblastik aktivite kemik dansitesini yükseltir. Anulus fibrozusun progresif ossifikasyonu ince vertikal kemik köprüleri (sindesmofitler) oluşturur. Multipl seviyede sindesmofitlerin birleşmesi bambu omurga görünümünü oluşturur. Faset eklem, kostovertebral eklem ve interspinöz ligaman füzyonu, omurgayı rijid bir yapıya dönüştürür. Bu rijit yapı fleksiyon direncini kaybeder ve minimal travma ile transvers fraktürlere (chalk-stick) yatkın hale gelir — uzun kemik fraktürü mekanizmasına benzer.
İleri evre AS'nin en tanınan görüntüleme işaretidir. Multipl ardışık seviyelerde sindesmofitlerin birleşmesi, longitudinal ligaman ossifikasyonu ve faset eklem ankilozu sonucu omurganın bambu kamışına benzeyen segmenter görünüm kazanmasıdır. BT koronal (frontal) reformat'ta en belirgindir. Bu bulgu AS için neredeyse patognomoniktir ve DISH'ten ince simetrik sindesmofitler ve faset eklem tutulumu ile ayrılır.
STIR sekansında sakroiliak eklem çevresinde bilateral simetrik kemik iliği ödemi. İliak ve sakral tarafta subkondral hiperintens sinyal değişiklikleri. Aktif enflamasyon göstergesidir ve ASAS kriterlerine göre erken tanı için MR pozitif sakroileit tanısı koymaya yeterlidir (en az iki ardışık kesitte veya iki farklı SI eklem kadranında kemik iliği ödemi).
Rapor Cumlesi
Sakroiliak eklemlerde bilateral simetrik subkondral kemik iliği ödemi (STIR hiperintens sinyal) izlenmekte olup aktif sakroileit ile uyumludur; ankilozan spondilit ön tanısı ile değerlendirilmelidir.
Anulus fibrozusun dış lifleri boyunca gelişen ince vertikal kemik köprüleri (sindesmofitler). Vertebra köşelerinden kaynaklanan ve komşu vertebraya uzanan marginal sindesmofitler karakteristiktir. DISH'teki kaba, akıcı anterolateral ossifikasyondan ince ve simetrik yapılarıyla ayrılır. İlk olarak torakolumbar bileşkede ve lumbosakral bileşkede görülür.
Rapor Cumlesi
Torakolumbar/lomber omurgada multipl seviyelerde vertebra köşelerinden kaynaklanan ince simetrik sindesmofitler izlenmekte olup ankilozan spondilite ait kronik değişiklikler ile uyumludur.
İleri evre AS'de multipl ardışık seviyelerde sindesmofitlerin birleşmesi, anterior ve posterior longitudinal ligaman ossifikasyonu, faset eklem ankilozu ve interspinöz ligaman ossifikasyonu sonucu omurganın tek bir kemik parçası gibi görünmesidir. BT frontal reformat'ta bambu kamışına benzeyen segmenter görünüm izlenir. Hareket tamamen kaybolmuştur.
Rapor Cumlesi
Torakal/torakolumbar omurgada multipl ardışık seviyelerde sindesmofitlerin birleşmesi ve faset eklem ankilozu sonucu bambu omurga görünümü izlenmekte olup ileri evre ankilozan spondilit ile uyumludur.
Romanus lezyonu (shiny corner sign): Vertebra anterosüperior veya anteroinferior köşesinde anterior longitudinal ligaman enteziti sonucu enflamatuar kemik iliği ödemi. Akut evrede MR STIR'da hiperintens, T1'de hipointens sinyal. Kronik evrede reaktif skleroz (shiny corner — BT'de yüksek dansite) ve kare vertebra oluşumu. Vertebra köşe erozyonları sonucu normal anterior konkavite kaybolur.
Rapor Cumlesi
Lomber/torakal vertebra köşelerinde Romanus lezyonu ile uyumlu enflamatuar kemik iliği ödemi (STIR hiperintens) / reaktif skleroz izlenmekte olup aktif/kronik ankilozan spondilit bulgusu olarak değerlendirilmiştir.
