Chance fraktürü, fleksiyon-distraksiyon mekanizması ile oluşan, üç kolon boyunca horizontal yırtılma/fraktür ile karakterize instabil bir torakolomber omurga yaralanmasıdır. İlk olarak 1948'de G.Q. Chance tarafından tanımlanmıştır. Emniyet kemeri mekanizması (motorlu taşıt kazası — MVC) en sık nedendir: üst gövde ileriye fırlarken pelvis emniyet kemeri ile sabitlenir, omurga pelvis düzeyinde fleksiyon + distraksiyon kuvvetine maruz kalır. Posterior elemanlar (spinöz proçes, lamina, pedikül) ve orta kolon distraksiyona uğrar, anterior kolon kompresyon veya distraksiyon gösterir. BT'de sagittal reformat patognomoniktir: horizontal fraktür hattı posteriordan anteriora tüm vertebrayı kat eder. MR'da posterior ligamentöz kompleks (PLC) hasarı STIR hiperintens olarak izlenir — bu bulgu instabiliteyi doğrular. Torakolomber bileşke (T12-L2) en sık tutulan bölgedir. Abdominal organ yaralanması (dalak, barsak, mezenter, böbrek) hastaların %50'sinde eşlik eder — karın BT taraması zorunludur.
Yaş Aralığı
15-60
En Sık Yaş
35
Cinsiyet
Esit
Prevalans
Nadir Değil
Chance fraktürünün biyomekaniği Denis üç kolon konseptine dayanır. MVC sırasında üç-nokta emniyet kemeri pelvis ve alt abdomeni sabitler — kaza anında gövde inersia ile ileriye fırlar, omurga emniyet kemeri düzeyinde bir pivot nokta oluşturur. Bu pivot etrafında fleksiyon + distraksiyon kuvveti oluşur: posterior yapılar (spinöz proçes, supraspinöz ligaman, interspinöz ligaman, ligamentum flavum, faset eklem kapsülü) gerilir ve kopar — bu posterior ligamentöz kompleks (PLC) yırtılmasıdır. Orta kolon (posterior vertebra gövdesi, posterior longitudinal ligaman, disk annulus posterioru) horizontal olarak ayrışır. Anterior kolon kompresyon veya distraksiyon gösterir — saf distraksiyon varyantında anterior longitudinal ligaman da yırtılır. Kemik ve/veya ligamentöz yapılar horizontal düzlemde kopar: 'osseous Chance' (kemik boyunca fraktür), 'ligamentous Chance' (ligaman boyunca yırtılma), veya 'osseo-ligamentous' (mikst) olabilir. Torakolomber bileşke (T12-L2) en vulnerabl bölgedir çünkü göreceli rijid torakal kifoz ile mobil lomber lordoz burada birleşir — mekanik stres yoğunlaşır. MR'da STIR hiperintensite PLC ödemini gösterir: ligaman lifleri mekanik kopma ile mikro- ve makro-yırtıklar geliştirir, çevre dokudan sıvı sızar ve ekstraselüler su birikir. BT'de horizontal fraktür hattı kemik korteksinin süreksizliğini gösterir — X-ışınları fraktür hattındaki yumuşak doku/hava ile kemik arasındaki dansite farkını saptayarak görünür kılar.
Sagittal BT reformat'ta spinöz proçesten vertebra gövdesine uzanan tek horizontal fraktür hattı. Posterior, orta ve anterior kolonu kat eder. Retropulsiyon yoktur veya minimaldir. Fleksiyon-distraksiyon mekanizmasının patognomonik bulgusu.
Sagittal BT reformat'ta horizontal fraktür hattı tüm üç kolonu kat eder: posteriordan (spinöz proçes) başlayıp lamina, pedikül boyunca ilerler ve anterior vertebra gövdesinde sonlanır. Fraktür hattı düz veya hafif kıvrımlı olabilir. Osseous varyantda kemik boyunca net kortikal süreksizlik görülür. Aksiyel kesitlerde bilateral pedikül fraktürü ve lamina ayrışması izlenir.
Rapor Cumlesi
[Vertebra] düzeyinde üç kolonu kat eden horizontal fraktür hattı izlenmekte olup fleksiyon-distraksiyon (Chance) yaralanması ile uyumludur.
STIR sekansta posterior ligamentöz kompleks bölgesinde (supraspinöz ligaman, interspinöz ligaman, ligamentum flavum) hiperintens sinyal izlenir — ödem ve ligaman yırtılmasını gösterir. Sağlam ligamanlar STIR'da düşük sinyal verirken, hasarlı ligaman yüksek sinyal verir. Bu bulgu TLICS (Thoracolumbar Injury Classification and Severity Score) sisteminde 3 puan olarak skorlanır ve cerrahi endikasyonunu güçlendirir.
Rapor Cumlesi
[Vertebra] düzeyinde posterior ligamentöz komplekste STIR hiperintens sinyal izlenmekte olup PLC yırtılmasını düşündürmekte ve instabiliteyi desteklemektedir.
Sagittal ve aksiyel BT'de posterior elemanların distraksiyonu izlenir: faset eklem yüzeylerinin ayrışması (diastaz), spinöz proçes uçlarının birbirinden uzaklaşması (interspinöz mesafe artışı), lamina fraktürü ve ayrışması. Pedikül fraktürü bilateral olarak saptanır. Normal faset eklem aralığı <2 mm iken, Chance fraktüründe belirgin açılma görülür.
