Yabancı cisim granülomu, yumuşak dokuda kalan yabancı cisme (cam, tahta, metal, diken, kıymık, plastik, cerrahi materyal) karşı gelişen kronik inflamatuar granülomatöz reaksiyondur. US birincil tanı modalitesidir ve yabancı cismin kendisi hiperekoik lineer yapı olarak izlenir; posterior akustik gölgelenme (cam, metal, kemik) veya posterior reverberasyon artefaktı (metal, cam) patognomonik bulgulardır. Çevre granülasyon dokusu hipoekoik halo veya kitle olarak görülür. US'nin yabancı cisim tespitindeki duyarlılığı %87-98 arasındadır ve radyografiden üstündür çünkü non-opak materyalleri (tahta, plastik, diken) de gösterir.
Yaş Aralığı
5-80
En Sık Yaş
30
Cinsiyet
Esit
Prevalans
Sık
Yabancı cisim granülomu, dokuya giren ve çıkarılamayan yabancı materyale karşı gelişen tip IV gecikmiş aşırı duyarlılık reaksiyonudur. Makrofajlar yabancı cismi fagosite etmeye çalışır ancak büyük veya inert materyalleri sindiremez — sonuç olarak epiteloid hücreler ve çok çekirdekli dev hücreler (Langhans tipi) oluşturur ve granülomatöz inflamasyon gelişir. Granülasyon dokusu yeni kapillerler, fibroblastlar ve kollajen içerir — US'de bu doku hipoekoik halo olarak izlenir çünkü vasküler ve hücresel yapı çevre yağ ve bağ dokusundan farklı akustik empedans gösterir. Yabancı cismin US'deki hiperekoik görünümü, yabancı materyal ile çevre doku arasındaki büyük akustik empedans farkından kaynaklanır — cam (~13 × 10⁶ kg/m²s), metal (~45 × 10⁶ kg/m²s), tahta (~2-4 × 10⁶ kg/m²s) tümünde yumuşak dokuya (~1.6 × 10⁶ kg/m²s) göre yüksek empedans farkı güçlü yansıma oluşturur. Posterior akustik gölgelenme, yabancı cismin ultrason dalgalarının iletimini engellemesinden kaynaklanır — yüksek atenüasyonlu materyaller (cam, metal) distal bölgeye enerji geçirmez ve gölge oluşur. Reverberasyon artefaktı, yüksek yansıtıcılıklı düz yüzeyli materyallerde (metal, cam) ultrason dalgasının materyal-doku arayüzü ile prob yüzeyi arasında çoklu ileri-geri yansımasından kaynaklanır — her yansıma siklüsü bir eko üretir ve eşit aralıklı paralel ekolar serisi oluşur.
Yumuşak dokuda hiperekoik lineer yapı ile posterior akustik gölgelenme ve/veya reverberasyon artefaktının birlikte varlığı yabancı cisim için patognomonik US bulgusudur. Bu bulgu non-opak materyalleri (tahta, plastik) dahil tüm yabancı cisim tiplerinde görülebilir.
B-mod US'de yabancı cisim hiperekoik lineer veya kırılmış çizgisel yapı olarak izlenir. Cam ve metal yabancı cisimler belirgin posterior akustik gölgelenme gösterir. Tahta ve organik materyaller daha düzensiz konturlu olabilir ve zaman içinde şişerek ekojeniteleri değişebilir. Yabancı cismin boyutu, derinliği ve orientasyonu US ile doğru şekilde değerlendirilebilir.
Rapor Cumlesi
Yumuşak dokuda posterior akustik gölgelenme gösteren hiperekoik lineer yapı izlenmekte olup yabancı cisim ile uyumludur.
Metal ve cam yabancı cisimlerde posterior reverberasyon (comet-tail) artefaktı görülebilir — yabancı cismin distalinde eşit aralıklı paralel ekojenik çizgiler dizisi olarak izlenir. Bu artefakt yabancı cismin yüksek yansıtıcılıklı düz yüzeyi ile prob yüzeyi arasında ultrason dalgasının çoklu yansımasından kaynaklanır ve patognomonik tanısal değere sahiptir.
Rapor Cumlesi
Yabancı cismin distalinde reverberasyon (comet-tail) artefaktı izlenmekte olup metal/cam materyali düşündürmektedir.
Kronik yabancı cisim çevresinde hipoekoik halo (granülasyon dokusu) gelişir. Bu halo yabancı cismi kuşatan granülomatöz inflamatuar reaksiyonu temsil eder. Halonun kalınlığı yabancı cismin kronikliği ve inflamasyon şiddeti ile doğru orantılıdır. Bazı durumlarda granülasyon dokusu düzensiz hipoekoik kitle oluşturarak tümörü taklit edebilir.