Ankiloze omurgada minimal travma sonrası oluşan transvers fraktür. Fraktür hattı tüm 3 kolonu (anterior, orta, posterior) geçebilir ve instabil olabilir. Epidural hematom ve spinal kord hasarı riski yüksektir. BT'de vertebra gövdesinde, posterior elemanlarda veya her ikisinde transvers fraktür hattı izlenir. Disk seviyesinden veya vertebra gövdesinden geçebilir.
Rapor Cumlesi
Ankiloze omurgada T___/L___ düzeyinde tüm 3 kolonu geçen transvers fraktür hattı (chalk-stick fraktür) izlenmekte olup instabilite ve spinal kord hasarı yönünden acil değerlendirilmelidir.
Kriterler
MR pozitif sakroileit mevcut ancak konvansiyonel radyografide yapısal hasar görülmez. ASAS kriterlerine göre aksiyel spondiloartropati tanısı MR ile konulabilir.
Ayirt Edici Ozellikler
MR STIR'da SI eklem çevresinde kemik iliği ödemi (bilateral simetrik), yapısal erozyon minimal veya yok. Semptom süresi genellikle <5 yıl. Biyolojik tedaviye erken başlangıç progresyonu yavaşlatır.
Kriterler
Bambu omurga, faset eklem ankilozu, SI eklem füzyonu. Omurga hareketliliği tamamen kayıp. Toraksta restriktif ventilatuar patern.
Ayirt Edici Ozellikler
Chalk-stick fraktür riski yüksek. Minimal travma sonrası instabil fraktürler, epidural hematom ve spinal kord hasarı oluşabilir. Cerrahi stabilizasyon zorludur.
Kriterler
Ankiloze omurgada disk seviyesinde enflamatuar veya mekanik disco-vertebral destrüksiyon. MR'da endplate ödemi ve disk sinyal değişiklikleri, BT'de endplate irregülaritesi ve skleroz.
Ayirt Edici Ozellikler
Psödoartroza benzer görünüm. Enfeksiyöz spondilodistitten ayrılmalıdır (AS öyküsü + stabil klinik + negatif enfeksiyon belirteçleri). Stres fraktürü veya aktif enflamasyon sonucu gelişebilir.
Ayirt Edici Ozellik
DISH'te disk aralıkları ve faset eklemler korunmuş, sakroileit yok, ossifikasyon kaba ve anterior; AS'de sindesmofitler ince ve simetrik, faset eklem tutulumu var, bilateral sakroileit mevcut
Ayirt Edici Ozellik
OPLL'de posterior ligaman ossifikasyonu izole, sakroileit yok; AS'de anterior ve posterior ossifikasyon, bilateral sakroileit, sindesmofitler mevcut
Ayirt Edici Ozellik
Spondiloliziste izole pars defekti, genç sporcu; AS'de diffüz spinal tutulum, sakroileit, sindesmofitler
Aciliyet
routineYonetim
medicalBiyopsi
Gerekli DegilTakip
6-monthAS kronik progresif bir hastalıktır ve erken tanı ile biyolojik tedavi (anti-TNF ajanlar: adalimumab, infliximab; IL-17 inhibitörleri: secukinumab) progresyonu yavaşlatır. MR erken sakroileit tanısında altın standarttır ve ASAS kriterleri uygulanır. Ankiloze omurgada chalk-stick fraktürler acil değerlendirme gerektirir — minimal travma sonrası bile tam omurga BT önerilir. Düzenli romatoloji ve radyolojik takip (6-12 ayda bir MR) önerilir.
Ankilozan spondilit kronik progresif bir hastalıktır. Erken tanı ve biyolojik tedavi (anti-TNF, IL-17 inhibitörleri) ile progresyon yavaşlatılabilir. MR erken sakroileit tanısında altın standarttır. Ankiloze omurgada minimal travma ile oluşan chalk-stick fraktürler hayatı tehdit edici olabilir — acil BT ve nörolojik değerlendirme gerektirir.