Rapor Cumlesi
[Vertebra] düzeyinde bilateral faset eklem diastazı, lamina ve pedikül fraktürleri izlenmekte olup posterior eleman distraksiyonu Chance fraktürü ile uyumludur.
MR spinal kord hasarını değerlendirir: kord ödemi (T2 hiperintens), kord kontüzyonu, kord transeksiyonu veya kord kompresyonu. Chance fraktüründe retropulsiyon genellikle belirgin değildir — nörolojik hasar burst fraktürüne göre daha az sıktır. Ancak ligamentöz varyantda disk herniasyonu kord kompresyonuna neden olabilir.
Rapor Cumlesi
Fraktür düzeyinde spinal kord sinyal özellikleri normaldir / kord ödemi izlenmektedir / kord kompresyonu mevcuttur — nörolojik korelasyon gerekir.
Chance fraktörü hastalarının %50'sinde abdominal organ yaralanması eşlik eder — emniyet kemeri kompresyonu batın organlarını da hasarlar. En sık: barsak perforasyonu/kontüzyonu, mezenter yırtılması, dalak laserasyonu, böbrek hasarı, pankreas travması. Serbest sıvı, aktif kanama, barsak duvarı kalınlaşması ve mezenterik sıvı araştırılmalıdır.
Rapor Cumlesi
Chance fraktürü eşliğinde batında serbest sıvı / solid organ hasarı / barsak duvarı patolojisi izlenmektedir/izlenmemektedir — klinik korelasyon gerekir.
Kriterler
Fraktür hattı kemik boyunca seyreder. BT'de net kortikal süreksizlik.
Ayirt Edici Ozellikler
Brace ile konservatif tedavi düşünülebilir. Kemik kaynama potansiyeli var. Daha iyi prognoz.
Kriterler
Yırtılma ligaman ve disk boyunca. MR'da PLC + disk + ALL yırtılması.
Ayirt Edici Ozellikler
Cerrahi stabilizasyon zorunludur (ligaman kendiliğinden kaynamaz). Disk herniasyonu eşlik edebilir.
Kriterler
Hem kemik hem ligaman komponent. Posterior kemik + anterior disk/ligaman.
Ayirt Edici Ozellikler
En sık varyant. Cerrahi genellikle gereklidir. BT + MR birlikte değerlendirilmeli.
Ayirt Edici Ozellik
Burst fraktürü aksiyel yüklenme mekanizması ile oluşur — vertebra gövdesi santrifügal parçalanma gösterir, posterior korteks fragmanı spinal kanala retropulsiyon yapar. Chance fraktüründe mekanizma fleksiyon-distraksiyondur, retropulsiyon yoktur ve horizontal fraktür hattı üç kolonu kat eder. Burst'te posterior eleman kompresyon/parçalanma gösterir; Chance'de posterior eleman distraksiyon gösterir.
Ayirt Edici Ozellik
Kompresyon fraktürü sadece anterior kolonu etkiler — anterior vertebra yüksekliği azalmış, posterior vertebra yüksekliği korunmuş. Chance fraktüründe üç kolon horizontal yırtılmıştır. Kompresyon fraktürü stabil, Chance instabildir. Kompresyonda posterior eleman normaldir; Chance'de posterior eleman hasarlıdır.
Ayirt Edici Ozellik
Travmatik disk herniasyonu Chance yaralanmasının ligamentöz komponentine eşlik edebilir ancak izole disk herniasyonu kemik fraktürü ve PLC hasarı göstermez. Chance fraktüründe BT'de horizontal kemik fraktürü ve/veya MR'da PLC yırtılması zorunludur. İzole disk herniasyonunda vertebra gövdesi intaktdır.
Aciliyet
emergentYonetim
surgicalBiyopsi
Gerekli DegilTakip
specialist-referralChance fraktürü acil değerlendirme gerektiren instabil bir torakolomber yaralanmadır. TLICS skoru genellikle ≥5 olup (posterior ligament hasarı 3 puan + distraksiyon mekanizması 3 puan) cerrahi endikasyonu güçlüdür. Osseous varyantda konservatif tedavi (ekstansiyon brace, 8-12 hafta) düşünülebilir ancak ligamentöz/mikst varyantlarda cerrahi stabilizasyon (posterior enstrümantasyon ve füzyon) gereklidir. Abdominal organ taraması zorunludur — hastaların %50'sinde eşlik eden barsak, mezenter, dalak veya böbrek yaralanması vardır. Nörolojik muayene ve spinal kord MR değerlendirmesi yapılmalıdır. Seatbelt sign varlığında acil servis hekimleri Chance fraktürünü aktif olarak aramalıdır.
Chance fraktürü instabil bir yaralanmadır — posterior ligamentöz kompleks yırtılmıştır. Cerrahi stabilizasyon (posterior füzyon) genellikle gerekir. Abdominal organ yaralanması taraması zorunludur (%50 eşlik oranı). Nörolojik muayene ve spinal kord değerlendirmesi (MR) yapılmalıdır. Seatbelt sign varlığında Chance fraktürü aktif olarak araştırılmalıdır.