Rapor Cumlesi
Yabancı cisim çevresinde granülasyon dokusunu temsil eden hipoekoik halo izlenmekte olup kronik yabancı cisim reaksiyonu ile uyumludur.
Power Doppler'da yabancı cisim çevresindeki granülasyon dokusunda minimal-hafif periferik vaskülarite saptanabilir. Bu vaskülarite kronik inflamatuar neovaskülarizasyonu yansıtır. Yabancı cismin kendisi avaskülerdir. İnternal vaskülarite yokluğu solid tümörlerden ayırt edici bir bulgudur.
Rapor Cumlesi
Power Doppler'da yabancı cisim çevresindeki granülasyon dokusunda minimal periferik vaskülarite izlenmektedir.
BT'de metal ve cam yabancı cisimler yüksek dansite gösterir. Cam genellikle >100 HU, metal >1000 HU ölçülür. Tahta ve organik materyaller düşük dansite gösterir ve tespiti daha güçtür — akut fazda hava yoğunluğuna yakın, kronik fazda su absorbe ederek yumuşak doku dansitesine yaklaşabilir.
Rapor Cumlesi
BT'de yumuşak doku içinde yüksek dansiteli yapı izlenmekte olup yabancı cisim (cam/metal) ile uyumludur.
MR'da yabancı cisim genellikle tüm sekanslarda düşük sinyal gösterir (sinyal void) — özellikle metal yabancı cisimler belirgin susceptibilite artefaktı oluşturur. Çevre granülasyon dokusu T1'de düşük-orta sinyal, T2'de yüksek sinyal ve kontrastlanma gösterir. MR metal yabancı cisimler için kontrendike olabilir (ferromanyetik risk).
Rapor Cumlesi
MR'da düşük sinyalli yapı çevresinde kontrastlanan granülomatöz doku izlenmekte olup yabancı cisim granülomu ile uyumludur.
Kriterler
Yüksek empedans, belirgin gölgelenme ve/veya reverberasyon, radyografide görülebilir
Ayirt Edici Ozellikler
US ve radyografi ile kolayca tespit edilir. BT'de yüksek dansite.
Kriterler
Düşük-orta empedans, gölgelenme akut fazda var kronik fazda azalabilir, radyografide görünmez
Ayirt Edici Ozellikler
US birincil tanı modalitesi (radyografi negatif). Kronik fazda su absorbe ederek ekojenite değişebilir. Enfeksiyon riski daha yüksek.
Kriterler
Cerrahi öyküsü, yabancı cisim yerleşimi cerrahi saha ile uyumlu
Ayirt Edici Ozellikler
Sütur granülomu postoperatif dönemde en sık karşılaşılan tip. US'de hiperekoik odak + periferik granülasyon dokusu.
Ayirt Edici Ozellik
Hematom hiperekoik lineer yapı içermez, zamana bağlı ekojenite değişimi gösterir, avaskülerdir. Granülom merkezi hiperekoik yabancı cisim içerir.
Ayirt Edici Ozellik
Glomus tümörü subungual, hipervasküler, yabancı cisim yapısı içermez. Granülom yabancı cisim + gölgelenme/reverberasyon gösterir.
Ayirt Edici Ozellik
Fibromatozis fasya ilişkili fusiform nodül, yabancı cisim yapısı yok. Granülom merkezi yabancı cisim + periferik granülasyon paterni gösterir.
Aciliyet
routineYonetim
surgicalBiyopsi
Gerekli DegilTakip
3-monthSemptomatik yabancı cisimler cerrahi olarak çıkarılmalıdır. US-kılavuzlu lokalizasyon cerrahi başarı oranını artırır — preoperatif US ile yabancı cismin derinliği, orientasyonu ve komşu yapılarla ilişkisi belirlenir. Asemptomatik, derin yerleşimli inert yabancı cisimler takip edilebilir. Enfeksiyon gelişmişse antibiyoterapi + drenaj gerekir.
Yabancı cisim granülomu tedavisi yabancı cismin cerrahi çıkarılmasıdır. US kılavuzluğunda lokalizasyon cerrahi başarıyı artırır. Enfekte granülomlarda antibiyotik tedavisi eklenir. Ahşap yabancı cisimler enfeksiyon riski yüksektir. Bazı yabancı cisimler (silikon, dikişe tepki) kronik granülomatöz reaksiyona neden olabilir.