Gastrik karsinoid tümör (gastrik nöroendokrin neoplazm/NET), mide mukozasındaki enterokromafin-benzeri (ECL) hücrelerden köken alan nöroendokrin tümördür. Tüm gastrik tümörlerin %1-2'sini ve tüm gastrointestinal karsinoidlerin %8.7'sini oluşturur. Üç tipi vardır: Tip I (%70-80) — kronik atrofik gastrit (otoimmün/pernisiyöz anemi) zemininde gelişir, multipl, küçük (<1 cm), mide fundus/gövdesinde yerleşir, gastrin yüksek, prognoz mükemmel. Tip II (%5-10) — Zollinger-Ellison sendromu/MEN1 ilişkili, multipl, küçük-orta boyutlu, gastrin yüksek, orta prognoz. Tip III (%15-20) — sporadik, tek, büyük (>2 cm), herhangi bir lokalizasyonda, gastrin normal, agresif, prognoz kötü. BT ve endoskopik US değerlendirmede kullanılır. Tip I ve II genellikle endoskopik rezeksiyon ile tedavi edilirken, Tip III cerrahi rezeksiyon ve sistemik tedavi gerektirir.
Yaş Aralığı
35-75
En Sık Yaş
55
Cinsiyet
Kadin baskin
Prevalans
Nadir
Gastrik karsinoid tümörler ECL hücrelerinden köken alır. Tip I'de patofizyolojik mekanizma: kronik atrofik gastrit → paryetal hücre kaybı → aklohidri → negatif geri bildirim kaybı → G hücrelerinden aşırı gastrin salınımı (hipergastrinemi) → gastrin ECL hücrelerini trofik uyarır → ECL hücre hiperplazisi → displazi → karsinoid tümör gelişimi. Bu dizi yıllar süren kronik hipergastrinemi sonucu gelişir. Tip II'de ZES'deki gastrinoma direkt hipergastrinemi üretir ve aynı ECL proliferasyon dizisini tetikler. Tip III sporadik gelişir, hipergastrinemi ile ilişkili değildir — de novo genetik mutasyonlar (TP53, RB1, DAXX/ATRX) ile malign transformasyon oluşur. Görüntüleme bulgularının patofizyolojik temeli: Tip I/II lezyonlar küçük, iyi sınırlı, submukozal nodüller olarak görülür çünkü ECL hücre proliferasyonu mukoza/submukoza sınırında başlar ve yavaş büyür. Tip III agresif büyüme gösterir — muskularis propriayı aşar, heterojen kontrastlanma ve olası nekroz ile daha büyük kitle oluşturur.
Atrofik gastrit zemininde (ince mukoza, hipergastrinemi) mide fundus/gövdede multipl küçük (<1 cm) hipervasküler submukozal polipler = Tip I gastrik karsinoid. Pernisiyöz anemi ilişkisi tanıyı güçlendirir. Bu patern Tip I'e özgüdür ve %70-80 gastrik karsinoidleri oluşturur.
Arteryel fazda gastrik karsinoid tümörler hipervasküler submukozal nodül(ler) olarak görülür. Tip I/II: fundus/gövde mukozasında multipl küçük (<1 cm), iyi sınırlı, yoğun kontrastlanan nodüller — genellikle BT'de zor görülür ve endoskopi/EUS ile daha iyi tespit edilir. Tip III: herhangi bir lokalizasyonda tek, büyük (>2 cm), yoğun veya heterojen kontrastlanan kitle — büyük kitlelerde santral nekroz görülebilir. Tüm tiplerde arteryel fazda yoğun kontrastlanma karakteristiktir çünkü NET'ler zengin vasküler ağa sahiptir.
Rapor Cumlesi
Mide fundus/gövde mukozasında arteryel fazda yoğun kontrastlanan ___ adet submukozal nodül izlenmektedir (en büyüğü ___ mm); atrofik gastrit bulguları ile birlikte Tip I gastrik karsinoid ile uyumludur.
Portal venöz fazda Tip III gastrik karsinoid tek, büyük (>2 cm) kitle olarak görülür. Kontrastlanma heterojen olabilir — santral nekroz, kistik alanlar içerebilir. Muskularis propriayı aşarak serozal yüzeye uzanabilir. Karaciğer metastazları hipervasküler lezyonlar olarak izlenir — arteryel fazda yoğun kontrastlanma ve portal venöz fazda washout gösteren multipl hepatik lezyonlar. Perigastrik ve mezenterik lenfadenopati eşlik edebilir. Tip III'ün agresif davranışı BT'de metastatik hastalık bulgularıyla kendini gösterir.
Rapor Cumlesi
Mide ___ bölgesinde yaklaşık ___ cm boyutunda, heterojen kontrastlanan kitle izlenmekte olup, karaciğerde multipl hipervasküler lezyonlar mevcuttur; Tip III gastrik karsinoid ve karaciğer metastazları ile uyumludur.
Endoskopik ultrasonografide (EUS) gastrik karsinoid tümör submukozal hipoekoik, iyi sınırlı, homojen nodül olarak görülür. EUS duvar katmanlarını net olarak ayırt eder: lezyon genellikle ikinci (derin mukoza) veya üçüncü katmandan (submukoza) köken alır. Muskularis propria (dördüncü katman) bütünlüğü invazyon değerlendirmesinde kritiktir — bozulmamış muskularis propria lokal hastalığı gösterir. Tip I/II lezyonlar küçük (<10 mm), multipl, mide gövdesinde submukozal nodüller olarak görülür. Tip III lezyonlar daha büyük, tek, muskularis propriayı aşabilir.
Rapor Cumlesi
Endoskopik US'de mide gövde/fundus bölgesinde submukozal yerleşimli, hipoekoik, iyi sınırlı ___ adet nodül izlenmektedir (en büyüğü ___ mm); muskularis propria intakttır.
Gastrik karsinoid tümörlerin çoğu somatostatin reseptörlerini (özellikle SSTR2) eksprese eder. Oktreotid sintigrafide (In-111 DTPA-oktreotid/Octreoscan) veya Ga-68 DOTATATE PET/BT'de pozitif tutulum gösterir. Ga-68 DOTATATE PET/BT, oktreotid sintigrafiden üstündür — daha yüksek duyarlılık ve uzaysal rezolüsyon. Metastatik hastalık tespiti, evreleme ve tedavi planlamasında kullanılır. Lu-177 DOTATATE (PRRT — peptid reseptör radyonüklid tedavi) adaylığını belirler.
Rapor Cumlesi
Ga-68 DOTATATE PET/BT'de mide duvarında ve karaciğerde somatostatin reseptör pozitif lezyonlar izlenmektedir; nöroendokrin tümör ile uyumludur.
MR'da gastrik karsinoid tümör T2'de hafif hiperintens, T1'de izointens submukozal nodül olarak görülür. DWI'da difüzyon kısıtlaması gösterebilir. Kontrastlı serilerde yoğun arteriyel kontrastlanma karakteristiktir. MR özellikle karaciğer metastazlarının tespitinde değerlidir — hepatoselüler faz kontrastlı MR (gadoksetik asit) küçük metastazları daha iyi tespit eder.
Rapor Cumlesi
MR'da mide duvarında T2 hafif hiperintens, T1 izointens submukozal nodül izlenmekte olup, arteryel fazda yoğun kontrastlanma göstermektedir; nöroendokrin tümör ile uyumludur.
Kriterler
Kronik atrofik gastrit/pernisiyöz anemi zemininde, multipl, küçük (<1 cm), fundus/gövdede. Hipergastrinemi, düşük asit. %70-80.
Ayirt Edici Ozellikler
Mükemmel prognoz, metastaz çok nadir (<%5). Endoskopik polipektomi yeterli. Yıllık endoskopi takibi.
Kriterler
Zollinger-Ellison sendromu/MEN1 zemininde, multipl, küçük-orta, mide gövdesinde. Duodenal/pankreatik gastrinoma eşlik eder. %5-10.
Ayirt Edici Ozellikler
Orta prognoz, metastaz riski %10-30. Gastrinoma tedavisi ile birlikte endoskopik/cerrahi yaklaşım. MEN1 sendromu taraması gerekli.
Kriterler
Sporadik, tek, büyük (>2 cm), herhangi bir lokalizasyonda. Normal gastrin, normal asit. %15-20.
Ayirt Edici Ozellikler
Kötü prognoz, metastaz riski >%50 (karaciğer, lenf nodu). Cerrahi rezeksiyon + sistemik kemoterapi/PRRT. 5 yıllık sağkalım %50.
Ayirt Edici Ozellik
GIST muskularis propriadan (4. katman) köken alır; karsinoid mukoza/submukozadan (2.-3. katman). EUS'da köken katmanı ayırt edicidir. GIST genellikle tek ve büyük.
Ayirt Edici Ozellik
Adenokarsinom mukozal irregülarite, duvar kalınlaşması, infiltratif; karsinoid submukozal, iyi sınırlı, hipervasküler. Adenokarsinom genellikle hipovasküler.
Ayirt Edici Ozellik
Lenfoma diffüz duvar kalınlaşması, submukozal yayılım, hipovasküler; karsinoid fokal nodüler, hipervasküler. Lenfomada büyük dalak ve LAP eşlik edebilir.
Ayirt Edici Ozellik
Fundik gland polipleri küçük, multipl, fundusta; karsinoid de multipl fundusta ancak hipervasküler kontrastlanma ve hipergastrinemi ile ayrılır. Poliplerde nöroendokrin belirteçler negatif.
Aciliyet
routineYonetim
surgicalBiyopsi
GerekliTakip
12-monthGastrik karsinoid tümör tipine göre yönetim farklıdır. Tip I: endoskopik polipektomi ve yıllık takip endoskopisi yeterlidir; >10 mm veya muskularis propria invazyonu varsa cerrahi düşünülür. Tip II: gastrinoma tedavisi (cerrahi/medikal) ile birlikte endoskopik/cerrahi yaklaşım. Tip III: geniş cerrahi rezeksiyon + lenfadenektomi; metastatik hastalıkta somatostatin analogları, kemoterapi veya PRRT (Lu-177 DOTATATE). Tüm tiplerde Ga-68 DOTATATE PET/BT evreleme ve takipte kullanılır.
Tip 1 mide karsinoidleri iyi prognozludur ve endoskopik takip/rezeksiyon yeterlidir. Tip 3 sporadik karsinoidler agresiftir, cerrahi gerektirir ve karaciğer metastazı riski yüksektir.